Marka Ursus, symbolizująca moc i siłę, ma bogatą historię sięgającą 1893 roku. Wtedy to Ludwik Rossman, Kazimierz Matecki, Emil Schönfeld wraz z czterema przedsiębiorcami: Stanisławem Rostkowskim, Aleksandrem Radzikowskim, Karolem Strassburgerem i Ludwikiem Fijałkowskim, założyli w Warszawie przedsiębiorstwo o nazwie Towarzystwo Udziałowe Specjalnej Fabryki Armatur. Zafascynowani powieścią „Quo Vadis”, akcjonariusze postanowili nadać firmie nową nazwę - Ursus. W 1902 roku podjęto decyzję o rozbudowie zakładu i rozszerzeniu asortymentu o silniki spalinowe.
Rozwój produkcji silników i traktorów rolniczych
W 1910 roku w nowo otwartej fabryce w miejscowości Wala, przy ulicy Skierniewickiej 27/29, rozpoczęto produkcję dwusuwowego, jednocylindrowego silnika z zapłonem gruszkowym o mocy 5 KM, wzorowanego na szwedzkim Bolinderze. Do 1913 roku fabryka stała się głównym producentem silników spalinowych w Królestwie Polskim i jedynym ich dostawcą do Cesarstwa Rosji. Do 1914 roku wyprodukowano ogółem 6000 silników różnych typów o mocach od 5 do 450 KM, wśród których ważne miejsce zajmowały przewoźne silniki dla rolnictwa, czyli tak zwane lokomobile.
W latach 1916-1918, pod kierownictwem polskiego konstruktora prof. Kazimierza Taylora, podjęto próbę skonstruowania pierwszego polskiego ciągnika. Od 1920 roku firma nosiła nazwę Fabryka Silników i Traktorów „Ursus” Sp. Akc. Pierwszy traktor wyprodukowano dwa lata później. Pierwotne projekty rozwojowe przedsiębiorstwa zakładały produkcję silników spalinowych o mocy 600 KM i traktorów rolniczych, jednak trudności produkcyjno-finansowe i sytuacja polityczna spowodowały, że program produkcyjny rozszerzono o zamówienia dla wojska. Fabryka podjęła produkcję maszyn do wytłaczania łusek do naboi, podstaw do karabinów maszynowych oraz montaż pocisków. Od 1920 roku firma zmieniła nazwę na Zakłady Mechaniczne „Ursus” Spółka Akcyjna. Wówczas rozpoczęto seryjną produkcję pierwszych polskich ciągników rolniczych, zwanych ciągówkami. Ciągówka „Ursus” była maszyną o konstrukcji wzorowanej na amerykańskim ciągniku „Titan” i miała około 25 KM mocy. Ogółem do 1927 roku wyprodukowano 100 sztuk ciągówek „Ursus”.
Rozwój powojenny i początki ciągników jednoosiowych
W latach 1923-1927 w podwarszawskiej wsi Czechowice (obecnie warszawska dzielnica Ursus) wybudowano od podstaw Fabrykę Samochodów i Fabrykę Metalurgiczną. W tym okresie zakłady przestawiły się na produkcję ciężarówek i autobusów montowanych na podwoziu o ładowności 1,5 tony. W 1928 roku wyprodukowano 300 sztuk, a w 1929 roku 350 sztuk samochodów. W skład ówczesnego Ursusa wchodziło sześć odrębnych zakładów. W 1946 roku rząd zdecydował o rozpoczęciu w czechowickich fabrykach produkcji ciągników rolniczych. Polscy konstruktorzy pod kierunkiem prof. Edwarda Habicha opracowali, w oparciu o konstrukcję niemieckiego Lanz Buldoga, dokumentację ciągnika Ursus C-45. Model ten miał jednocylindrowy dwusuwowy silnik o mocy 45 KM. Pierwszy ciągnik zjechał z taśmy montażowej w 1947 roku wprost na defiladę 1-Majową. W późniejszych latach dokonano modernizacji ciągnika, wprowadzając podnośnik hydrauliczny, benzynowy rozruch, kabinę dla kierowcy i dostosowano go do poruszania się po drogach publicznych przez wprowadzenie ogumionych kół jezdnych i lamp bocznych.
