Wózki widłowe to niezbędne maszyny w wielu branżach - od magazynów, przez produkcję, aż po logistykę. Jednak aby móc nimi legalnie i bezpiecznie operować, niezbędne są odpowiednie uprawnienia. Uprawnienia na wózki widłowe to oficjalne, często imienne dokumenty wydawane przez Urząd Dozoru Technicznego (UDT), które potwierdzają, że dana osoba posiada odpowiednie kwalifikacje do obsługi i konserwacji urządzeń technicznych, w tym wózków jezdniowych podnośnikowych.
Od kilku lat przepisy dotyczące uprawnień na wózki widłowe uległy znaczącym zmianom. Wielu operatorów wciąż zastanawia się, jak długo ich dokumenty zachowują ważność i w jaki sposób sprawdzić aktualny status kwalifikacji wydanych przez Urząd Dozoru Technicznego (UDT). W tym artykule wyjaśniamy, jak krok po kroku zweryfikować swoje uprawnienia, kiedy należy je odnowić oraz jak wygląda proces ich przedłużania.
Ewolucja uprawnień na wózki widłowe: Od papieru do kart UDT
Na przestrzeni lat zmieniały się zarówno wzory uprawnień, jak i jednostki, które mogły takie zaświadczenia wystawiać. Kiedyś były papierowe książeczki, potem wprowadzono plastikowe dyskietki. Do 2018 roku można było pracować na wózku widłowym, posiadając zaświadczenie kwalifikacyjne wystawione przez Urząd Dozoru Technicznego, albo zaświadczenie o ukończeniu szkolenia/zezwolenie na pracę na wózku wystawione przez zakład pracy lub ośrodek szkolenia zawodowego.
Zmiany w przepisach UDT - skąd całe zamieszanie?
Jeszcze do 2019 roku uprawnienia na wózki widłowe wydawane były bezterminowo, a dodatkowo funkcjonowały tzw. imienne zezwolenia zakładowe, które obowiązywały wyłącznie na terenie konkretnego przedsiębiorstwa. Wszystko zmieniło się 1 czerwca 2019 r., kiedy weszło w życie Rozporządzenie Ministra Przedsiębiorczości i Technologii w sprawie sposobu i trybu sprawdzania kwalifikacji wymaganych przy obsłudze i konserwacji urządzeń technicznych oraz zasad przedłużania ich ważności.
Od tamtej pory każdy operator powinien wiedzieć, jak sprawdzić ważność uprawnień UDT i kiedy podjąć działania w celu ich przedłużenia. Nowe przepisy dokładnie określają okresy obowiązywania poszczególnych dokumentów oraz wprowadzają jednolity system egzaminów i kart kwalifikacyjnych.
Imienne uprawnienia zakładowe - do kiedy są ważne?
Imienne zezwolenia na obsługę wózków jezdniowych unoszących wydawane przez pracodawcę to już przeszłość. Choć przez wiele lat stanowiły podstawę pracy operatorów, dziś nie mają już mocy prawnej. Osoby, które wciąż się nimi posługują, muszą uzyskać nowe uprawnienia UDT - jednak przepisy wprowadziły okresy przejściowe, aby nie wymagać natychmiastowego egzaminu.
Zgodnie z obwieszczeniem Ministra Rozwoju z dnia 29 kwietnia 2020 r. § 18, imienne zezwolenia, o których mowa w § 4 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 10 maja 2002 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy użytkowaniu wózków jezdniowych z napędem silnikowym, zachowują ważność:
- Wystawione do dnia 31 grudnia 2004 r. - zachowują ważność nie dłużej niż do dnia 31 grudnia 2023 r.
- Wystawione do dnia 31 grudnia 2014 r. - zachowują ważność nie dłużej niż do dnia 31 grudnia 2026 r.
- Wystawione od dnia 1 stycznia 2015 r. - zachowują ważność nie dłużej niż do dnia 31 grudnia 2027 r.
