W ciągnikach Ursus C-330, szczególnie tych starszych roczników, problem wycieku oleju z silnika od strony sprzęgła jest dość powszechny. Zazwyczaj jest to związane z zużyciem lub niewłaściwym montażem elementów uszczelniających. Poniższy poradnik przedstawia kompleksowe podejście do rozwiązania tego problemu.
Diagnostyka problemu i przygotowanie do naprawy
Przed przystąpieniem do naprawy, konieczna jest dokładna diagnostyka. Jeśli zauważasz metaliczny stukot po rozgrzaniu silnika i na wyższych obrotach, nie zawsze musi to być panewka. W jednym z przypadków stukot był spowodowany przeskakiwaniem wałka rozrządu wzdłużnie o około jeden centymetr, co wracało do pozycji wstępnej. Przyczyną mógł być niedokręcony koło zębate wałka rozrządu, co powodowało, że wałek łatwiej wysuwał się zgodnie ze skośnymi zębami kół zębatych, niż wciskał szklankę popychacza.
Inne objawy to stuki słyszalne, gdy silnik osiągnie temperaturę około 60 stopni, nasilające się powyżej 1000 obrotów. Ważne jest, aby sprawdzić ciśnienie oleju (powinno wynosić 4 bary na zimnym i ciepłym silniku), stan zaworów (nie powinny się zacinać) oraz dźwigienek zaworowych. Jeśli na nowych dźwigienkach po kilku godzinach pracy widać odbite główki zaworów, może to wskazywać na problem z materiałem lub ogólnie z rozrządem. Popychacze również mogą ulec spłaszczeniu (np. 0,5 mm kulki), co wymaga wymiany.
Głównym problemem, który będzie omawiany, jest dostawanie się oleju do sprzęgła z silnika. Wymiana sprzęgła wymaga "rozpołowienia" ciągnika, co jest dobrą okazją do uszczelnienia miejsca wycieku.
Uszczelnienie wału korbowego od strony sprzęgła
W Ursusie C-328 i C-330, uszczelnienie wału korbowego od strony koła zamachowego jest kluczowe dla zapobiegania wyciekom oleju do sprzęgła. W tym miejscu stosuje się specyficzne rozwiązania.
Odrzutnik oleju - co to jest i jak działa?
W starszych modelach Ursusa C-330 (w tym z roku 1967) oraz C-328, fabrycznie na wale korbowym od strony koła zamachowego powinien znajdować się odrzutnik oleju, a nie zimering (simmerring). Odrzutnik to rozwiązanie labiryntowe, które ma za zadanie mechanicznie "odrzucać" olej z powrotem do silnika dzięki sile odśrodkowej podczas pracy wału.
Zauważono, że niektórzy właściciele lub mechanicy kombinowali z montażem zwykłego simmering'u w miejsce oryginalnego odrzutnika, ze względu na to, że fabryczne rozwiązanie jest uważane za archaiczne i może skutkować wyciekiem oleju lub "poceniem się" silnika. Wał korbowy jest utwardzony na tej powierzchni, aby mógł współpracować z uszczelniaczem, nie powodując wycierania się powierzchni. Dopiero w 1990 roku nastąpiła zmiana i wał korbowy w tym miejscu nie był hartowany. Dla simmering'u lepiej jest, gdy nie ma odrzutnika, ponieważ warga uszczelniacza jest wtedy smarowana i chłodzona olejem.
Prawidłowo działający odrzutnik wymaga regularnej wymiany oleju i utrzymania go w czystości. Jeśli jest zabity nagarem, jego skuteczność drastycznie spada. Problemy mogą wystąpić także przy długotrwałym postoju ciągnika pod górkę bez włączonego silnika, gdy odrzutnik nie pracuje, a poziom oleju osiągnie jego wysokość.
Procedura montażu elementów uszczelniających
Jeśli zauważono, że na wale korbowym zamiast odrzutnika był zamontowany zimering lub uszczelnienie było uszkodzone, należy postępować zgodnie z poniższymi krokami:
- Demontaż obudowy: Należy zdemontować całą obudowę sprzęgła.
- Montaż odrzutnika: Zakupić nowy odrzutnik (ten blaszany na wał). Jest to metalowa "miseczka", która jest integralną częścią systemu. Należy go zamontować na wał korbowy.
- Montaż obudowy: Po zamontowaniu blaszanego odrzutnika, należy założyć obudowę sprzęgła.
- Montaż aluminiowego odrzutnika: Następnie przykręcić aluminiowy odrzutnik. Często zdarza się, że śruby mocujące ten element są urwane, co wymaga ich usunięcia (np. za pomocą wykrętaka) i zastosowania nowych.