Państwowe przedsiębiorstwo pod nazwą Zakłady Mechaniczne „Ursus” powstało w 1948 roku, gdzie konstruktorzy prowadzili prace rozwojowe nad całkowicie polskim ciągnikiem. Od 1955 roku prace rozwojowe prowadzono równolegle w dwóch zespołach, co zaowocowało prototypami ciągników Ursus C-325 oraz Rola 25. Ostatecznie wybrano konstrukcję ciągnika Ursus C-325. Równolegle prowadzono prace nad jednoosiowym ciągnikiem Ursus C-308.
Projektowanie i rozpoczęcie produkcji Ursusa C-308
W 1957 roku w Biurze Konstrukcyjnym Przemysłu Maszynowego Leśnictwa we Wrocławiu oraz Zakładach Mechanicznych Ursus rozpoczęto prace projektowe nad lekkim ciągnikiem dla ogrodnictwa i szkółek leśnych. Wrocławskie biuro opracowało ciągnik Dzik, natomiast fabryka w Ursusie model C-308. W marcu 1957 roku rozpoczęto prace projektowe, a pierwszy prototyp tego ciągnika skonstruowano 11 października 1957 roku. Produkcję seryjną rozpoczęto w 1958 roku. W latach 50. wraz z rozbudową przemysłu rolnego w Polsce wzrosło zapotrzebowanie na lekkie i małe ciągniki. Ursus C-308 został zaprojektowany w odpowiedzi na te potrzeby.
Charakterystyka techniczna Ursusa C-308
Do napędu Ursus C-308 przewidziano skonstruowany przez inż. Fryderyka Bluemke 1-cylindrowy silnik o zapłonie iskrowym typu S261C. Był to silnik dwusuwowy, chłodzony powietrzem, o pojemności skokowej 372 cm³ i mocy maksymalnej 5,9 kW (8 KM) przy 2400 obrotach na minutę. Ciągnik posiadał trzy biegi do przodu i jeden do tyłu, a jego maksymalna prędkość wynosiła 13 kilometrów na godzinę. Ten mały, jednoosiowy ciągnik miał 268 centymetrów długości, 70 centymetrów szerokości i 96 centymetrów wysokości. Masa własna ciągnika wynosiła 270 kilogramów, a z obciążeniem 480 kilogramów. Ursus C-308 wyróżniał się również swoim wyglądem, posiadał zaokrągloną maskę z umieszczonym centralnie reflektorem oraz znakiem fabrycznym.
Popularność i zakończenie produkcji Ursusa C-308
Pojazd ten szybko zdobył popularność na polskim rynku, choć zapotrzebowanie na niego nigdy nie było tak duże, jak na tradycyjne ciągniki rolnicze. Zaletą tego małego ciągnika była między innymi wytrzymałość, z której zresztą zasłynęły późniejsze modele Ursusa, takie jak legendarne Ursus C-330 i Ursus C-360. Wytrzymały był zwłaszcza silnik tego pojazdu, podobnie jak w jego bracie bliźniaku - Dzik. Silnik ten potem rozmontowywano z pojazdu i używano w innych celach na gospodarstwach rolnych. Innymi zaletami tego ciągnika była zaskakująca jak na tak mały ciągnik wielofunkcyjność, dzięki której sprawdzał się we współpracy z wieloma innymi maszynami i w wielu innych zadaniach. Przewidziano dla niego również możliwość zamontowania specjalnej przystawki pasowej wyposażonej w koło pasowe o średnicy 200 mm. Ursus C-308 sprawował się nadzwyczaj dobrze jako mały ciągniczek ogrodniczy. Stosowano go również w sadownictwie oraz leśnictwie.
