W społeczności majsterkowiczów i entuzjastów maszyn rolniczych, budowa traktorków SAM (Samodzielnie Aktywowana Maszyna) z silnikiem Tico cieszy się dużą popularnością. Forumowicze aktywnie dzielą się swoimi doświadczeniami, pomysłami oraz rozwiązaniami konstrukcyjnymi. Artykuł ten zbiera najważniejsze informacje i porady dotyczące budowy takiego pojazdu, bazując na wypowiedziach użytkowników.
Konstrukcja podwozia i napędu
Silnik i skrzynia biegów
Jednym z najczęściej wybieranych silników do traktorków SAM jest jednostka z Fiata 126p (Malucha), często w wersji 600 cm³, która jest ceniona za trwałość i niezawodność. Niektórzy użytkownicy twierdzą, że silniki 600 cm³ były lepsze od 650 cm³, choć w praktyce są one do siebie bardzo podobne i można je zamienić w godzinę. Silnik zazwyczaj jest montowany z przodu, co ułatwia dostęp i rozkład masy.
Kluczowym elementem układu napędowego jest połączenie skrzyń biegów. Wiele konstrukcji wykorzystuje dwie skrzynie biegów: pierwszą z Fiata 126p, a drugą z innego pojazdu, np. z wózka budowlanego "Karolinka" (koleba WBN 2312). Dodatkowa skrzynia biegów, często z wbudowaną przekładnią redukcyjną (np. 4:1), znacząco zwiększa możliwości pojazdu, oferując lepsze przełożenia do różnych zadań. Pozwala to na osiągnięcie maksymalnej prędkości około 30-35 km/h, co jest wystarczające do prac polowych i transportu.
Mechanizm połączenia skrzyń bywa różny, często jest to tzw. "połączenie na blachę". Montaż silnika i skrzyni na sprężynach i poduszkach gumowych jest zalecany, aby zredukować drgania i zwiększyć komfort użytkowania. Sprzęgło zazwyczaj składa się z tarczy z Syreny i docisku z Malucha.
Most napędowy i półosie
Najczęściej stosowanym mostem napędowym jest skrócony most Żukowski. Skrócenie mostu jest zazwyczaj realizowane poprzez wycięcie odpowiednich fragmentów obudowy i półosi, a następnie ponowne ich zespawanie. Autor jednej z konstrukcji opisuje skrócenie mostu w prosty sposób: z obudowy wycięto potrzebny fragment, wciśnięto gilzy z rury grubościennej i zespawano. Podobnie postąpiono z półosiami, które zostały zatoczone, wprasowane i pospawane przez tokarza.
Kwestia wytrzymałości tak zmodyfikowanych półosi budzi czasem obawy, jednak doświadczenia użytkowników wskazują, że przy odpowiednim wykonaniu i umiarkowanym obciążeniu pojedynczy człon kardana musi wytrzymać. Ważne jest, aby mechanizm różnicowy pracował swobodnie, unikając blokowania półosi, co mogłoby doprowadzić do szybkiego uszkodzenia.
Przednia oś i układ kierowniczy
Przednia belka jest często konstrukcją sztywną, wykonaną z kształtownika, np. 60x60x5 mm. Do niej mocowane są zwrotnice z Malucha. Całość jest montowana do ramy wahliwie na sworzniu (np. 35 mm) w tulejkach z brązu, co zapewnia elastyczność i lepsze kopiowanie terenu.
Układ kierowniczy i zwrotnice często pochodzą z Żuka, co gwarantuje odpowiednią wytrzymałość i funkcjonalność.
Rama
Konstrukcja ramy traktorka jest kluczowa dla jego wytrzymałości. Często wykorzystuje się profile zamknięte, a całość jest projektowana w sposób częściowo przestrzenny, co dodatkowo zwiększa sztywność. Długość ramy jest dostosowywana do potrzeb, a rozstaw osi bywa niewielki (np. 135 cm), co sprzyja zwrotności.
W dyskusji pojawiały się pytania o wytrzymałość mocowania ramy w miejscu połączenia skrzyń, jednak przy solidnym wykonaniu obciążenia rozkładają się równomiernie, co minimalizuje ryzyko uszkodzeń.
Koła i opony
Zastosowanie odpowiednich kół jest istotne. Przednie koła często pochodzą z Trabanta, natomiast tylne z przyczepy rolniczej, często z oponami balonowymi, co poprawia trakcję. Tylne koła od wózka widłowego również były brane pod uwagę. Użytkownicy wymieniają się informacjami na temat rozmiarów i dostępności opon.
