Logistyka armii USA opiera się na różnorodnych pojazdach, które są fundamentem do utrzymania sprawności operacyjnej. Jednym z jej kluczowych elementów jest rodzina ciężarówek, a w szczególności wojskowe ciągniki siodłowe, przeznaczone do transportu ciężkich ładunków i sprzętu wojskowego.
Wcześniejsze Generacje Ciężkich Ciągników Siodłowych (AM General M9xx)
W czerwcu 1977 roku przedsiębiorstwo AM General wygrało przetarg na dostarczenie amerykańskiej armii floty samochodów ciężarowych z najwyższej klasy wagowej. Oferta firmy zwyciężyła, ponieważ przewidywała pojazdy tańsze niż w przypadku sześciu konkurencyjnych przedsiębiorstw.
Wojsko otrzymało ciężarówki skonstruowane pierwotnie z myślą o transporcie komunalnym i zadaniach typowo budowlanych. AM General wykorzystało pojazdy bazowe dostarczone przez firmę Crane Carrier Company (CCC). Na potrzeby armii, AM General wyposażyło te specjalistyczne auta w 6-cylindrowy, 14-litrowy silnik Cummins NTC400 o mocy 400 KM oraz zautomatyzowaną skrzynię biegów Caterpillar o 16 przełożeniach. To połączenie okazało się być doskonałe i pozostało w produkcji aż do 1990 roku.
Produkcja przewidywała wiele wariantów, w tym 14-tonowe ciągniki 6x6 oraz 20-tonowe wywrotki. Wariant M920 to 20-tonowy ciągnik siodłowy z układem osi 8x6. W 1990 roku cała seria konstrukcji bazujących na ciężarówkach CCC przestała trafiać do wojska, a jej miejsce zaczęły zastępować pojazdy marki Freightliner, dzielące kabinę z modelem FLD120.
Rodzina Średnich Pojazdów Taktycznych (FMTV)
Geneza i Rozwój Programu FMTV
W 1984 roku Dowództwo Szkolenia i Doktryny Armii (TRADOC) uznało konieczność modernizacji istniejącej floty ciężarówek, szukając następcy dla pojazdów o ładowności 2,5 i 5 ton. W ciągu kilku lat TRADOC opracował wymagania dotyczące przyszłych pojazdów i w 1988 roku zatwierdził specyfikacje techniczne, rozpoczynając program Rodziny Średnich Pojazdów Taktycznych (FMTV). W tym samym roku TRADOC przyznał kilka kontraktów firmom zainteresowanym udziałem w programie. Po ponad dwuletnim procesie testowania prototypów, armia wyłoniła zwycięzcę.
Platforma pojazdu firmy Stewart & Stevenson została uznana za najbardziej udaną. W październiku 1991 roku firma otrzymała pierwsze zamówienie na pełnoskalową produkcję seryjną. Początkowo kontrakt przewidywał produkcję około 10 870 pojazdów w różnych konfiguracjach, a także dostawę części zamiennych, szkolenie personelu i wsparcie techniczne, o łącznej wartości 1,2 miliarda dolarów. W pierwszej połowie lat 90. firma Stewart & Stevenson przygotowywała się do produkcji, a na początku 1996 roku pierwsze ciężarówki FMTV zostały oficjalnie przyjęte do służby, zapoczątkowując kompleksową modernizację floty.
Ewolucja Techniczna FMTV
Równolegle z produkcją pierwszego zamówienia, pojazd został zmodernizowany w celu poprawy jego parametrów technicznych, eksploatacyjnych i ekologicznych. Ulepszony pojazd, oznaczony jako FMTV A1, był gotowy do produkcji w 1998 roku. Pod koniec tego roku Pentagon złożył nowe zamówienie na 8000 pojazdów i 1500 przyczep o wartości 1,4 miliarda dolarów. Pierwsze pojazdy w ramach tego zamówienia dostarczono jednostkom pod koniec 1999 roku.
W 2001 roku rozpoczęto kolejną modernizację platformy, oznaczoną jako FMTV A1 CR, w której uczestniczyły firmy Stewart & Stevenson i Oshkosh Truck Corporation. Stewart & Stevenson zaproponowały bardziej udane rozwiązanie i wiosną 2003 roku podpisały nowy kontrakt. Pojazdy produkcyjne zmodernizowanej wersji otrzymały oznaczenie FMTV A1R i były produkowane od 2004 roku. W następnym roku BAE Systems przejęło firmę Stewart & Stevenson, przejmując wszystkie istniejące projekty i kontrakty.