Produkcja ciągników Ursus C-308 była kontynuowana do 1963 roku, w liczbie 4100 egzemplarzy. Jego bliźniaka i głównego konkurenta na rynku - Dzika produkowano aż do lat osiemdziesiątych. Po tym czasie Ursus C-308 stał się coraz rzadszym widokiem na polskiej wsi, a dziś jest niemal na niej nieobecny, zwłaszcza w porównaniu do swoich młodszych kuzynów, czyli modeli Ursus C-330 i Ursus C-360. Aktualnie ciągnik ten prawie zniknął ze wsi, ale można go jeszcze spotkać na zlotach starych pojazdów rolniczych. Mimo tej rzadkości, zarówno sam ciągnik, jak i części rolnicze, a także większość starszych modeli części do Ursusa, są tanie.
Dalszy rozwój ciągników Ursus
W 1958 roku rozpoczęto seryjną produkcję jednoosiowego ciągnika rolno-ogrodniczego Ursus C-308, w którym zastosowano jednocylindrowy dwusuwowy silnik S261C produkcji WSM w Bielsku Białej. Liczne badania i porównania wykazały, że ciągnik Ursus C-325 był konkurencją dla ciągników czechosłowackich, niemieckich i angielskich. Ciągnik ten stał się protoplastą całej rodziny ciągników lekkich. Produkcja ciągnika Ursus C-325 wraz z jego zmodernizowanymi wersjami: C-328 (od 1963 r.), C-330 (od 1967 r. - popularnie nazywane „trzydziestkami”) i C-335 w wersji eksportowej trwała nieprzerwanie 34 lata. Ursus C-330, często nazywana "trzydziestką", to kultowy polski ciągnik rolniczy klasy lekkiej, z napędem na tylną oś. Produkowany w latach 1967-1987 w Zakładach Mechanicznych Ursus w Warszawie, w liczbie ponad 331 000 sztuk. W kwietniu 1967 roku rozpoczęto produkcję seryjną tego modelu. W 1971 roku pojawił się ciągnik Ursus C-335, eksportowa odmiana C-330, z główną różnicą w postaci tylnego podnośnika z regulacją automatyczną "Agrocontrol", posiadającego regulację siłową, pozycyjną i mieszaną, a także bardziej komfortowe siedzenie. W lipcu 1986 roku pojawił się nowy model - Ursus C-330M, potocznie nazywany „Emką”, w którym wzmocniono łożyskowanie skrzyni biegów i tylnego mostu, starając się wyeliminować wyskakiwanie biegów oraz przecieki w okolicy bębna hamulcowego i wału kół tylnych.
Historia upadku marki URSUS - Czy to już koniec? Legenda bankrutem! [Matheo780]
Współpraca międzynarodowa i nowe modele
W 1961 roku między Polską a Czechosłowacją podpisano umowę rządową, w wyniku której w 1965 roku ZM „Ursus” przyjęły produkcję średniego ciągnika Zetor 4011 o mocy 42 KM pod oznaczeniem Ursus C-4011. Ciągniki te, po wielokrotnych modernizacjach, jako Ursus C-355 (od 1971 r.), a następnie od 1976 r. jako Ursus C-360 (popularnie nazywane „sześćdziesiątkami”), produkowano do końca 1994 roku. Ursus C-360, często nazywana "sześćdziesiątką", to kultowy polski ciągnik rolniczy klasy średniej, z napędem na tylną oś. Produkowany w latach 1976-1994 w Zakładach Mechanicznych Ursus w Warszawie, w liczbie ponad 280 000 sztuk. W kwietniu 1976 roku rozpoczęto produkcję seryjną tego modelu. Zastąpił on produkowaną od lipca 1975 roku zmodernizowaną wersję modelu C-355, oznaczoną Ursus C-355M, która była pierwszym etapem wprowadzenia do produkcji modelu C-360. W latach 1981-1993 produkowany był URSUS C-360-3P wyposażony w silnik Perkins o mocy 47 KM. Następcą tego modelu był URSUS 4512.
