Traktorki typu SAM, czyli samodzielnie zbudowane maszyny rolnicze, cieszą się dużą popularnością wśród osób potrzebujących niezawodnego sprzętu do prac domowych i gospodarskich, ale nieposiadających środków na zakup nowych maszyn fabrycznych. Jednym z często wybieranych połączeń jest konstrukcja oparta na silniku Andoria 2CA90 oraz podzespołach od samochodów Star.
Konstrukcja Vistar - przykład udanego SAM-a
Użytkownik Vistar przedstawił swój ciągnik zbudowany na bazie silnika Andoria 2CA90, który służy mu z zadowoleniem od dwóch lat. W jego konstrukcji zastosowano dwustopniową pompę hydrauliczną, napędzaną przy włączonym napędzie WOM. Przy składaniu całej konstrukcji kierował się zasadą prostych i niezawodnych połączeń elementów współpracujących oraz rozwiązań najmniej awaryjnych.
Wyzwania związane z silnikiem Andoria 2CA90
Silnik Andoria 2CA90 wymaga dodatkowo przełożenia obrotów z lewych na prawe. Między mostem a skrzynią Vistara znajduje się reduktor własnej konstrukcji, obrabiany częściowo w zakładzie WSK Świdnik, połączony krzyżakowo. Przednie zawieszenie jest również własnej konstrukcji - wahliwa belka umieszczona pod silnikiem, spawana do gotowych piast wózka widłaka.
Łączenie silnika z skrzynią biegów
Obudowa sprzęgła od skrzyni biegów Star 266 pasuje idealnie do silnika 2CA90. Skrzynie starowskie zazwyczaj pasują średnicą i rozstawem śrub do silników 2CA90 i 1CA90, jednak sprzęgła mogą być różne, a odległość docisku wymaga regulacji. W przypadku czerwonej skrzyni stosuje się dystans przetoczony o grubości 2 cm. Ważnym elementem łączenia tych podzespołów jest łożyskowanie wałka głównego skrzyni, co jest zadaniem dla tokarza.
Alternatywnym rozwiązaniem problemu odwrócenia obrotów jest zastosowanie obudowy sprzęgła typu Vistula, która redukuje (1/3) i odwraca obroty silnika. Takie rozwiązanie jest polecane dla silnika typu 1CA90, eliminując konieczność stosowania pasków klinowych, które mogą obciążać silnik.
Most napędowy i problem odwracania obrotów
Dyskusja na temat odwracania mostu napędowego, aby uzyskać zmianę kierunku obrotów, jest częstym tematem wśród konstruktorów SAM-ów. Choć teoretycznie jest to możliwe, należy wziąć pod uwagę konstrukcję mechanizmu różnicowego. W przypadku zębów skośnych, odwrócony most może powodować szybsze zużycie, ponieważ zęby będą "zrzucać" zamiast "zbierać". Most napędowy, a konkretnie przekładnia główna, jest najmocniejszym elementem zespołu napędowego, więc jego szybsze zużycie nie grozi mu zbytnio.
Most zaprezentowany na zdjęciach w opisie nie został odwrócony, tylko rozbudowany o redukcję 1 do 2,6 obrotu. W przyszłych konstrukcjach autor planuje odwrócić obroty silnika bezpośrednio za nim i połączyć go z sześciobiegową skrzynią (np. Mercedesa), a tylny most zastosować np. od UAZ-a.
Most Żuka - wytrzymałość i zastosowanie
Most z Żuka jest często wykorzystywanym elementem w konstrukcjach SAM-ów, jednak budzi kontrowersje co do jego wytrzymałości w niektórych zastosowaniach. Zazębienie ewolwentowe lub ewolwentowoeloidalne typu Oerlikon w mostach ma na celu przesunięcie osi wałka atakującego względem osi koła talerzowego, co pozwala obniżyć linię wału napędowego i minimalizuje obciążenia wzdłużne wałka atakującego. Argumentowano, że most Żuka jest za słaby dla solidnych konstrukcji i nie powinien być używany z odwróconymi obrotami, co mogłoby przyspieszyć jego zużycie. Jednak inni użytkownicy wskazują, że obracanie mostu stosowano również w konstrukcjach seryjnych (np. Magirus 170-23 4X4) i skutkowało to jedynie większym zużyciem mostu (około 15%), a nie natychmiastowym rozpadem. Jedyną niedogodnością w takim przypadku jest przeniesienie korka spustowego oleju i odpowietrznika.
Warto również pamiętać, że redukując obroty poprzez przekładnię, nie podnosi się mocy, lecz moment obrotowy na kołach pojazdu, co należy brać pod uwagę przy doborze mostu.
Budowa mini traktorka.
Praktyczne aspekty budowy SAM-a
Konstruktorzy SAM-ów często borykają się z problemem doboru odpowiednich podzespołów i ich połączenia. Przykładem jest modyfikacja skrzyni biegów od Malucha, która jest uważana za zbyt słabą do silników o większej mocy. Popularnym rozwiązaniem jest przedłużanie wału połączonego ze skrzynią Żuka i dobieranie odpowiedniego przełożenia na most. W przypadku traktorka pracującego ponad 20 lat z silnikiem 2CA90, skrzynią starowską i mostem od Stara 28 (zwężonym i odwróconym), jedynym mankamentem jest pękanie skracanych półosi co 2-3 lata. Sugeruje się zastosowanie mostu z Ify, ponieważ posiadają one zwolnice.
Inne konstrukcje SAM-ów wykorzystują różnorodne kombinacje silników i skrzyń biegów:
- Silnik 1.6D z Forda, skrzynia biegów od UAZ-a, środek mostu od Żuka ze zwolnicami od Dzik-a.
- Silnik z Fiata 126p, skrzynia i most od Żuka.
- Silnik Andoria S320 z mostem od Stara.
- Silnik S301d z 3-biegową skrzynią żukowską, moc przekazywana paskami.
Hydraulika w traktorkach SAM
Hydraulika siłowa to kolejny element, który znacznie zwiększa funkcjonalność traktorka SAM. W przypadku zastosowań takich jak ładowacz czołowy czy mała koparka, konieczne jest zamontowanie dodatkowej hydrauliki, napędzanej bezpośrednio z wału silnika. Wałek WOM może być również hydrauliczny, co ułatwia podłączenie różnych osprzętów.
Inne kwestie techniczne i rady
- Odpalanie silnika: W przypadku problemów z odpalaniem silników typu Briggs & Stratton, należy sprawdzić, czy paliwo nie jest zasysane do podstawy filtra powietrza.
- Gaźnik: Czyszczenie tłumika roztworem wodorotlenku sodu (np. Kretem do rur) może pomóc w utrzymaniu sprawności układu wydechowego.
- Regulacja gazu: Regulator odśrodkowy musi pozostać, a regulacja i dołożenie linki załatwi sprawę dodawania gazu ręcznie.
- Wymiana części: W przypadku wymiany silnika lub jego części, należy sprawdzić kompatybilność, np. tłoka i wnętrzności silnika 12 Hp z blokiem 11,5 Hp lub 13 Hp.
- Oleje i filtry: Regularna wymiana olejów i filtrów jest kluczowa dla długiej żywotności maszyny. Dla 3-cylindrowych silników 900 cm³ często zalecany jest olej 15W40 mineralny.
Ważne jest, aby pamiętać, że budowa traktorka SAM wymaga zarówno wiedzy teoretycznej, jak i praktycznej. Samodzielne konstrukcje są cenione za możliwość dostosowania do indywidualnych potrzeb i oszczędności finansowe, jednak wymagają starannego planowania i wykonania.