Porównanie bron talerzowych typu X i V z kompaktowymi

Brony talerzowe to jedne z najpopularniejszych maszyn uprawowych w rolnictwie, cenione za efektywność, stosunkowo niewielkie zapotrzebowanie na moc i odporność na zapychanie, nawet przy dużej ilości resztek pożniwnych. Potrafią też dobrze mieszać glebę, co czyni je alternatywą dla tradycyjnych kultywatorów ścierniskowych (gruberów), a nawet pługów podorywkowych. Rynek oferuje szeroki wybór bron talerzowych, różniących się konstrukcją, rozmiarem talerzy i przeznaczeniem. W ostatnich latach szczególnie zyskały na popularności kompaktowe brony talerzowe, jednak tradycyjne konstrukcje typu "X" i "V" wciąż znajdują swoich zwolenników.

Ewolucja konstrukcji bron talerzowych: od X i V do kompaktowych

Przez wiele lat na polskich polach dominowały brony talerzowe z sekcjami roboczymi ustawionymi w kształt litery „X” lub „V”. Ich konstrukcja opierała się na dwóch (w wersji "V") lub czterech (w wersji "X") osiach, na których zamocowane były talerze. Intensywność pracy regulowano, zmieniając kąt rozwarcia między osiami, co pozwalało talerzom na „wgryzanie się” w ziemię. Brony typu V i X są głównie wykorzystywane do uprawy ścierniska, zwłaszcza na polach z dużą ilością resztek pożniwnych, np. po kukurydzy na ziarno.

Jednak wraz z rozwojem technologii, na rynek weszły kompaktowe brony talerzowe, które zyskały na popularności dzięki dobrej jakości uprawy wierzchniej warstwy gleby, niewygórowanemu zapotrzebowaniu na moc i wysokiej wydajności pracy. W odróżnieniu od konstrukcji X i V, w bronach kompaktowych talerze nie są osadzone na wspólnej osi, a każdy z nich łączy się z ramą za pomocą krótkiego ramienia. Mają na stałe ustawiony kąt natarcia. Standardowym wyposażeniem każdej kompaktowej brony talerzowej jest wał, którego położenie reguluje głębokość pracy narzędzia oraz wyrównuje powierzchnię pola i kruszy większe grudy ziemi.

Brony talerzowe typu X i V: charakterystyka i zastosowanie

• Regulacja kąta natarcia: Główną cechą bron X i V jest możliwość mechanicznej regulacji kąta natarcia talerzy, co pozwala na dostosowanie intensywności pracy do różnych warunków.
• Praca na głębokości: Talerzówki w układzie „X” i „V” mogą pracować głębiej i lepiej przykrywać materię organiczną.
• Ograniczenia: Niestety, odbywa się to kosztem mniejszej prędkości roboczej i nieco gorszego kopiowania terenu. Ponadto, praca zagonowa, podobnie jak w przypadku pługa zagonowego, może prowadzić do nierównomierności na brzegach. W niektórych modelach producenci niwelują to, stosując dodatkowe elementy robocze, takie jak zgrzebła wyrównujące i wały.
• Zabezpieczenia: Brony typu V i X często są pozbawione elementów zabezpieczających. Niektóre modele mogą mieć osie z talerzami połączone z ramą za pośrednictwem sprężynującego elementu w formie litery C.

Kverneland, w swojej ofercie, proponuje talerzówki Visio w klasycznym układzie X z jednoczęściową ramą centralną. Przednie sekcje narzędzia zachodzą na siebie, co ma zapewnić równą pracę na całej szerokości roboczej. Talerze o średnicy 660 mm i grubości 6 mm, w połączeniu z możliwością doposażenia w zabezpieczenie sprężynowe typu non-stop, sprawiają, że Visio jest przeznaczone do pracy w bardzo ciężkich warunkach.

Kompaktowe brony talerzowe: zalety i specyfika

Kompaktowe brony talerzowe charakteryzują się zwartą konstrukcją i masą, co daje im dużą przewagę nad starszymi typami talerzówek. Maszyny o szerokości 3 metrów są często cięższe od swoich odpowiedników typu "V", które wymagały dodatkowego dociążania.

