Wózki widłowe są nieocenionym narzędziem w logistyce i magazynowaniu, stanowiąc kluczowy element w procesie transportu i składowania towarów. W dzisiejszych czasach są nieodzownym wyposażeniem nie tylko magazynów, ale również znajdują zastosowanie w wielu gałęziach przemysłu. Są to urządzenia wysoce specjalistyczne, umożliwiające podnoszenie bardzo dużych ładunków na znaczne wysokości. Co za tym idzie, nieprawidłowe użytkowanie wózków widłowych może być niebezpieczne, a nie każdy może obsługiwać wózek widłowy.
Urządzenia użytkowane w nieprawidłowy sposób mogą stanowić duże zagrożenie dla samych kierujących, jak i innych pracowników. Zgodnie z obowiązującymi przepisami każda osoba samodzielnie obsługująca wózek widłowy powinna posiadać odpowiednie uprawnienia. Obowiązkiem pracodawcy jest weryfikacja kwalifikacji pracowników. Pracodawca nie może dopuścić do pracy z wózkiem widłowym osoby, która nie ma odpowiednich, wymaganych prawem uprawnień do obsługi.
Podstawy prawne i organy wydające uprawnienia
Wymóg posiadania uprawnień do obsługi wózków jezdniowych wynika z Ustawy z dnia 21 grudnia 2000 r. o dozorze technicznym (Dz.U. 2000 Nr 122 poz. 1321). Zgodnie z nią osoby obsługujące i konserwujące urządzenia techniczne (w tym wózki widłowe) muszą posiadać zaświadczenia kwalifikacyjne potwierdzające ich wiedzę i umiejętności w tym zakresie.
Szczegółowe zasady przeprowadzania egzaminów, okres, na jaki są wydawane uprawnienia, oraz wzory wydawanych zaświadczeń kwalifikacyjnych określa Rozporządzenie Ministra Przedsiębiorczości i Technologii z dnia 21 maja 2019 r. w sprawie sposobu i trybu sprawdzania kwalifikacji wymaganych przy obsłudze i konserwacji urządzeń technicznych oraz sposobu i trybu przedłużania okresu ważności zaświadczeń kwalifikacyjnych (Dz.U. 2019 poz. 1008). Nowe rozporządzenie w miejsce uprawnień bezterminowych wprowadziło uprawnienia terminowe oraz zmieniło kategorie uprawnień.
Organem wydającym uprawnienia (ważne na terenie całego kraju) do obsługi poszczególnych rodzajów urządzeń technicznych jest:
- Urząd Dozoru Technicznego (UDT)
- Transportowy Dozór Techniczny
- Wojskowy Dozór Techniczny
Zgodnie z obowiązującymi przepisami jedyną drogą do uzyskania uprawnień do obsługi wózków jezdniowych podnośnikowych jest zdanie egzaminu przed komisją kwalifikacyjną Urzędu Dozoru Technicznego.
Wymagania dla kandydata na operatora wózka widłowego
Osoby zainteresowane pracą na stanowisku operatora wózka widłowego muszą spełnić określone kryteria, aby móc ubiegać się o uprawnienia. Nie każdy może jednak przystąpić do kursu na operatora tego typu urządzenia. Istnieje szereg wymogów, które musi spełniać osoba będąca operatorem widlaka:
- ukończenie 18 roku życia;
- posiadanie co najmniej wykształcenia podstawowego (wymagane przez zdecydowaną większość ośrodków szkoleniowych);
- posiadanie aktualnego orzeczenia lekarskiego stwierdzającego brak przeciwwskazań do operowania wózkiem widłowym;
- ukończenie niezbędnych szkoleń BHP dotyczących stanowiska pracy;
- zapoznanie się z instrukcją obsługi wózka, a także instrukcją transportu wewnątrzzakładowego;
- zapoznanie się z ryzykiem zawodowym związanym z operowaniem maszyną;
Warunkiem koniecznym stanowi dobra sprawność fizyczna oraz psychoruchowa. Istnieje kilka określonych przypadków, w których nie można ubiegać się o uprawnienia do operowania wózkiem widłowym, co stwierdzają badania lekarskie.
Uprawnienia UDT a prawo jazdy
Posiadanie prawa jazdy nie jest równoznaczne z posiadaniem uprawnień UDT na wózki widłowe. Oznacza to, iż nawet jeśli masz prawo jazdy na samochód, nie możesz usiąść za kierownicą wózka widłowego. Samochód, pomimo iż posiada napęd mechaniczny, nie przypomina w obsłudze wózka widłowego. Tym bardziej, iż wózki podnośnikowe posiadają dodatkowe układy umożliwiające im unoszenie ładunków. Ze względów bezpieczeństwa operatorzy wózków widłowych muszą dodatkowo posiadać ukończony kurs obsługi wózków jezdniowych, a prawo jazdy nie ma żadnego znaczenia w tym przypadku.
