Specustawa z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa wprowadziła szereg rozwiązań ułatwiających obywatelom Ukrainy podejmowanie aktywności zawodowej w Polsce. Dotyczy to również wykonywania zawodów wymagających specyficznych uprawnień, w tym obsługi maszyn technicznych. Jednakże, przedłożenie ukraińskich certyfikatów i świadectw nie zawsze jest wystarczające do podjęcia pracy w Polsce na stanowisku operatora maszyn budowlanych i drogowych.
Obowiązujące przepisy dotyczące obsługi maszyn technicznych w Polsce
Polskie prawo pracy jednoznacznie stanowi, że pracodawca nie może dopuścić pracownika do pracy, do której wykonywania nie posiada on wymaganych kwalifikacji lub potrzebnych umiejętności, a także dostatecznej znajomości przepisów oraz zasad bezpieczeństwa i higieny pracy. Jest to regulowane przez art. 237³ § 1 Kodeksu pracy.
Obowiązująca regulacja przewiduje, że maszyny techniczne, w tym walce drogowe, mogą być obsługiwane wyłącznie przez osoby, które ukończyły odpowiednie szkolenie i uzyskały pozytywny wynik ze sprawdzianu przeprowadzonego przez komisję powołaną przez Sieć Badawczą Łukasiewicz - Instytut Mechanizacji Budownictwa i Górnictwa Skalnego. Potwierdzeniem ukończenia wymaganego szkolenia jest świadectwo oraz wpis do książki operatora, zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Gospodarki z dnia 20 września 2001 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy podczas eksploatacji maszyn i innych urządzeń technicznych do robót ziemnych, budowlanych i drogowych.
Przed dopuszczeniem do obsługi maszyn technicznych pracownik jest zobowiązany do przedstawienia pracodawcy książki operatora, która zawierać będzie aktualne wpisy dotyczące jego uprawnień. Niestety, posiadanie ukraińskich uprawnień do obsługi maszyn nie jest automatycznie honorowane w Polsce.
Uznawanie kwalifikacji zawodowych nabytych w innych państwach UE
W przypadku obywateli krajów członkowskich Unii Europejskiej, Konfederacji Szwajcarskiej oraz krajów członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu, obowiązuje dyrektywa 2005/36/WE z dnia 7 września 2005 r. w sprawie uznawania kwalifikacji zawodowych. Postanowienia tej dyrektywy zostały wdrożone do polskiego systemu prawnego na mocy ustawy z dnia 22 grudnia 2015 r. o zasadach uznawania kwalifikacji zawodowych nabytych w państwach członkowskich Unii Europejskiej.
Urząd Dozoru Technicznego (UDT), zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Rozwoju i Finansów z dnia 29 grudnia 2016 r. w sprawie upoważnienia UDT do uznawania kwalifikacji zawodowych, jest organem upoważnionym do uznawania kwalifikacji do wykonywania zawodów regulowanych, w tym w zakresie obsługi maszyn technicznych.
Procedura uznawania kwalifikacji UE w Polsce
Postępowanie w sprawie uznania kwalifikacji rozpoczyna się na wniosek osoby zainteresowanej. Wnioski składa się w języku polskim i należy do nich załączyć:
- Kopie dokumentów potwierdzających kwalifikacje uzyskane w innym kraju UE.
- Oryginały tłumaczeń przysięgłych tych dokumentów na język polski.
- Kopie dokumentu potwierdzającego dane osobowe i obywatelstwo wnioskodawcy (np. dowód osobisty, paszport).
Jeżeli zawód, którego dotyczy dokument potwierdzający posiadane uprawnienia, nie jest zawodem regulowanym w kraju, w którym zostały uzyskane, zastosowanie ma art. 18 ust. 6 pkt 3 Ustawy z dnia 22 grudnia 2015 r. o zasadach uznawania kwalifikacji zawodowych.
Bardziej prostą formą dla osób posiadających uprawnienia z krajów UE może być złożenie do najbliższego oddziału Urzędu Dozoru Technicznego wniosku o sprawdzenie kwalifikacji osób obsługujących i konserwujących urządzenia techniczne. Sprawdzenie odbywa się w formie egzaminu teoretycznego i praktycznego.
Uznawanie kwalifikacji obywateli Ukrainy w Polsce
W przypadku obywateli Ukrainy, którzy chcieliby wykonywać pracę operatora maszyn technicznych na terytorium Polski, konieczne jest uzyskanie kwalifikacji zgodnie z polskimi procedurami. Oznacza to konieczność zdania egzaminu potwierdzającego umiejętności operatora oraz uzyskania wpisu do książki operatora.
Uprawnienia operatora koparko-ładowarki wydane w Ukrainie nie są honorowane na terenie Polski. Podobnie jest w przypadku innych maszyn budowlanych i drogowych, takich jak walec drogowy. Obywatel Ukrainy musi przejść proces weryfikacji swoich umiejętności, który zazwyczaj obejmuje:
- Egzamin teoretyczny i praktyczny przeprowadzany przez komisję powołaną przez Sieć Badawczą Łukasiewicz - Instytut Mechanizacji Budownictwa i Górnictwa Skalnego lub inny uprawniony organ.
- Uzyskanie świadectwa potwierdzającego ukończenie wymaganego szkolenia.
- Uzyskanie wpisu do książki operatora.
Szczegółowa tematyka egzaminacyjna oraz wniosek o sprawdzenie kwalifikacji wraz z wymaganymi dokumentami są dostępne na stronach internetowych odpowiednich instytucji, np. Urzędu Dozoru Technicznego (www.udt.gov.pl).
Kurs na koparkoładowarkę oczami kursanta - zajęcia praktyczne z części ładowarkowej [1]
Koszty i czas postępowania
Opłata za sprawdzenie kwalifikacji operatora maszyn technicznych wynosi 35% minimalnego wynagrodzenia za pracę, ustalonego na podstawie przepisów ustawy z dnia 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę, obowiązującego w roku wydania dokumentu. Decyzja o uznaniu kwalifikacji wydawana jest zazwyczaj w ciągu 3 miesięcy od złożenia wszystkich wymaganych dokumentów. W przypadku konieczności odbycia stażu adaptacyjnego lub przystąpienia do testu umiejętności, bieg terminu ulega zawieszeniu.
W przypadku negatywnej oceny przedłożonych dokumentów lub negatywnego wyniku egzaminu, UDT wydaje decyzję odmawiającą uznania kwalifikacji zawodowych. Od decyzji odmownej przysługuje prawo do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Podsumowanie
Posiadanie ukraińskich uprawnień na walec drogowy lub inne maszyny techniczne nie jest wystarczające do podjęcia pracy w Polsce. Obywatele Ukrainy muszą przejść proces weryfikacji swoich kwalifikacji w Polsce, który zazwyczaj obejmuje zdanie egzaminu teoretycznego i praktycznego oraz uzyskanie wpisu do książki operatora. Procedury te mają na celu zapewnienie bezpieczeństwa pracy i zgodności z polskimi standardami technicznymi.