W hydraulice siłowej, w tym w maszynach takich jak JCB 3CX, precyzja i szczelność połączeń odgrywają kluczową rolę. Aby zapewnić prawidłowe funkcjonowanie układów hydraulicznych, stosuje się różne rodzaje gwintów. Wybór odpowiedniego gwintu zależy od wielu czynników, takich jak ciśnienie robocze, rodzaj płynu, materiał elementów oraz obowiązujące standardy przemysłowe. Gwinty calowe i gwint metryczny to miary powszechnie stosowane w przemyśle.

Podstawowe typy gwintów
Najpopularniejszymi rodzajami gwintów są:
- gwint rurowy prosty G (BSP/BSPP)
- gwint rurowy stożkowy R (BSPT)
- gwint rurowy stożkowy NPT/NPTF
- gwint metryczny M
Gwinty metryczne (M)
Gwinty metryczne należą do grupy gwintów trapezowych o oznaczeniu M. Są to gwinty najczęściej stosowane w Europie, zgodne z normami ISO, charakteryzujące się podziałką w milimetrach. W zależności od zastosowania mogą być wykorzystywane jako gwinty drobno- i grubozwojne, prawe bądź lewe.
Gwinty calowe
Gwinty calowe to najpopularniejszy typ gwintów stosowany w pneumatyce i hydraulice siłowej. Opierają się na jednostce cala, który odpowiada 25,4 mm, i mają podziałkę w calach. Gwinty calowe nazywane gwintami brytyjskimi dzielą się zasadniczo na dwie podgrupy: gwinty BSP oraz gwinty BSPT (stożkowe, dużo mniej popularne). Gwinty calowe (BSP) są jednymi z najbardziej popularnych stosowanych w hydraulice siłowej i pneumatyce, a także w złączach niskociśnieniowych oraz wodnych. Gwinty brytyjskie BSP są charakterystyczne dla maszyn JCB, a cechuje je uszczelnienie półkoliste na stożku 60°.
Wśród gwintów calowych można wyróżnić gwinty określane mianem standardu brytyjskiego (British Standard Pipe): walcowe proste BSP/BSPP (oznaczenie G) i stożkowe BSPT (oznaczenie R) oraz gwinty określane mianem standardu amerykańskiego (American National Pipe Thread) stożkowe NPT. Gwinty calowe NPT (National Pipe Thread) to stożkowe gwinty amerykańskiego standardu, które zapewniają szczelność dzięki dopasowaniu stożkowej formy gwintu.
Gwinty oznaczone literą G to gwinty rurowe walcowe (ang. BSPP - British Standard Pipe Parallel), zgodne z normą ISO 228-1. Litera G oznacza właśnie walcowy gwint rurowy, który nie uszczelnia się na gwincie, lecz wymaga dodatkowego elementu uszczelniającego. BSP (British Standard Pipe) to ogólna nazwa systemu gwintów rurowych, pochodzących z brytyjskiej normy. Gwinty JIC (Joint Industry Council) są używane w układach o wysokim ciśnieniu, w których ważna jest precyzja połączeń.
Wśród wielu stosowanych rozmiarów gwintów calowych, z którymi spotykamy się najczęściej, można wymienić: 1/8”, 1/4”, 3/8”, 1/2”, 3/4”, 1”.

Identyfikacja i pomiar gwintów
Identyfikacja gwintów jest kluczowa przy doborze armatury gwintowanej, złączy do węży i przewodów, czy planowaniu wymiany np. elektrozaworów pneumatycznych. W tym celu należy poznać średnicę gwintu zewnętrznego lub wewnętrznego, a także skok gwintu. Aby dokładnie zmierzyć gwint, musimy dysponować suwmiarką i grzebieniem do gwintów. Po dokonaniu pomiarów do prawidłowej identyfikacji gwintów służą tabele doboru gwintów. W tabeli możemy sprawdzić, ile milimetrów ma dany gwint. Co ważne, inną wartość ma ten sam gwint zewnętrzny, a inną gwint wewnętrzny!