Tak samo jeśli chodzi o osoby, którym dokument ten został odebrany. Nadal mogą one zapisać się na kurs na wózki widłowe, a po pozytywnie zaliczonym egzaminie państwowym przystąpić do pracy w charakterze operatora.
Istnieje zaledwie jeden przypadek, w którym prawo jazdy jest niezbędne (natomiast nie samodzielnie, a razem z uprawnieniami operatorskimi) i jest to sytuacja, w której wózek widłowy porusza się nie tylko po terenie należącym do firmy, ale także po ogólnodostępnych, państwowych drogach.
Proces uzyskiwania uprawnień na wózek widłowy
Aby zdobyć uprawnienia na operatora wózka widłowego, należy skorzystać z oferty kursu przygotowującego do egzaminu. Chociaż przystąpienie do egzaminu kwalifikacyjnego do obsługi wózków jezdniowych podnośnikowych nie jest obwarowane ukończeniem szkolenia w w/w zakresie, to skorzystanie z kursu znacząco zwiększa szanse na zdanie egzaminu. Na kursie nie tylko zapoznasz się z wymaganym na egzaminie zakresem wiedzy teoretycznej, ale również nabierzesz umiejętności niezbędnych do zdania egzaminu praktycznego.
Szkolenie na operatora wózka widłowego
Aby uzyskać uprawnienia do operowania wózkami widłowymi, należy najpierw ukończyć kurs, który obejmuje zarówno część teoretyczną, jak i praktyczną, organizowany przez odpowiednie instytucje szkoleniowe. Kurs na wózki widłowe to zdecydowanie jedno z najczęściej wybieranych szkoleń dla operatorów urządzeń transportu bliskiego. Zazwyczaj szkolenie trwa trzy dni, z czego dwa dni są poświęcone teorii, a jeden dzień zajęciom praktycznym.
Część teoretyczna kursu
Teoretyczna część kursu może być prowadzona w formie wykładów stacjonarnych, online (na żywo z prowadzącym) lub poprzez e-learning. Kurs operatora obejmuje m.in.:
- budowę wózków i zasady ich działania;
- zasady bezpiecznej obsługi;
- przepisy w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy;
- prowadzenie dokumentacji technicznej pojazdu i zapoznawanie się z instrukcjami obsługi.
Przed przystąpieniem do szkolenia kandydat powinien posiadać elementarną wiedzę w zakresie mechaniki (droga, czas, prędkość, rodzaje ruchów, prędkość ruchów roboczych, równowaga sił, stateczność) oraz elektrotechniki (natężenie, napięcie, oporność, prawo Ohma, rodzaje prądu, rodzaje odbiorników prądu).
Część praktyczna kursu
Część praktyczna kursu polega na nauce obsługi wózka, gdzie każdy uczestnik indywidualnie wykonuje zadania wyznaczone przez instruktora. Kurs obejmuje szkolenie z operowania wózkiem oraz wózkiem ze znajdującym się na nim ładunkiem. Na zajęciach praktycznych można poznać tajniki jazdy wózkiem widłowym: ruszania, omijania przeszkód, pokonywania wzniesień zarówno z ładunkiem na widłach, jak i bez; a także wszelkich czynności dotyczących obsługi ładunków: bezpiecznego podnoszenia, manewrowania paletami, składowania ich, ale także pobierania. W zależności od typu urządzenia, konkretne ćwiczenia praktyczne na wózkach widłowych mogą przebiegać różnie.
W przypadku, gdy uczestnik potrzebuje dodatkowego czasu na doskonalenie umiejętności praktycznych, wiele firm szkoleniowych wydłuża czas zajęć, aby zapewnić pełne przygotowanie.
Egzamin UDT na operatora wózka widłowego
Ukończenie kursu wiąże się z koniecznością zdania egzaminu państwowego na terenie ośrodka szkoleniowego przed komisją powołaną przez Urząd Dozoru Technicznego. Egzamin UDT na wózki widłowe składa się z dwóch części - teoretycznej i praktycznej.