W 2009 roku ogłoszono nowy konkurs na modernizację platformy FMTV, w którym zwyciężyła firma Oshkosh Truck Corporation. Pentagon zamówił produkcję 12 400 ciężarówek FMTV A1P2 i 11 000 naczep. Do tej pory Oshkosh zbudował co najmniej 40 000-45 000 pojazdów i dziesiątki tysięcy przyczep w ramach kilku zamówień, a produkcja jest kontynuowana.
Charakterystyka i Warianty FMTV
Rodzina pojazdów FMTV obejmuje dwie zunifikowane wersje platformy bazowej oraz liczne modyfikacje. Zastosowanie wspólnych podzespołów oferuje znaczące korzyści zarówno w produkcji, jak i eksploatacji.
- LMTV (Light Medium Tactical Vehicle): Dwuosiowy pojazd o ładowności 2,5 tony.
- MTV (Medium Tactical Vehicle): Pojazd przeznaczony do transportu ładunków o masie do 5 ton.
Obie platformy bazują na opracowanej w Austrii konstrukcji ciężarówki Steyr 12M18, która została gruntownie przeprojektowana. LMTV i MTV to pojazdy z ramą i kabiną nad silnikiem. Dwuosiowy pojazd ma nie więcej niż 6,8 metra długości, 2,5 metra szerokości i 2,8 metra wysokości. Ciężarówka 5-tonowa ma nie więcej niż 7,3 metra długości. Dopuszczalna masa całkowita LMTV wynosi 10,4 tony, a MTV 11,3 tony.
Wszystkie nowoczesne modele FMTV są wyposażone w 6-cylindrowy silnik wysokoprężny Caterpillar C7 o mocy 275 KM, połączony z 7-biegową automatyczną skrzynią biegów Allison 3700 SP ze zintegrowaną skrzynią rozdzielczą. Moment obrotowy jest przenoszony na osie z mechanizmami różnicowymi, a wszystkie osie mają zawieszenie na resorach piórowych. Obie wersje ciężarówki osiągają prędkość 90-95 km/h na autostradzie, a zasięg wynosi 480 km. Pojazdy są zdolne do jazdy w terenie i mogą być przewożone transportem lotniczym.
FMTV to uniwersalna platforma, którą można konfigurować z różnymi nadwoziami, furgonetkami lub specjalnymi zabudowami. Klienci mogą również dobrać wyposażenie dodatkowe, takie jak kabiny pancerne, dźwigi czy wciągarki. Rodzina FMTV obejmowała łącznie 35 typów pojazdów różnych klas, głównie ciężarówki i naczepy o indeksach od M1078 do M1096. Do specjalistycznych zastosowań należą ciągniki siodłowe M1088, holowniki oraz cysterna M1091 (choć nie wprowadzono jej do masowej produkcji). Powstały także specjalne, 10-tonowe wersje MTV - M1157 i M1273, do transportu większych i cięższych ładunków.
Podwozie FMTV może być również używane do przenoszenia broni. Na przykład, modyfikacja ciężarówki M1140 stała się podstawą wieloprowadnicowej wyrzutni rakietowej M142 HIMARS. Podwozie XM1160 zostało wykorzystane w projekcie zaawansowanego systemu przeciwlotniczego MEADS.
FMTV A2 - Nowa Generacja
W 2014 roku rozpoczęto prace nad kompleksową modernizacją istniejącej platformy, oznaczając projekt jako FMTV A2. Projekt FMTV A2 zapoczątkował zastosowanie układu pojazdów z maską silnika, co poprawiło ergonomię kabiny i zwiększyło bezpieczeństwo załogi, zmniejszając oddziaływanie w przypadku eksplozji miny pod kołem.
Oshkosh wygrał konkurs w 2018 roku i zobowiązał się do uruchomienia produkcji seryjnej oraz dostarczenia pierwszych partii ciężarówek do 2021-22 roku. W 2023 roku podpisano pierwszy duży kontrakt na budowę 541 pojazdów o łącznej wartości 152 milionów dolarów. Obecne plany Pentagonu zakładają zakup 2400 pojazdów w ciągu najbliższych lat, a produkcja na pełną skalę rozpocznie się później. Program FMTV A2 utrzymuje podejście do rozwoju dwudziestu czterech typów pojazdów, w różnych modyfikacjach, na nowym podwoziu, zachowując oznaczenia starszych odpowiedników z dodatkiem „A2”.