Talerze w bronach kompaktowych są indywidualnie zabezpieczone przed uszkodzeniami. Producenci stosują zabezpieczenia w postaci elementów gumowych, sprężyn płaskich oraz śrubowych. Amortyzatory gumowe są najpowszechniejszym rozwiązaniem ze względu na prostotę, niskie koszty i niezawodność, jednak ograniczają zakres ruchu ramienia z talerzem. Zabezpieczenia sprężynowe oferują większy zakres ruchu, ale są droższe i bardziej podatne na uszkodzenia.

Kompaktowe brony talerzowe są wykorzystywane zarówno solo, jak i jako część składowa agregatów uprawowych i uprawowo-siewnych, często z wykorzystaniem tzw. hydropaku.

Wyzwania i ograniczenia bron talerzowych

Mimo wielu zalet, brony talerzowe mają również swoje minusy:

• Rozmnażanie perzu: Poprzez cięcie rozłogów chwastu, brony talerzowe mogą przyczyniać się do rozmnażania perzu.
• Zagłębianie się na glebach ciężkich: Zwłaszcza w przypadku lżejszych maszyn zawieszanych, bywają problemy z zagłębianiem się tarcz na glebach ciężkich, szczególnie podczas suszy. Problem ten jest częściowo rozwiązywany poprzez odpowiednio dużą masę narzędzi (np. poprzez napełnianie ramy wodą lub zastosowanie obciążników), co jednak zwiększa wymagania co do udźwigu podnośnika i wielkości ciągnika.

Wybór średnicy talerzy: kluczowy aspekt efektywności

Średnica talerza w dużej mierze definiuje jakość pracy i jest jednym z najważniejszych parametrów wpływających na efektywność całej uprawy. Na rynku najczęściej spotyka się talerze o średnicy 510 mm, 560 mm i 610 mm, choć dostępne są także warianty 450 mm i 660 mm.

Rodzaje talerzy i ich zastosowanie:

• Talerze 450 mm (np. Väderstad Carrier z falistymi talerzami CrossCutter Disc): Przeznaczone do ultrapłytkiej uprawy (2-3 cm) z prędkością do 20 km/h. Ich falisty kształt intensywnie podcina i miesza wierzchnią warstwę gleby, zwiększając odsetek kiełkujących nasion samosiewów i chwastów. Są idealne do szybkiego zrywania ścierniska po rzepaku i innych zbożach oraz rozdrabniania roślin okrywowych.
• Talerze 510 mm (np. Horsch Joker CT, RT, RT Classic, Amazone Catros, Agro-Masz BTL, Unia Ares L, Bomet Perseus, AMJ AGRO): Idealne do płytkiej uprawy ścierniska lub wstępnego mieszania resztek pożniwnych z glebą. Dzięki mniejszej masie i niewielkiemu zagłębieniu, maszyny z takimi talerzami mogą pracować szybko, lekko i bez dużego zużycia paliwa. Sprawdzają się również na glebach lekkich.
  • Zalety: niskie zapotrzebowanie mocy, wysoka prędkość pracy, idealne do płytkiej uprawy i niszczenia resztek pożniwnych.
• Talerze 560 mm (np. Agro-Masz Troll, BT, BTH, Unia Ares XL, Mandam TAL, GAL, Rolmako U693, U652, AMJ AGRO): Najpopularniejszy wybór, zapewniający kompromis między głębokością roboczą a prędkością i zużyciem paliwa. Dobrze radzą sobie z mieszaniem gleby i rozdrabnianiem resztek po rzepaku, kukurydzy czy międzyplonach. Pracują stabilnie, nawet przy większej ilości masy organicznej.
  • Zalety: głębokość pracy do 12-14 cm, uniwersalne zastosowanie (pożniwna, przedsiewna), dobra relacja między efektem pracy a zużyciem energii.
• Talerze 610 mm (np. Amazone Catros XL, Mandam SAL, AMJ AGRO): Przeznaczone do intensywniejszego mieszania resztek i głębszej uprawy, szczególnie w trudnych warunkach. Lepiej penetrują zbite gleby i radzą sobie z większą ilością resztek. Wymagają ciągnika o większej mocy.
  • Zalety: głęboka i intensywna uprawa (nawet do 16 cm), lepsze radzenie sobie z resztkami roślinnymi, solidna praca w trudnych warunkach i na ciężkiej glebie.
• Talerze 660 mm (np. Amazone Certos-2TX, Unia Ares XXL, TX, Kverneland Visio): Przeznaczone do bardzo głębokiej uprawy (do 20 cm) i intensywnego mieszania gleby, nawet z dużą ilością materii organicznej, np. obornika. Charakteryzują się zwiększonym rozstawem talerzy i dłuższymi słupicami, co minimalizuje ryzyko zapychania.