Egzamin teoretyczny
Egzamin teoretyczny jest testem jednokrotnego wyboru, który może mieć formę pisemną lub elektroniczną. Baza pytań egzaminacyjnych składa się z 245 pytań. W celu zdania tej części egzaminu należy udzielić 11 poprawnych odpowiedzi na 15 pytań. Obejmują one najczęściej zagadnienia z zakresu:
- towaroznawstwa;
- przepisów dotyczących zaświadczeń;
- przepisów BHP;
- wymagań, które musi spełnić operator;
- diagramów udźwigu;
- budowy wózka (część elektryczna, mechaniczna, hydraulika).
Pozytywne zaliczenie tej części egzaminu uprawnia do przejścia do drugiego etapu, jakim jest przedstawienie umiejętności obsługi wózków jezdniowych.
Egzamin praktyczny
Część praktyczna egzaminu odbywa się na placu manewrowym również pod nadzorem komisji i trwa około godziny. Składa się z dwóch segmentów, podczas których kandydat na operatora musi uruchomić pojazd i wykonać proste czynności, które wskażą egzaminatorzy dozoru technicznego, np. podniesienie ładunku, ominięcie przeszkody czy jazdę wózkiem widłowym do tyłu. Zadania egzaminacyjne opierają się zwykle na podjęciu palety i zaprezentowaniu umiejętności w jeździe pomiędzy pachołkami, a następnie odstawienie palety we wskazane miejsce. Najczęściej oceniane szczegóły to:
- czy kandydat na operatora prawidłowo wsiadł na wózek;
- czy kandydat na operatora zapiął pasy bezpieczeństwa;
- czy kandydat na operatora potrafi płynnie posługiwać się wózkiem, na którym zdaje egzamin;
- czy kandydat na operatora prawidłowo podejmuje i odstawia paletę.
Po przejściu dwóch części, egzaminowany otrzymuje informację zwrotną o wyniku egzaminu. Warunkiem przystąpienia do egzaminu jest złożenie do UDT wniosku o sprawdzenie kwalifikacji oraz wniesienie opłaty egzaminacyjnej. Na przeprowadzenie egzaminu UDT ma 30 dni od dnia złożenia wniosku wraz z niezbędnymi załącznikami.
Koszt uzyskania uprawnień
Koszt zdobycia uprawnień na wózki widłowe składa się zwykle z dwóch elementów:
- Kurs na wózki widłowe w akredytowanym ośrodku szkoleniowym. Obecnie ceny rynkowe najczęściej mieszczą się w przedziale około 900-1500 zł, w zależności od miasta i zakresu szkolenia. Koszt najtańszego szkolenia, jakie można znaleźć to wydatek około 600 zł. Należy tutaj jednak pamiętać, że prawdopodobnie w przypadku tego konkretnego kursu kursanci nie mogą liczyć na wiele udogodnień, a także muszą ponosić wszelkie dodatkowe opłaty, np. za materiały szkoleniowe.
- Opłata za sprawdzenie kwalifikacji przez UDT. Aktualna stawka za egzamin zgodnie z oficjalnym cennikiem UDT wynosi 333,88 zł. Stawka opłaty za sprawdzenie kwalifikacji od 11 lutego 2025 r. może ulec zmianie.
Kategorie uprawnień na wózki widłowe
Do 1 czerwca 2019 roku obowiązywały uprawnienia na wózki w trzech kategoriach: I WJO, II WJO i III WJO. Każda z tych kategorii uprawnień odpowiadała różnym typom wózków, które operator mógł obsługiwać, różniąc się głównie rodzajem i zastosowaniem sprzętu. Po nowelizacji ustawy zaszła istotna zmiana w klasyfikacji uprawnień.
Obecnie osoby chcące zdobyć kwalifikacje na wózek widłowy mają do wyboru dwa poziomy kategorii - wyższy lub niższy.
Nowe kategorie uprawnień (od 1 czerwca 2019 r.)
- Wózki jezdniowe podnośnikowe z mechanicznym napędem podnoszenia z wysięgnikiem oraz wózki jezdniowe podnośnikowe z mechanicznym napędem podnoszenia z osobą obsługującą podnoszoną wraz z ładunkiem (odpowiednik dawnej kat. I WJO) - uprawnia również do obsługi wszystkich pozostałych wózków jezdniowych podnośnikowych z mechanicznym napędem podnoszenia. Uprawnienia są na wszystkie typy wózków jezdniowych podnośnikowych, bez ograniczeń wysokości podnoszenia oraz bez ograniczeń tonażowych.