Przy gwintach calowych nie mamy możliwości zmierzenia stożka, więc interesują nas tylko dwa pomiary - średnica węża (króciec) oraz gwint zewnętrzny bądź wewnętrzny. Należy pamiętać o tym, że gwint wewnętrzny mierzymy za pomocą krótszych kłów suwmiarki. Trzeba również zwrócić uwagę, że niektóre gwinty różnego rodzaju są bardzo zbliżone do siebie rozmiarowo, a tylko niektóre suwmiarki mierzą z dokładnością do 0,01 mm.
Jak mierzyć suwmiarką?
Odczytywanie oznaczenia gwintu
Pierwsza wartość w oznaczeniu to oznaczenie gwintu, np. 1/4". Dodatkowa wartość, np. -19, oznacza ilość zwojów na cal gwintu.
Skok gwintu
- W gwintach metrycznych skok określany jest w milimetrach (np. 1,5 mm).
- W gwintach calowych skok określany jest w ilości zwojów na cal (np. 19 zwojów na cal).
Tabela identyfikacji gwintów
Poniższa tabela przedstawia szczegółowe dane dotyczące różnych typów gwintów, ułatwiając ich identyfikację.
| Typ gwintu | Średnica zewn. rozmiary [mm] | Średnica wewn. rozmiary [mm] | Ilość zwojów na cal | Skok gwintu [mm] | Oznaczenie |
|---|---|---|---|---|---|
| calowy rurowy BSP | 9,3 ÷ 9,7 | 8,5 ÷ 8,9 | 28 | 0,91 | 1/8 |
| calowy rurowy BSPT | 9,3 ÷ 9,7 | 8,5 ÷ 8,9 | 27 | 0,95 | 1/8” |
| metryczny | 7,8 ÷ 8 | 6,8 ÷ 7 | - | 1 | M8x1 |
| calowy UNF UN UNS (JIC, ORFS) | 10,9 ÷ 11,1 | 9,7 ÷ 10 | 20 | 1,27 | 7/16”-20 |
| metryczny | 9,7 ÷ 9,9 | 8,2 ÷ 8,6 | - | 1,5 | M10x1,5 |
| metryczny | 9,7 ÷ 9,9 | 8,7 ÷ 9,1 | - | 1 | M10x1 |
| metryczny | 11,6 ÷ 11,9 | 10,2 ÷ 10,6 | - | 1,5 | M12x1,5 |
| calowy UNF UN UNS (JIC, ORFS) | 12,4 ÷ 12,7 | 11,3 ÷ 11,6 | 20 | 1,27 | 1/2”-20 |
| calowy rurowy BSP | 12,9 ÷ 13,1 | 11,4 ÷ 11,9 | 19 | 1,34 | 1/4 |
| calowy rurowy BSPT | 12,9 ÷ 13,1 | 11,4 ÷ 11,9 | 18 | 1,41 | 1/4” |
| metryczny | 13,6 ÷ 13,9 | 12,2 ÷ 12,6 | - | 1,5 | M14x1,5 |
| calowy UNF UN UNS (JIC, ORFS) | 14 ÷ 14,3 | 12,7 ÷ 13 | 18 | 1,41 | 9/16”-18 |
| calowy UNF UN UNS (JIC, ORFS) | 15,5 ÷ 15,8 | 14,4 ÷ 14,7 | 18 | 1,41 | 5/8”-18 |
| metryczny | 15,6 ÷ 15,9 | 14,2 ÷ 14,6 | - | 1,5 | M16x1,5 |
| calowy rurowy BSP | 16,3 ÷ 16,6 | 14,9 ÷ 15,4 | 19 | 1,34 | 3/8 |
| calowy rurowy BSPT | 16,3 ÷ 16,6 | 14,9 ÷ 15,4 | 18 | 1,41 | 3/8” |
| calowy UNF UN UNS (JIC, ORFS) | 17,1 ÷ 17,4 | 15,8 ÷ 16,1 | 16 | 1,59 | 11/16”-16 |
| metryczny | 17,6 ÷ 17,9 | 16,2 ÷ 16,6 | - | 1,5 | M18x1,5 |