Mniejszy talerz z drobniejszym uzębieniem zazwyczaj daje lepsze, bardziej jednorodne efekty pracy w płytkiej uprawie. Z kolei maszyna z dużymi talerzami, zwłaszcza z zwiększonym rozstawem i dłuższymi słupicami, sprawdzi się doskonale w głębszej uprawie z dużą ilością materii organicznej.

Talerze gładkie czy zębate?

• Talerze gładkie: Lepiej rozdrabniają wilgotną glebę i pozostawiają równe pole.
• Talerze zębate: Skuteczniej tną resztki roślin i chwasty, wcinając się głębiej.

Rola wału doprawiającego

Obok talerzy, niezwykle ważną funkcję pełni wał uprawowy. Odpowiada on nie tylko za ustalenie głębokości roboczej talerzy, ale ma także ogromny wpływ na finalny efekt uprawy. Wał wyrównuje i zagęszcza wierzchnią warstwę gleby, zatrzymując wilgoć oraz przyspieszając wschody samosiewów i chwastów.

Dobór wału do warunków glebowych:

• Na glebach zwięzłych, z tendencją do zbrylania: Zaleca się wały ciężkie, o agresywnym, ostrym profilu powierzchni roboczej (np. pierścieniowe, teownikowe, gumowe, Packer, blaszane, crosskill, daszkowe). Duża masa ma znaczenie nie tylko dla jakości pracy wału, lecz także dociąża sekcję roboczą talerzy.
• Na glebach lekkich: Sprawdzą się lżejsze wały (np. strunowe, rurowe), które zapewniają skuteczny przepływ gleby bez ograniczania prędkości pracy.
• Uniwersalne rozwiązanie: Podwójny wał U-ring.

Eksperci podkreślają, że efekt wizualny - pięknie wyrównana i wygładzona powierzchnia pola - nie zawsze jest wyznacznikiem jakości pracy. Wały pracujące powierzchniowo często pozostawiają „ładne” efekty, ale niekoniecznie przekładają się one na korzyści agronomiczne. Ważne jest dobre dociśnięcie w glebę resztek pożniwnych w celu przyspieszenia ich rozkładu oraz zagęszczenie wierzchniej warstwy gleby, aby zatrzymać wilgoć i przyspieszyć wschody.

Wybór brony talerzowej a moc ciągnika i szerokość robocza

Dobór brony talerzowej musi uwzględniać moc posiadanego ciągnika. Ogólna zasada mówi, że na każdy metr szerokości roboczej potrzeba około 20-30 KM. Zbyt słaby ciągnik nie wykorzysta możliwości maszyny i może pogorszyć jakość pracy. Należy również zwrócić uwagę na udźwig podnośnika, zwłaszcza w przypadku ciężkich maszyn zawieszanych.

Szerokość robocza i jej wpływ na wydajność:

• Im większa szerokość robocza brony, tym więcej hektarów można uprawić w jednym przejeździe.
• Wąskie maszyny (1,8-2,5 m) sprawdzą się w mniejszych gospodarstwach, gdzie pola są niewielkie lub rozparcelowane.
• Producenci oferują szerokości robocze od 1 m do nawet 18 m, co pozwala dopasować maszynę do specyfiki każdego gospodarstwa.

Różnice w ramie: sztywna vs. składana

Wersje z ramą sztywną są zazwyczaj tańsze, nawet o 1/3 ceny, ze względu na prostszą konstrukcję. Są odpowiednie dla rolników, których pola znajdują się blisko gospodarstwa, a drogi dojazdowe na to pozwalają. Natomiast wersje ze składaną ramą, choć droższe i bardziej skomplikowane konstrukcyjnie (dodatkowe elementy ramy, wsporniki, siłowniki hydrauliczne), są niezbędne dla użytkowników poruszających się po drogach publicznych, gdzie bezpieczna szerokość transportowa to maksymalnie 3 m, zgodnie z przepisami.

Renomowani producenci i ich oferta

Rynek bron talerzowych jest niezwykle bogaty, zarówno pod względem oferty polskich, jak i zagranicznych producentów. Ostatnie lata przyniosły duży postęp technologiczny i jakościowy.