Budowa mini traktorka.
Dodatkowe elementy i modyfikacje
Chłodzenie
Chłodnica, aby nie wydłużać zbytnio całości traktorka, często jest montowana z boku, pod maską, co jest estetycznym i funkcjonalnym rozwiązaniem, chwalonym przez innych konstruktorów.
Kabina i osłony
Wiele konstrukcji cechuje się wysoką estetyką wykonania, z pełnymi obudowami i oświetleniem. Maska silnika może być wykonana z jednego kawałka blachy (np. 1,5 mm), wzmocniona płaskownikiem. Dbałość o takie detale podnosi bezpieczeństwo i komfort użytkowania. W środku często stosuje się nawiew na stopy, co jest praktyczne w chłodniejsze dni. Fotel kierowcy może być zrekonstruowany z elementów ze złomowiska, z amortyzatorem np. ze starej pralki.
Hydraulika
Możliwość podłączenia hydrauliki siłowej jest często rozważana. Dzięki dodatkowym wałkom napędowym w skrzyni biegów można zastosować pompę wspomagania (np. od Audi 2.0e) oraz rozdzielacz dwusekcyjny. Użytkownicy dzielą się doświadczeniami w zakresie podłączania hydrauliki zewnętrznej do istniejących układów TUZ (Tylny Układ Zawieszenia). Ważne jest, aby zapewnić odpowiednią średnicę przewodów zasilających i unikać zwężek, które mogą tłumić przepływ oleju.
W dyskusjach pojawia się pytanie o sensowność stosowania rozgałęźników na 4 wyjścia i optymalizację magistrali zasilającej hydraulikę.
Zaczepy i mocowania
Konstruktorzy często opracowują własne, proste i funkcjonalne zaczepy. Przykładowo, dyszel może być kotwiczony za pomocą dwóch sworzni, a tylna belka z trzema otworami rozmieszczonymi po łuku pozwala na przesunięcie dyszla na boki od osi pojazdu. Do transportu przyczepki samochodowej często stosuje się zaczep kulowy, mocowany do belki podnośnika i zabezpieczany trójkątem.
Istnieją rozwiązania umożliwiające szybką wymianę zaczepu na wałek WOM (Wycofywany Odcinkowo Mechanizm) do kosiarki bijakowej czy glebogryzarki. Należy pamiętać o odpowiednim wymiarowaniu zaczepu do DMC (Dopuszczalnej Masie Całkowitej) przyczepy, mając na uwadze masę samego traktorka (np. 1100 kg).
Koncepcje wsporników do górnego zaczepu mają na celu zabezpieczenie przed obrotem belki i stabilizację na żądanej wysokości, tworząc konstrukcje przypominające trójkąt, co zwiększa bezpieczeństwo.
Aspekty prawne i koszty
Traktorki SAM, szczególnie te budowane na bazie silnika z Malucha, często są klasyfikowane jako pojazdy wolnobieżne. Zgodnie z Kodeksem Drogowym, pojazd wolnobieżny nie ma określonych gabarytów, pojemności silnika ani ciężaru. Ustawodawca zastrzega jedynie prędkość maksymalną, która w niektórych przypadkach może wynosić 17 km/h. Pozwala to na ich użytkowanie bez rejestracji, choć wymagane może być opłacenie OC.
Koszty budowy takiego traktorka są zazwyczaj niewielkie, gdyż większość części pochodzi ze złomowisk i szrotów. Regeneracja i naprawy są przeprowadzane samodzielnie, z wykorzystaniem podstawowych narzędzi. Jedynymi nowymi elementami są często tylne opony z dętkami oraz akumulator.
Wnioski
Budowa traktorka SAM z silnikiem Tico to projekt wymagający samozaparcia, ale dający dużą satysfakcję. Powstałe maszyny są funkcjonalne, ekonomiczne (niskie spalanie, np. ok. 4 l/h) i radzą sobie z różnymi zadaniami, takimi jak przewóz tony ziemi, odśnieżanie czy prace rekultywacyjne. Dzięki kreatywności i wymianie doświadczeń na forach internetowych, entuzjaści tworzą dopracowane i estetyczne konstrukcje, które stanowią cenną pomoc w gospodarstwie domowym.