| calowy UNF UN UNS (JIC, ORFS) | 18,7 ÷ 19 | 17,3 ÷ 17,6 | 16 | 1,59 | 3/4”-16 |
| metryczny | 19,6 ÷ 19,9 | 18,2 ÷ 18,6 | - | 1,5 | M20x1,5 |
| calowy UNF UN UNS (JIC, ORFS) | 20,3 ÷ 20,6 | 18,9 ÷ 19,3 | 16 | 1,59 | 13/16”-16 |
| calowy rurowy BSP | 20,5 ÷ 20,9 | 18,6 ÷ 19 | 14 | 1,81 | 1/2 |
| calowy rurowy BSPT | 20,7 ÷ 21,1 | 18,3 ÷ 18,7 | 14 | 1,81 | 1/2” |
| metryczny | 21,6 ÷ 21,9 | 20,2 ÷ 20,6 | - | 1,5 | M22x1,5 |
| calowy UNF UN UNS (JIC, ORFS) | 22 ÷ 22,2 | 20,2 ÷ 20,5 | 14 | 1,81 | 7/8”-14 |
| calowy rurowy NPT NPTF | 22,6 ÷ 22,9 | 20,6 ÷ 21 | 14 | 1,81 | 5/8 |
| metryczny | 23,6 ÷ 23,9 | 22,2 ÷ 22,6 | - | 1,5 | M24x1,5 |
| calowy UNF UN UNS (JIC, ORFS) | 25,1 ÷ 25,4 | 23,4 ÷ 23,8 | 14 | 1,81 | 1”-14 |
| metryczny | 25,6 ÷ 25,9 | 24,2 ÷ 24,6 | - | 1,5 | M26x1,5 |
| calowy rurowy BSP | 26,1 ÷ 26,4 | 24,1 ÷ 24,5 | 14 | 1,81 | - |
| calowy rurowy BSPT | 26,3 ÷ 26,7 | 23,7 ÷ 24,1 | 14 | 1,81 | 3/4 |
| calowy rurowy NPT NPTF | 26,6 ÷ 26,9 | 24,3 ÷ - | 12 | 2,12 | 1.1/16”-12 |
| metryczny | 26,6 ÷ 26,9 | 24,6 ÷ 25 | - | 2 | M27x2 |
| metryczny | 26,6 ÷ 26,9 | 25,2 ÷ 25,6 | - | 1,5 | M27x1,5 |
| metryczny | 27,6 ÷ 27,9 | 26,2 ÷ 26,6 | - | 1,5 | M28x1,5 |
| metryczny | 29,6 ÷ 29,9 | 27,4 ÷ 27,8 | - | 2 | M30x2 |
| metryczny | 29,6 ÷ 29,9 | 28,2 ÷ 28,6 | - | 1,5 | M30x1,5 |
| calowy UNF UN UNS (JIC, ORFS) | 29,8 ÷ 30,1 | 27,6 ÷ 27,9 | 12 | 2,12 | 1.3/16”-12 |
| calowy rurowy NPT NPTF | 29,8 ÷ 30,2 | 27,8 ÷ 28,1 | 14 | 1,81 | 7/8 |
| metryczny | 32,6 ÷ 32,9 | 30,5 ÷ 30,9 | - | 2 | M33x2 |
| metryczny | 32,6 ÷ 32,9 | 31,2 ÷ 31,6 | - | 1,5 | M33x1,5 |
| calowy rurowy BSP | 33 ÷ 33,2 | 30,3 ÷ 30,8 | 11 | 2,31 | 1 |
| calowy UNF UN UNS (JIC, ORFS) | 33 ÷ 33,3 | 30,8 ÷ 31,2 | 12 | 2,12 | 1.5/16”-12 |
| calowy rurowy NPT NPTF | 32,9 ÷ 33,4 | 30,3 ÷ 30,8 | 11,5 | 2,21 | 1” |
| metryczny | 35,6 ÷ 35,9 | 33,4 ÷ 33,8 | - | 2 | M36x2 |
| calowy UNF UN UNS (JIC, ORFS) | 36,2 ÷ 36,5 | 34,3 ÷ 34,7 | 12 | 2,12 | 1.7/16”-12 |
| calowy rurowy BSP | 37,6 ÷ 37,9 | 34,8 ÷ 35,1 | 11 | 2,31 | 1.1/8 |
| metryczny | 37,6 ÷ 37,9 | 36,2 ÷ 36,6 | - | 1,5 | M38x1,5 |
| calowy UNF UN UNS (JIC, ORFS) | 40,9 ÷ 41,2 | 38,7 ÷ 39,1 | 12 | 2,12 | 1.5/8”-12 |
| metryczny | 41,6 ÷ 41,9 | 39,4 ÷ 39,8 | - | 2 | M42x2 |
| calowy rurowy BSP | 41,5 ÷ 41,9 | 39 ÷ 39,5 | 11 | 2,31 | 1.1/4 |
| calowy rurowy NPT NPTF | 41,4 ÷ 42 | 39,2 ÷ 39,6 | 11,5 | 2,21 | 1. 1/4” |