Przegląd wybranych producentów i modeli:

• Agro-Masz: Oferuje brony z talerzami 510 mm (BTL) i 560 mm (Troll, BT, BTH). Wyróżnia się największą przerwą między belkami talerzowymi (85 cm w BT15) oraz możliwością wyboru zabezpieczenia sprężynowego. Posiada również agregat talerzowy AT z talerzami 510 lub 560 mm, dostępny z hydropakiem.
• AMJ AGRO: Oferuje brony talerzowe z talerzami o średnicy 510 mm, 560 mm i 610 mm, z solidną ramą i łożyskowaniem bezobsługowym.
• Amazone: W ofercie kompaktowe brony talerzowe Catros z talerzami 510 mm oraz Catros XL z talerzami 610 mm (płytko lub głęboko uzębionymi). Każdy talerz mocowany jest za pomocą gumowego elastomeru. Oferuje również zaczepianą bronę talerzową Certos-2TX z talerzami 660 mm do głębszej uprawy (do 20 cm).
• Bednar: Seria ATLAS z talerzami o dużej średnicy i wysoką przepustowością, umożliwiająca uprawę do 16 cm głębokości.
• Bomet: Brony talerzowe Perseus o szerokościach od 1,3 m do 3,3 m z talerzami 510 mm i kątem natarcia 15°.
• DEMAROL: Rodzina bron z ramą 100x60, 120x60 i 80x60, z masywną konstrukcją i talerzami ze stali borowej ROLMEX (560 mm standard, 610 mm opcja). Oferuje również ciężką bronę ciąganą „ROTOS” z talerzami 560 mm (opcja 660 mm) i gumowym systemem amortyzacji.
• Horsch: Większość bron talerzowych (Joker CT, RT i RT Classic) opiera na talerzach o średnicy 520 mm ze stałym kątem natarcia 17°, montowanych parami na pojedynczych słupicach za pośrednictwem gumowego amortyzatora.
• Kuhn: Oferuje Optimer+ (od 3 do 7,5 m szerokości) do płytkiej uprawy (3-10 cm) z talerzami 510 mm, a także Optimer XL (od 3 do 5 m) do intensywniejszego mieszania i głębszej uprawy (5-15 cm) z talerzami 620 mm. Posiada również szeroki model OPTIMER XL 12500 z talerzami uprawowymi na szerokości 12,5 m. W swojej ofercie ma też modele klasycznych talerzówek typu X.
• Mandam: Serie TAL (zabezpieczenie sprężynowe) i GAL (zabezpieczenie gumowe) z talerzami 560 mm (opcja 610 mm). Nowością jest brona SAL z talerzami 620 mm, wysokim prześwitem, bezobsługowymi piastami i indywidualnym zabezpieczeniem sprężynowym.
• Namysło: Brony talerzowe Easy Flow Basic (zawieszana, sztywna) i Easy Flow (ciągniona, składana hydraulicznie) z talerzami 510 mm lub 560 mm i dużym odstępem między rzędami (1000-1200 mm). Oferuje również Exact G Plus z jeszcze większym odstępem belek (107 cm) i opcją talerzy 610 mm lub 660 mm.
• Pöttinger: Kompaktowe brony talerzowe Terradisc ze średnicą talerzy 580 mm i rozstawem 12,5 cm. Charakteryzują się systemem bliźniaczych słupic Twin Arm.
• Rolmako: Oferuje talerzówki o szerokościach od 1,25 do 8,0 metrów. Modele U652 i U671 dostępne są z talerzami o średnicy powyżej 600 mm. W ofercie również brona SpeedCutter z falistymi talerzami CrossCutter Disc do ultra-płytkiej uprawy.
• Strumyk: BRONA TALERZOWA ALFA przeznaczona do uprawy przedsiewnej i ścierniskowej, z talerzami 510 mm.
• Unia: Brony Ares w wariantach od 2,5 do 8 m szerokości. Modele L (485 mm), XL (560 mm), P i HP (z ramą składaną hydraulicznie), XXL (660 mm) i TX (660 mm z indywidualnym zabezpieczeniem sprężynowym).
• Väderstad: Brona talerzowa Carrier z talerzami CrossCutter Discs (450 mm) do płytkiej uprawy na głębokości 2-3 cm.

Przed zakupem brony talerzowej warto dokładnie przeanalizować potrzeby gospodarstwa, rodzaj gleby, moc ciągnika oraz budżet, aby wybrać narzędzie, które zapewni optymalne efekty pracy i długotrwałą satysfakcję z użytkowania.

tags: #typ #brona #x #czy #v