W 1969 roku ruszyła produkcja ciągnika Ursus C-385 o mocy 76 KM z napędem na tylną oś, który był pierwszym z rodziny ciągników ciężkich. W późniejszych latach w wyniku modernizacji powstawały w tej rodzinie nowe modele: Ursus C-385A (od 1975 r.) o mocy 76 KM z napędem na obie osie, Ursus 1201 o mocy 112 KM z napędem na oś tylną i Ursus 1204 o mocy 112 KM z napędem na obie osie oraz Ursus 1604 (od 1978 r.). Ursus 1224, produkowany w latach 1984-2009, to ciągnik klasy ciężkiej, wyposażony w 6-cylindrowy silnik DS Martin Z8701.12 o mocy 119 KM. Udźwig tylnego podnośnika wynosił 5500 kg, a jego waga bez obciążników to 4970 kg. Następcą tego modelu, produkowanym od 1990 do 2009 roku, był URSUS 1234. Najmocniejszy ciągnik klasy ciężkiej, URSUS 1614, produkowany w latach 1984-2009, był wyposażony w 6-cylindrowy silnik DS Martin Z8602.12 Turbo o mocy 155 KM. Udźwig tylnego podnośnika wynosił 5500 kg, a jego waga bez obciążników to 5030 kg. Następcą tego modelu, produkowanym od 1990 do 2009 roku, był URSUS 1634.
Licencja Massey Ferguson i dalsza restrukturyzacja
W 1971 roku, w wyniku decyzji rządowych, wstrzymano produkcję i dalszy rozwój konstrukcji polskich ciągników „rodziny U”, a dla Ursusa wybrano drogę rozwoju opartą na licencji firmy „Massey Ferguson”. W Londynie w 1974 roku została podpisana polsko-brytyjska umowa o współpracy w zakresie produkcji nowoczesnych ciągników rolniczych, w myśl której ZPC „Ursus” podjęło się produkcji ciągników na licencji firmy Massey-Ferguson. Dla potrzeb realizacji tego projektu powołano nową firmę Massey-Ferguson-Perkins (MFP) - producenta silników. Lata 1974-1984 były okresem rozbudowy, modernizacji, przystosowywania całego zrzeszenia do wymogów licencyjnych oraz dostosowywania konstrukcji ciągników MF do wymagań i potrzeb polskiego rolnictwa. Zarówno w Ursusie, jak i w zakładach filialnych wybudowano wówczas zupełnie nowe fabryki z nowoczesnym parkiem maszynowym o zdolności produkcyjnej 75 tys. ciągników rocznie. W 1978 roku, w ramach szkolenia, z części dostarczonych przez licencjodawcę, rozpoczęto montaż ciągnika MF-235 o mocy 38 KM. Wkrótce uruchomiono produkcję krajowych części i po wprowadzeniu istotnych zmian konstrukcyjnych w zakresie bezpieczeństwa, funkcjonalności i ergonomii, w 1984 roku z taśm montażowych zjechała pierwsza seria ciągników licencyjnych przystosowanych do potrzeb polskiego rynku. Był to model MF-255 o mocy 47 KM. W następnych latach sukcesywnie wprowadzano do produkcji kolejne modele ciągników MF o mocach 38-66 KM.
Po wygaśnięciu licencji, ciągnik MF255 zmieniono na Ursus 3512. Jest to ciągnik klasy średniej z napędem na tylną oś. Produkowany w latach 1984-2009 w Zakładach Mechanicznych Ursus w Warszawie, w liczbie ponad 47 000 sztuk. Wyposażony w 3-cylindrowy silnik Perkins AD3.152 UR o mocy 48 KM. Udźwig tylnego podnośnika wynosił 1318 kg, a waga tego ciągnika bez obciążników to 2170 kg.