Warto zwrócić uwagę, że rozmiar simmering'u, który był czasami stosowany, to 100-125-12. Jednak zaleca się powrót do oryginalnego rozwiązania z odrzutnikiem, jeśli wał korbowy jest hartowany w tym miejscu, co jest typowe dla modeli przed 1990 rokiem.
Regulacja sprzęgła w Ursusie C-330
Prawidłowa regulacja sprzęgła jest kluczowa dla jego poprawnego działania i trwałości. Sprzęgło w C-330 jest dwustopniowe.
Regulacja II stopnia sprzęgła (WOM)
Drugi stopień sprzęgła, odpowiedzialny za wałek przekaźnika mocy (WOM), powinien mieć luz około 2 mm. Procedura regulacji:
- Odkontrować śrubkę.
- Dokręcić śrubkę do oporu.
- Odkręcić śrubkę o półtora obrotu. Spowoduje to uzyskanie luzu około dwóch milimetrów.
W przypadku problemów z regulacją, np. gdy jedna z łapek nie daje się ustawić na żądaną odległość (np. 8 mm), należy sprawdzić, czy śruby odciągające tarczę dociskową nie są uszkodzone lub czy łapka nie jest skrzywiona. Warto też upewnić się, że wysokość trójkącików pod łapkami jest jednakowa.
Montaż tarcz sprzęgłowych
Bardzo ważne jest prawidłowe zamontowanie tarcz sprzęgłowych:
- Tarcza I stopnia (od jazdy ciągnikiem): Ma być większą stroną piasty w stronę koła zamachowego.
- Tarcza II stopnia (WOM): Ma być dłuższą częścią piasty w stronę skrzyni.
Do prawidłowego ustawienia sprzęgła po montażu, należy dokręcić wszystkie 6 nakrętek do oporu, a następnie poluzować o 1,5 obrotu.
Sprężyny sprzęgłowe
Należy sprawdzić, czy sprężyny pierwszego i drugiego stopnia są takie same. Jeśli są różnice, może to być przyczyną problemów z działaniem sprzęgła (np. brak drugiego stopnia lub ciężkie załączanie pierwszego). Standardowo w sprzęgle powinno być 18 sprężyn: po dwie na sześciu śrubach wkręcanych kluczem i sześć na osłonie sprzęgła.
Wymiana wałka przekaźnika mocy (WOM)
Jeśli wałek przekaźnika mocy wytarł się w miejscu ułożyskowania, prowadząc do uszkodzenia uszczelniacza i wycieku oleju z mostu, konieczna jest jego wymiana.
Wałek WOM zazwyczaj wychodzi do przodu. Aby go wymienić, konieczne jest odjechanie tylnym mostem od skrzyni biegów. Możliwe jest wyjęcie wałka do tyłu, jednak może to stwarzać problem z późniejszym zamontowaniem tulei sprzęgającej. Wymiana tego wałka wiąże się z dużym nakładem pracy, gdyż wymaga rozłączenia skrzyni od tylnego mostu.
Modernizacja rozrusznika (C328 na C330)
Właściciele Ursusów C-328 często zastanawiają się nad wymianą rozrusznika na mocniejszy model z C-330, aby poprawić rozruch w zimie. Jednak rozrusznik z C-330 (np. R11) nie pasuje bezpośrednio do C-328, który najprawdopodobniej ma rozrusznik typu R-5. Wynika to z innego mocowania oraz innego uzębienia bendixu i wieńca.
Aby zamontować rozrusznik z C-330, konieczna jest wymiana obudowy sprzęgła i koła zamachowego z wieńcem, lub samego wieńca (choć to drugie jest mniej pewne). Alternatywą jest zakup zamienników R5 z reduktorem (2,8 kW), które są dostępne na rynku (np. na Allegro). Takie rozwiązanie pozwala na poprawę rozruchu bez skomplikowanych modyfikacji.
Inne modyfikacje i uwagi
Jeśli silnik ciągle "poci się" olejem w okolicy korka wlewowego, można rozważyć wymianę pokrywy zaworów. W C-330 korek wlewowy oleju jest na pokrywie zaworów, a w C-328 przy pompie wtryskowej. Można bez problemu dokupić pokrywę zaworów z C-330 z korkiem i zaślepić otwór po starym korku w C-328. Nie spowoduje to żadnych negatywnych skutków dla silnika, choć warto pamiętać, że nawet w C-330 przy intensywnej pracy silnika z tego korka może delikatnie wydostawać się olej.
Warto pamiętać, że ciągniki takie jak Ursus C-330 (szczególnie roczniki z lat 60. i 70.) często mają za sobą długą i intensywną historię pracy, nierzadko w gospodarstwach rolnych czy PGR-ach. Wiele oryginalnych części mogło zostać wymienionych na zamienniki lub ulec uszkodzeniu. Przywracanie oryginalnego stanu wymaga cierpliwości i poszukiwania części z epoki.