| calowy rurowy NPT NPTF | 42,5 ÷ 42,8 | 40,6 ÷ 41 | 12 | 2,12 | 1.11/16”-12 |
| metryczny | 44,6 ÷ 44,9 | 42,4 ÷ 42,8 | - | 2 | M45x2 |
| metryczny | 44,6 ÷ 44,9 | 43,2 ÷ 43,6 | - | 1,5 | M45x1,5 |
| calowy UNF UN UNS (JIC, ORFS) | 47,3 ÷ 47,6 | 45,1 ÷ 45,5 | 12 | 2,12 | 1.7/8”-12 |
| calowy rurowy BSP | 47,4 ÷ 47,8 | 44,8 ÷ 45,3 | 11 | 2,31 | 1.1/2 |
| calowy rurowy NPT NPTF | 47,3 ÷ 47,9 | 45,1 ÷ 45,5 | 11,5 | 2,21 | 1. 1/2” |
| calowy UNF UN UNS (JIC, ORFS) | 50,5 ÷ 50,8 | 48,6 ÷ 49 | 12 | 2,12 | 2”-12 |
| metryczny | 51,6 ÷ 51,9 | 49,4 ÷ 49,6 | - | 2 | M52x2 |
| metryczny | 51,6 ÷ 51,9 | 50,2 ÷ 50,6 | - | 1,5 | M52x1,5 |
| calowy rurowy BSP | 59,4 ÷ 59,8 | 56,5 ÷ 56,8 | 11 | 2,31 | 2 |
| calowy rurowy NPT NPTF | 59,9 ÷ 60,2 | 56,4 ÷ 56,7 | 11,5 | 2,21 | 2” |
| calowy UNF UN UNS (JIC, ORFS) | 63,3 ÷ 63,6 | 61,3 ÷ 61,8 | 12 | 2,12 | 2. 1/2”-12 |
| metryczny | 64,6 ÷ 64,9 | 62,6 ÷ 63 | - | 2 | M65x2 |
| calowy rurowy BSP | 65,4 ÷ 65,7 | 62,7 ÷ 63 | 11 | 2,31 | 2.1/4 |
| calowy rurowy NPT NPTF | 72,7 ÷ 73 | 68,8 ÷ 69,1 | 8 | 3,175 | 2. 1/2” |
| calowy rurowy BSP | 74,9 ÷ 75,2 | 72,2 ÷ 72,5 | 11 | 2,31 | 2.1/2 |
| calowy rurowy BSP | 87,5 ÷ 87,9 | 84,9 ÷ 85,3 | 11 | 2,31 | 3 |
| calowy rurowy NPT NPTF | 88,5 ÷ 88,9 | 84,7 ÷ 85,1 | 8 | 3,175 | 3” |
| calowy rurowy BSP | 112,6 ÷ 113 | 110,1 ÷ 110,5 | 11 | 2,31 | 4 |
| calowy rurowy NPT NPTF | 113,9 ÷ 114,3 | 110,2 ÷ 110,6 | 8 | 3,175 | 4” |
| metryczny | 129,4 ÷ 129,8 | 123,2 ÷ 124 | - | 6 | M130x6 |
| calowy rurowy BSP | 138 ÷ 138,4 | 135,5 ÷ 135,9 | 11 | 2,31 | 5 |
| calowy rurowy NPT NPTF | 139,4 ÷ 139,7 | 127,5 ÷ 127,9 | 9,7 | - | 5. 1/2”- (DIN 11) |
| calowy rurowy NPT NPTF | 139,8 ÷ 141,3 | - | 8 | 3,175 | 5” |
| calowy rurowy BSP | 163,4 ÷ 163,8 | 160,9 ÷ 161,4 | 11 | 2,31 | 6 |
| calowy rurowy NPT NPTF | 167,8 ÷ 168,3 | - | 8 | 3,175 | 6” |
| calowy rurowy NPT NPTF | 218,5 ÷ 219 | - | 8 | 3,175 | 8” |
Przeliczenia rozmiarów calowych na milimetry
W praktyce rozmiar gwintu calowego nie oznacza średnicy zewnętrznej wprost przeliczonej na mm, ale odnosi się do średnicy nominalnej rury, dla której gwint został opracowany. Dlatego gwint 1/2" nie ma dokładnie 12,7 mm średnicy, lecz około 20,95 mm. Znajomość wymiarów w milimetrach pozwala uniknąć błędów przy zamawianiu elementów hydrauliki siłowej, takich jak złączki, końcówki, redukcje czy korki.