Znaczenie i Użytkownicy FMTV
Do tej pory firmy Stewart & Stevenson, BAE Systems i Oshkosh zbudowały co najmniej 115 000-120 000 pojazdów FMTV we wszystkich głównych modyfikacjach. Były to głównie ciężarówki z różnymi opcjami wyposażenia, ale standaryzowane podwozia wykorzystywano również do budowy pojazdów opancerzonych i wyrzutni rakietowych HIMARS.
Wojsko amerykańskie było i pozostaje głównym odbiorcą pojazdów FMTV. Dziesiątki tysięcy pojazdów pozostaje w służbie do dziś i stanowią one filar logistyki wojskowej, plasując się pomiędzy lżejszymi pojazdami, takimi jak HMMWV, a ciężkimi ciężarówkami HEMTT.
W ramach pomocy wojskowo-technicznej Stany Zjednoczone przekazały ciężarówki ze swojego arsenału państwom zaprzyjaźnionym. Ponadto niektóre armie zagraniczne zakupiły taki sprzęt. Łącznie prawie 30 armii zagranicznych użytkuje te pojazdy, choć wszystkie dysponują nie więcej niż kilkoma setkami sztuk.
Ciężkie Pojazdy Taktyczne (FHTV) i Systemy Transportowe
Producent ciężarówek wysokiej mobilności - firma Oshkosh Defense LLC - poinformował o otrzymaniu zamówienia o wartości 167 mln USD na dostawę 225 ciężarówek i 54 przyczep. Zamówione ciężarówki należą do rodziny ciężkich pojazdów taktycznych FHTV (Family of Heavy Tactical Vehicles) i mają trafić do wyposażenia m.in. Army Reserve, jak również być wykorzystane w charakterze nośników systemów obrony przeciwlotniczej, np. IFPC (Indirect Fire Protection Capability). Oshkosh Defense podkreśliło, że „niektóre pojazdy będą częścią rozwoju i wdrażania zaawansowanych systemów obrony powietrznej, które przeciwdziałają zagrożeniom, takim jak pociski balistyczne, hipersoniczne i manewrujące”.
W czerwcu 2025 r. zawarto dwa kontrakty: zamówienie 55 naczep do przewozu średniego sprzętu MET (Medium Equipment Trailers), zaprojektowanych i produkowanych we współpracy z firmą Broshuis B.V. Sześcioosiowa naczepa MET z opuszczanym pokładem jest przeznaczona do współpracy z ciągnikiem siodłowym Oshkosh EHETS (Enhanced Heavy Equipment Transporter System) M1300 i może transportować pojazdy bojowe o masie do 60 ton. Spełnia ona również wymagania European Highway Road Network Accessibility (RNA) dla ładunków do 45 ton i jest zdolna do poruszania się pod czterometrowymi wiaduktami i pokonywania przeszkód wodnych dzięki hydraulicznie regulowanemu zawieszeniu.
Dodatkowo przedłużono umowę na rodzinę średnich pojazdów taktycznych FMTV A2, co umożliwi dalsze zamawianie tych ciężarówek do lutego 2028 r. i kontynuowanie ich produkcji do 2030 r. Dotyczy to także wozów w wersji FMTV A2 LVAD (Low Velocity Air Drop), przeznaczonych dla jednostek aeromobilnych. Ciężarówki rodziny FMTV A2 występują w 19 wariantach, a do chwili obecnej Oshkosh otrzymał zamówienia na 3000 tych wozów.
Program Common Tactical Truck (CTT) - Przyszłość Transportu Wojskowego
US Army ogłosiło rozpoczęcie kolejnego etapu programu mającego na celu wybór nowego taktycznego samochodu ciężarowego - Common Tactical Truck (CTT). Program CTT ma na celu zbudowanie floty samochodów ciężarowych zintegrowanych z komercyjnymi rozwiązaniami technicznymi, takimi jak zaawansowane systemy wspomagania kierowcy. Ma on przynieść wyższy poziom standaryzacji we flocie taktycznych ciężarówek armii, co przypomina oryginalny Liberty Truck z I wojny światowej.
