W powojennej Polsce, w obliczu niedoboru ciągników i postępującej elektryfikacji wsi, rolnictwo potrzebowało niezawodnego źródła napędu. Odpowiedzią na te wyzwania stała się rodzina silników wysokoprężnych produkowana przez Wytwórnię Silników Wysokoprężnych w Andrychowie. Najbardziej rozpoznawalną jednostką, która na dekady zdefiniowała krajobraz polskiej wsi, został silnik S-320, potocznie nazywany „esiokiem”.
Geneza i rozwój konstrukcji
Silnik S-320 powstał jako ewolucja wcześniejszej jednostki S-60. Na bazie doświadczeń i krytyki użytkowników, andrychowska wytwórnia podjęła prace rozwojowe, których efektem była premiera serii S-320 w 1958 roku. Konstruktorzy postawili na sprawdzone rozwiązania: jeden cylinder, ogromne koło zamachowe i niskie obroty. Dzięki temu silnik stał się konstrukcją niezwykle odporną na trudne warunki pracy, tolerującą paliwo średniej jakości i drobne zaniedbania serwisowe.
W porównaniu do poprzednika, S-320 wyróżniał się zwiększoną średnicą cylindra (z 110 do 120 mm), co zaowocowało większą o 310 cm³ pojemnością skokową. Pozwoliło to osiągnąć moc 18 KM przy 1500 obr./min. Charakterystyczną cechą jednostki było chłodzenie wodą w układzie odparowującym - rozwiązanie niemal idealne dla wiejskich warunków, pozbawione skomplikowanych pomp czy chłodnic, które mogłyby ulec awarii podczas pracy w polu.
Rodzina silników S-320 i warianty specjalistyczne
Sukces modelu podstawowego doprowadził do powstania szerokiej gamy pochodnych, dostosowanych do różnych potrzeb:
- S-320E: Wersja wyposażona w prądnicę (300W/12V) do zasilania urządzeń elektrycznych.
- S-320ER: Wersja z rozrusznikiem elektrycznym, ułatwiającym rozruch bez użycia korby.
- S-320M: Odmiana o zwiększonej mocy do 22 KM.
- S-321 - S-326: Wielocylindrowe jednostki (1, 2, 3, 4 i 6 cylindrów) z pionowym układem cylindrów, stosowane m.in. w ciągnikach gąsienicowych Mazur D-50.
Dane techniczne silnika S-320
| Parametr | Wartość |
|---|---|
| Typ silnika | Wysokoprężny, jednocylindrowy, czterosuwowy |
| Pojemność skokowa | 1810 cm³ |
| Moc znamionowa | 13,2 kW (18 KM) przy 1500 obr./min |
| Maksymalny moment obrotowy | 84,4 Nm przy 1200 obr./min |
| Stopień sprężania | 17:1 |
Zastosowanie i dziedzictwo
Lista zastosowań „esioka” była imponująca: napędzał młocarnie, sieczkarnie, prasy, młyny gospodarskie, pompy wodne oraz agregaty prądotwórcze. W czasach ograniczonego dostępu do fabrycznych ciągników, S-320 często stawał się sercem własnoręcznie budowanych maszyn rolniczych typu „SAM”.
Andoria S320 83r. - ręczne odpalanie silnika korbą
Mimo upływu dziesięcioleci, konstrukcja ta nie odeszła w zapomnienie. Dzięki swojej prostocie i niezawodności, silniki z rodziny S-320 są produkowane do dziś i znajdują nabywców głównie na rynkach Bliskiego Wschodu oraz Afryki. Dla wielu miłośników techniki rolniczej S-320 pozostaje symbolem zaradności i dowodem na to, że dobrze zaprojektowana maszyna nie starzeje się nigdy, a jedynie nabiera szlachetnej patyny.