- Wózki jezdniowe podnośnikowe z mechanicznym napędem podnoszenia z wyłączeniem wózków z wysięgnikiem oraz wózków z osobą obsługującą podnoszoną wraz z ładunkiem (odpowiednik dawnej kat. II WJO) - pozwala na obsługę wszystkich typów wózków podnośnikowych bez ograniczeń co do wysokości podnoszenia czy maksymalnego tonażu. Otrzymując uprawnienia tej kategorii możemy również obsługiwać wózki III kategorii WJO.
W zaświadczeniu kwalifikacyjnym wydanym przez UDT wpisywane są kategorie urządzeń, do których obsługi operator jest uprawniony. Zakres, jaki możesz obsługiwać, zależy od rodzaju urządzenia wpisanego w zaświadczeniu kwalifikacyjnym. Formalnie chodzi o wózki jezdniowe, w tym m.in. wózki jezdniowe unoszące, wózki wysokiego składowania, wózki podnośnikowe prowadzone oraz wózki prowadzone, niektóre wózki ciągnikowe, wózki podnośnikowe specjalizowane i wózki specjalizowane, wybrane urządzenia zdalnie sterowane.
Stare kategorie uprawnień (do 31 maja 2019 r.)
- I WJO - takie uprawnienia pozwalają na obsługę widlaków jezdniowych, unoszących i specjalizowanych, w tym unoszących operatora wraz z ładunkiem, ze zmiennym wysięgnikiem czy wysokiego składowania.
- II WJO - uprawnienia obowiązują dla wszystkich rodzajów wózków jezdniowych, z wyjątkiem wózków specjalizowanych.
- III WJO - ta kategoria uprawnia do obsługi wózków podnośnikowych i prowadzonych przed sobą.
Ważność uprawnień i ich przedłużanie
Zgodnie z nowymi przepisami, które obowiązują od 1 czerwca 2019 roku, uprawnienia na wózki widłowe nie są już wydawane bezterminowo. Termin ważności zaświadczenia jest wskazany bezpośrednio na dokumencie i wynika z przepisów o kwalifikacjach w dozorze technicznym. Po upływie tego terminu należy przedłużyć uprawnienia.
Terminy ważności uprawnień UDT
- Uprawnienia ważne 5 lat: obejmują wózki jezdniowe podnośnikowe z mechanicznym napędem podnoszenia z wysięgnikiem oraz wózki jezdniowe podnośnikowe z mechanicznym napędem podnoszenia z osobą obsługującą podnoszoną wraz z ładunkiem.
- Uprawnienia ważne 10 lat: odnoszą się do wózków jezdniowych podnośnikowych z mechanicznym napędem podnoszenia z wyłączeniem wózków z wysięgnikiem oraz wózków z osobą obsługującą podnoszoną wraz z ładunkiem.
Przedłużanie uprawnień UDT
Przedłużanie uprawnień nie odbywa się automatycznie. Wniosek o przedłużenie uprawnień należy złożyć do jednostki dozoru technicznego, która wydała Twoje oryginalne zaświadczenie. Zgodnie z obowiązującymi zasadami:
- wniosek możesz złożyć nie wcześniej niż 2 lata i nie później niż 3 miesiące przed upływem ważności dokumentu;
- musisz załączyć oświadczenie potwierdzające wykonywanie czynności w zakresie uprawnień przez co najmniej 3 lata w ostatnich 5 latach ważności zaświadczenia.
Osoby, które w ciągu ostatnich 5 lat przynajmniej 3 lata pracowały przy obsłudze wózków widłowych, mogą zgodnie z art. 23 ust 23 pkt. 2c ustawy o dozorze technicznym bezpłatnie przedłużyć termin ważności uprawnień na kolejne 5 lub 10 lat. W przypadku przedłużenia ważności zaświadczenia (bez konieczności ponownego egzaminu) pobierana jest opłata administracyjna wynosząca około 10% stawki za sprawdzenie kwalifikacji.
Jeśli nie spełnisz wymogu doświadczenia lub złożysz wniosek po terminie, konieczne może być ponowne zdanie egzaminu UDT. Wniosek o przedłużenie składa się na formularzu udostępnionym przez UDT (elektronicznie przez system eUDT lub w formie papierowej). Aktualny wzór dokumentu dostępny jest na stronie urzędu.