Nowa generacja ciągników ciężkich i podział firmy
Równolegle z rozwojem produkcji licencyjnej MF rozwijała się również produkcja ciągników ciężkich. W 1980 roku wznowiono prace nad rodziną ciągników ciężkich nowej generacji. Prace prowadzono przez kilka lat etapami, w wyniku czego powstawały nowe modele ciągników Ursus: 1002, 1004 i 1604 jako wynik modernizacji „A”, a następnie w 1984 roku uruchomiono seryjny montaż modeli Ursus 912, 914, 1012, 1014, 1222, 1224 i 1614 po modernizacji „B”. Ciężkie modele ciągników Ursus: 932, 934, 1032, 1034, 1132, 1134, 1234, 1434 i 1634 rozpoczęto produkować w 1991 roku. Ciągniki te wzbudziły zaufanie rolników, a 912, 914, 1234 i 1634 uznawane były za najlepiej sprzedające się ciągniki ciężkie marki „Ursus”. W 1983 roku firma Ursus osiągnęła zdolności produkcyjne na poziomie 50 tys. sztuk rocznie.
W 1991 roku nastąpił podział Zrzeszenia, z którego powstały Zakłady Przemysłu Ciągnikowego „Ursus”. W latach 1988-2003 przeprowadzono głęboką restrukturyzację ZPC „Ursus” S.A., w wyniku której w 9 polskich miastach (w Warszawie, Żyrardowie, Gorzowie Wielkopolskim, Chełmnie, Nisku, Sulęcinie, Włocławku, Lublinie, Poznaniu) powstało wiele nowych podmiotów gospodarczych - produkcyjnych i usługowych, które podlegały kolejnym prywatyzacjom i restrukturyzacjom. Wiele z tych podmiotów gospodarczych upadło, a z tych, co pozostały, utworzono wspólnie z Przedsiębiorstwem Handlu Zagranicznego „Bumar” nowe przedsiębiorstwo o nazwie „Ursus” Sp. z o.o.
Nowe stulecie i wyzwania rynkowe
2 czerwca 2006 roku otwarto Muzeum Historii Ursusa, a w tym samym roku taśmę produkcyjną opuścił 1,5-milionowy ciągnik. W 2009 roku uruchomiono seryjną produkcję ciągników 3702, 3722, 3724 wyposażonych w silniki Perkins EURO IIIA. W lutym 2010 roku wprowadzono nowy logotyp. W 2010 roku Ursus wprowadził nową gamę ciągników rolniczych o mocach 50-160 KM, dostosowanych do potrzeb i oczekiwań klientów. Ważnym rokiem dla firmy był rok 2011, kiedy to Ursus połączyła siły z innym rodzimym producentem maszyn dla rolnictwa, spółką POL-MOT Warfama SA. Zarząd spółki zadecydował o przeniesieniu produkcji ciągników do Lublina. W międzyczasie do produkcji wprowadzono prasy zwijające oraz owijarki i zbieracze bel. Ursus SA to jedyna spółka z segmentu maszyn i urządzeń dla rolnictwa, która w grudniu 2007 roku zadebiutowała na warszawskiej Giełdzie Papierów Wartościowych. 20 czerwca 2011 roku Zarajczyk przejął od ówczesnego właściciela - Bumaru - znak towarowy Ursusa (za 8,1 mln zł) oraz przedsiębiorstwo Ursus sp. z o.o. (za 1 zł). Ursus Zarajczyka był jednak zupełnie innym podmiotem niż ten, od którego wzięła nazwę warszawska dzielnica. Została marka, Zarajczyk pod nią realizował jednak swoje projekty. Produkcja została przeniesiona do Lublina, do dawnej fabryki samochodów ciężarowych, gdzie wcześniej produkowano Lubliny i Żuki.