Poniżej przedstawiamy zestawienie najczęściej stosowanych gwintów calowych wraz z ich średnicą zewnętrzną w milimetrach:
- 1/8" - ok. 9,7 mm
- 1/4" - ok. 13,2 mm
- 3/8" - ok. 16,7 mm
- 1/2" - ok. 20,95 mm
- 3/4" - ok. 26,44 mm
- 1" - ok. 33,25 mm
- 1 1/4" - ok. 41,91 mm
- 1 1/2" - ok. 47,80 mm
- 2" - ok. 59,61 mm
Elementy z gwintami w maszynach JCB 3CX
Końcówki z gwintem calowym BSP wykorzystuje się w każdego rodzaju przemyśle, dlatego są bardzo popularną grupą zakuć w hydraulice siłowej. Nasza firma dostarcza swoim klientom nie tylko zakucia typu BSP, ale także inne rodzaje zakuć do węży. Oferujemy kompleksową ofertę hydrauliki siłowej.
- DKR - to końcówka z gwintem calowym wewnętrznym BSP (nakrętka). Występuje w wersji prostej, kątowej 45°, kątowej 90° oraz kątowej 180° (przeznaczona do specjalistycznych maszyn Manitou). Produkowana jest w wersji ze stali ocynkowanej, stali nierdzewnej (V4A) oraz z powłoką cynk-nikiel (ZN-NI).
- AGR - to końcówka z gwintem calowym zewnętrznym BSP. Produkowana jest w wersji ze stali ocynkowanej, stali nierdzewnej (V4A) oraz z powłoką cynk-nikiel (ZN-NI).

Problemy i rozwiązania w połączeniach gwintowanych
Niska jakość połączenia gwintowanego
Najczęściej pojawiające się problemy w wykonywaniu połączeń gwintowanych to:
- Błędne spasowanie gwintu spowoduje jego zatarcie lub zniszczenie, uniemożliwiając wykonanie kolejnego połączenia.
- Zbyt silne dokręcenie lub przekręcenie gwintu może pojawić się ryzyko ścięcia gwintu.
- Brak lub niedokładne uszczelnienie przy gwintach stożkowych (BSPT, NPT). Niedokładne tolerancje gwintu mogą prowadzić do powstawania nieszczelności, a w rezultacie wyciek medium roboczego.
- Niedokładne oczyszczenie gwintu po poprzednim demontażu z resztek uszczelnienia. Konsekwencją pominięcia tej czynności będzie powstanie nieszczelności, a niedokładne spasowanie może prowadzić do przekręcania gwintu.

Uszczelnianie i demontaż
Połączenia gwintowane można uszczelnić wykorzystując serię klejów specjalistycznych WEICON. Klej anaerobowy do metalu efektywnie przeciwdziała odkręcaniu się śruby np. przy wibracji lub uderzeń we wszystkich połączeniach gwintowanych.
Prawidłowy demontaż połączenia gwintowanego ułatwi skorzystanie ze sprawdzonych rozwiązań z chemii przemysłowej. Wśród dostępnych produktów wykorzystywanych w takich czynnościach rekomendujemy preparat wielofunkcyjny firmy Weicon. W demontażu połączeń gwintowanych skutecznym preparatem jest wielozadaniowy penetrant wspomagany siłą PTFE. W branżach przemysłowych wymagających rozwiązań z certyfikatem NSF (spożywcza, farmaceutyczna, kosmetyczna) wykorzystywany jest bezzapachowy olej penetrujący do sektorów wrażliwych.