Ważność starych uprawnień
Zgodnie z ustawą z 9 listopada 2018 r. o zmianie ustawy o dozorze technicznym, zaświadczenia kwalifikacyjne wydane przez UDT przed 1 czerwca 2019 r. zachowują ważność do 31 grudnia 2023 r. Osoby posiadające takie uprawnienia musiały wystąpić do UDT z wnioskiem o przedłużenie terminu ważności uprawnień nie później niż na 3 miesiące przed upływem tego terminu, czyli do 30 września 2023 r. Osoby, które posiadały bezterminowe zezwolenia UDT, ale nie złożyły wniosku o ich przedłużenie, utraciły ich czas obowiązywania z końcem 2023 roku.
Imienne zezwolenia wydawane przez pracodawcę zachowują ważność tylko w określonych terminach przejściowych:
- wystawione do 31 grudnia 2004 r. - wygasły 31 grudnia 2023 r.
- wystawione do 31 grudnia 2014 r. - maksymalnie do 31 grudnia 2026 r.
- wystawione od 1 stycznia 2015 r. - maksymalnie do 31 grudnia 2027 r.
Pamiętaj, że imienne zezwolenia wydawał konkretny pracodawca. W przypadku zmiany pracy dokument taki traci praktyczne zastosowanie.
Osoby posiadające książkę operatora maszyn roboczych wydaną przez Instytut Mechanizacji Budownictwa i Górnictwa Skalnego (wydawane do 31 marca 2017) oraz imienne zezwolenie do kierowania wózkami jezdniowymi z napędem silnikowym wydawane przez pracodawcę na podstawie ukończonego kursu (wydawane do 8 sierpnia 2018 r.) muszą uzyskać uprawnienia UDT przed dniem utraty ważności posiadanych uprawnień, jeśli chcą nadal pracować jako kierowcy wózków widłowych.
Uznawalność uprawnień poza Polską
Poza granicami Polski obowiązują przepisy krajowe danego państwa lub dyrektywa 2005/36/WE z 7 września 2005 r. w sprawie uznawania kwalifikacji zawodowych. Na jej mocy w krajach UE powinny zostać wprowadzone przepisy, które umożliwiają uznanie kwalifikacji zawodowych nabytych w innych krajach UE.
Aby zwiększyć szanse na uzyskanie uprawnień w innym kraju, warto przetłumaczyć zaświadczenie kwalifikacyjne oraz program kursów, zawierający szczegółowy opis godzin praktyki i teorii, na język obcy. Jeśli forma lub liczba godzin zajęć praktycznych i teoretycznych nie będą wystarczające dla zagranicznego pracodawcy, może on wymagać od przyszłego pracownika dodatkowego szkolenia lub zdobycia dodatkowego certyfikatu. Należy liczyć się także z koniecznością wykonania dodatkowych badań lekarskich.
Wielka Brytania po opuszczeniu Unii Europejskiej 31 stycznia 2020 roku wprowadziła nowe zasady uznawania kwalifikacji zawodowych. Kwalifikacje uzyskane po 1 stycznia 2021 roku traktowane są jako kwalifikacje z państw trzecich, zgodnie z dyrektywą 2005/36/WE.
Rodzaje wózków widłowych wymagających uprawnień
Kurs na wózki widłowe. Co musisz wiedzieć. PORADNIK.
Wózek widłowy to urządzenie przeznaczone do przenoszenia palet, skrzyń, a więc wymagające zarówno umiejętności jego prowadzenia, jak i operowania ładunkiem. W zależności od specyfiki pracy i transportowanych ładunków wykorzystywane są różne rodzaje wózków. Do ich obsługi należy posiadać specjalistyczne uprawnienia. Do wózków podlegających pod nadzór Urzędu Dozoru Technicznego ze względu na posiadany napęd mechaniczny należą:
- Wózki widłowe elektryczne
- Wózki widłowe spalinowe (napędzane olejem napędowym, benzyną, gazem LPG lub CNG)
- Paleciaki z napędem elektrycznym
- Wózki boczne
- Duże wózki terenowe (wykorzystywane w miejscach trudno dostępnych, o nierównym i grząskim podłożu)
- Wózki widłowe ze zmiennym wysięgiem (ładowarki teleskopowe)
Jedyną kategorią wózków widłowych, które można obsługiwać bez dodatkowych uprawnień, są ręczne wózki transportowe - proste urządzenia napędzane pracą ludzkich mięśni. Za pomocą ręcznych wózków można przewozić towar umieszczony na paletach na krótkie odległości. Są bardzo proste w użytkowaniu, a do ich obsługi wystarczy krótkie przeszkolenie przez pracodawcę lub innego pracownika. To jednak jedyny rodzaj tych urządzeń, których operatorem może być osoba bez uprawnień na wózki widłowe.
tags: #uprawnienia #wozek #widlowy #ze #zdjeciem