Ekspansja na rynki zagraniczne i problemy finansowe
W 2013 roku Ursus rozpoczął współpracę z firmą Metec, w ramach której rozpoczął sprzedaż swoich ciągników do Etiopii. Później przyszły kolejne kontrakty z Afryki, a w Etiopii Ursus miał swoje dwie montownie, gdzie składano sprzęt nie tylko na potrzeby lokalnych farmerów, ale także i lokalnego potentata rynku cukrowego. Ekspansję Ursusa aktywnie napędzał polski rząd. W 2016 roku Ursus osiągnął 10 proc. udziału w polskim rynku (wobec 3,2 proc. w poprzednich latach). Właśnie wspomniany rok 2016 był najlepszym w historii nowego Ursusa. Spółka wypracowała wówczas 344 mln zł przychodów i 22,9 mln zł zysku netto. W 2012 roku pod skrzydłami Ursusa powstało konsorcjum, które wkrótce dostarczyło Lublinowi trolejbusy. Kolejnym etapem była produkcja autobusu elektrycznego. W listopadzie 2016 roku spółka podpisała nawet umowę w sprawie dostawy elektryków z warszawskim magistratem. W październiku 2017 roku firma chwaliła się już z kolei, że zebrała na 2018 rok zamówienia na elektryczne autobusy za prawie 180 mln zł.
2017 to rok, w którym Ursus pokazał pierwszą od trzech lat stratę. Załamały się wpływy z eksportu, piętrzyły się problemy w tanzańskim kontrakcie, a projekt autobusowy generował coraz większe koszty. Dodatkowo sam Ursus tracił rynek na rzecz konkurentów, co podkreślano już mniej chętnie. Rolnicy najwięcej kupili nowych ciągników włoskiej marki New Holland (1581) - ok. 15 proc. - na drugim miejscu znalazł się amerykański John Deere (1291 rejestracji), a na trzecim - czeski Zetor (1201 szt.). W lutym 2017 roku spółka otrzymała karę od Komisji Nadzoru Finansowego. W maju 2017 roku gwałtowne spadki na akcjach spółki wywołała emisja z „opóźnionym zapłonem”. W styczniu 2018 roku akcjami sypać zaczął z kolei główny akcjonariusz spółki. W 2018 roku problemy się pogłębiały. 1 października tegoż roku Ursus poinformował akcjonariuszy o 16 mln zł straty w pierwszym półroczu. W listopadzie 2018 roku akcjonariusze otrzymali potwierdzenie powagi sytuacji - Sąd Rejonowy w Lublinie wydał postanowienie o otwarciu przyspieszonego postępowania układowego spółki. Zawirowania na kluczowym stanowisku w spółce w 2019 roku, oddawały także pogłębienie się biznesowych problemów Ursusa. Początek 2019 roku przyniósł wprawdzie nadzieje w postaci wygrania przez Ursus Bus przetargu na autobusy elektryczne, spółka jednak wkrótce go straciła i sama musiała uciekać w restrukturyzację. Mimo kilku prób spółka wciąż notowała straty. W I kwartale 2021 roku jej skonsolidowane przychody sięgnęły 12 mln zł, podczas gdy strata netto wyniosła 8,2 mln zł. 12 lipca 2021 roku Sąd ogłosił upadłość Ursusa. Wnioski do sądu w sprawie Ursusa składali wierzyciele: Getin Noble Bank S.A. i Powszechna Kasa Oszczędności Banku Polskiego S.A. Na syndyka wyznaczono KGS Restrukturyzacje Sp. z o.o.
Po upadku firmy Ursus na terenie zakładów produkcyjnych w Warszawie powstaje wiele nowych budynków, sklepów oraz firm. Największy teren zajmuje centrum handlowe FACTORY URSUS. W tym outlecie znajduje się wiele sklepów, restauracji i barów. Wokół centrum znajduje się duży parking. Część terenu została przekształcona pod inwestycje lokalne (szkoła, przedszkole), a część została sprzedana deweloperom z przeznaczeniem pod budowę domów i osiedli.
tags: #ursus #ciagnik #jednoosiowy