Program zakłada opracowanie nowego ciągnika mającego zastąpić ciężkie i średnie ciągniki siodłowe M915 i M1088. Dodatkowo powstać ma następca ciężkiej taktycznej ciężarówki HEMTT i spaletyzowanego systemu ładowania PLS. Generał brygady Samuel Peterson, dyrektor wykonawczy programu, podkreślił, że rodzina CTT będzie charakteryzować się otwartą, modułową konstrukcją oraz tożsamymi podzespołami w całej flocie, co usprawni łańcuch dostaw i obniży koszty eksploatacji.
Umowy na dostawy trzech pojazdów testowych w różnych konfiguracjach zostały podpisane z Mack Defense, Navistar Defense, Oshkosh Defense oraz amerykańskim zespołem Rheinmetall Vehicles + GM Defense na łączną kwotę 24,25 mln USD. Propozycja od AM General i Iveco IDV została rozpatrzona negatywnie. Testy dostarczonych samochodów ciężarowych w określonych wariantach mają rozpocząć się na początku 2024 roku. Wyniki oceny zostaną wykorzystane w dokumencie dotyczącym rozwoju zdolności, a decyzja Rady ds. Nadzoru Wymagań Armii ma zapaść w roku fiskalnym 2026. Jeżeli wymagania wojska zostaną osiągnięte, rozpoczną się rozmowy na temat dostawy wybranej rodziny pojazdów, a początkowe zamówienie może opiewać na 5700 pojazdów o wartości około 5 miliardów dolarów.
Propozycje Uczestników Programu CTT
- American Rheinmetall Vehicles + GM Defense: Konsorcjum proponuje pojazd oparty o rodzinę Rheinmetall MAN Military Vehicles HX3, używaną już przez siły zbrojne wielu krajów. Rodzina ciężarówek HX wywodzi się z oferty ciężarówek MAN Truck i Bus, zapewniając flocie wysoki stopień komercyjności, co jest priorytetem dla armii w programie CTT.
- Mack Defense: Firma zdecydowała się oprzeć na samochodach ciężarowych rodziny Granite, które zostaną zmilitaryzowane. Amerykańska armia obecnie wykorzystuje wywrotki M917A3 Heavy Dump Trucks (HDT) bazujące na modelu Granite, będącym bestsellerem Macka na rynku cywilnym. Podstawowy projekt CTT, systemy ram, kabina bez opancerzenia, elektronika i silnik mają pochodzić z pierwowzoru.
- Oshkosh Defense: Firma zdecydowała się oprzeć swoją propozycję na znanej amerykańskim żołnierzom rodzinie ciężkich pojazdów logistycznych FHTV (Family of Heavy Tactical Vehicles), dostarczając zmodernizowaną wersję pojazdu, dostosowaną do wymagań CTT. Elastyczna architektura FHTV ma pozwalać na realizację wielu misji z możliwością skalowania przy minimalnych zmianach w pojeździe.
- Navistar Defense: Firma nie określiła dokładnie pojazdu, na jakim będzie bazowała jej propozycja, ale dyrektor Ted Wright oświadczył, że firma jest w stanie zrównoważyć wymagania armii w zakresie „ochrony sił, przeżywalności i gotowości do misji, jednocześnie wykorzystując szybko rozwijające się możliwości technologiczne przemysłu komercyjnego”.
Rola Przemysłu Motoryzacyjnego w Produkcji Wojskowej
Branża motoryzacyjna to jedna z tych gałęzi przemysłu, które można zaliczyć do kategorii podwójnego zastosowania, czyli wykorzystywanych w celach cywilnych i wojskowych, co dotyczy przede wszystkim samochodów ciężarowych i dostawczych. Amerykańscy producenci, tacy jak Ford czy General Motors, mają swoje wojskowe dywizje i realizują kontrakty dla wojska.
Na stole jest kwestia wykorzystania mocy produkcyjnych zakładów działających w przemyśle motoryzacyjnym na potrzeby sektora zbrojeniowego. Firmy szukają nowych, stabilnych rynków zbytu, a w obecnych realiach gospodarczych i geopolitycznych, to naturalny krok. Spowolnienie na europejskim rynku motoryzacyjnym oraz niedobór mocy produkcyjnych w zakładach przemysłu zbrojeniowego sprawiają, że adaptacja cywilnych linii produkcyjnych do celów wojskowych staje się coraz bardziej realna.