Po upływie tych terminów operatorzy muszą odbyć kurs i zdać egzamin państwowy UDT. Jeżeli natomiast chcielibyśmy zmienić pracę i zatrudnić się w nowej firmie, każdy pracodawca będzie wymagał już nowych uprawnień, wydanych przez Urząd Dozoru Technicznego.
Jak sprawdzić ważność uprawnień UDT?
Istnieje kilka sposobów, aby sprawdzić ważność uprawnień na wózki widłowe, co jest kluczowe dla zapewnienia bezpieczeństwa pracy i zgodności z obowiązującym prawem.
1. Bezpośrednio na karcie kwalifikacyjnej UDT
Najprościej jest to zrobić, sprawdzając kartę kwalifikacyjną, którą każdy operator otrzymuje po zdaniu egzaminu UDT. Jest to plastikowa karta z kodem QR i danymi operatora, zawierająca:
- imię i nazwisko,
- numer uprawnień,
- zakres kwalifikacji (np. wózki jezdniowe, suwnice, podesty ruchome),
- datę ważności uprawnień.
Na rewersie dokumentu znajduje się rubryka "Ważne do", a obok data, do kiedy uprawnienia na wózki zachowują ważność. Jeśli posiadamy uprawnienia UDT wydane przed 1 czerwca 2019 r., prawdopodobnie na rewersie tego zaświadczenia nie będziemy mieli wpisanej daty ważności. W takiej sytuacji wszystkie takie zaświadczenia bez wpisanej daty ważności są aktualne do 1 stycznia 2024 r. Przed tą datą należy złożyć wniosek do UDT o przedłużenie ważności zaświadczenia.
2. Weryfikacja online przez portal eUDT
Jeśli karta została zgubiona, uszkodzona lub w danym momencie sprawdzenie kwalifikacji na dokumencie jest niemożliwe, istnieje opcja sprawdzenia danych online. UDT prowadzi centralny rejestr kwalifikacji, a operatorzy mogą zweryfikować status swoich uprawnień na dwa sposoby:
Przez portal eUDT (dla posiadaczy konta)
Wszyscy, którzy mają założone konto na portalu eUDT, sprawdzą to bez problemu. Po zalogowaniu na portalu, w menu należy wejść na "Moje konto", a następnie wybrać "Moje uprawnienia", gdzie pojawią się dwie grupy uprawnień:
- Moje aktualne zaświadczenia kwalifikacyjne: W tej grupie znajdą się wszystkie uprawnienia zdobyte według nowych zasad, które uzyskaliśmy zdając egzamin przed komisją UDT.
- Moje przedłużone zaświadczenia kwalifikacyjne: W tej grupie znajdą się wszystkie uprawnienia, które zostały przedłużone na podstawie złożonego wniosku o przedłużenie uprawnień.
Ci, którzy nie mają założonego konta w portalu eUDT, mogą założyć osobiste konto na portalu, aby szybko, bezpiecznie i wygodnie załatwiać swoje sprawy z dowolnego miejsca. Uwaga: Począwszy od 23 czerwca 2023 r. niepotrzebny jest do tego profil zaufany. Wystarczy login i hasło.
Na stronie udt.gov.pl (dla weryfikacji przez numer uprawnień)
Wprowadzając imię i nazwisko oraz numer uprawnień na oficjalnej stronie Urzędu Dozoru Technicznego w zakładce "Wykaz zaświadczeń kwalifikacyjnych", uzyskamy informację o statusie swoich uprawnień. Takie potwierdzenie można szybko przekazać swojemu pracodawcy online lub wydrukować. W tej opcji pracodawca sam może sprawdzić, czy pracownik posiada ważne uprawnienia do obsługi bądź konserwacji, o ile zna ich numer.
Uwaga! Jeżeli nie złożono wniosku o przedłużenie uprawnień lub złożony wniosek był niekompletny (wypełniony nieprawidłowo), nie był on procedowany, a wówczas w systemie zobaczymy, że sprawdzane uprawnienia są nieważne. Należy pamiętać, że źle wypełniony wniosek nie był procedowany przez UDT bez powiadamiania wnioskodawcy o błędach.
Jak długo ważne są nowe uprawnienia UDT?
Nowe przepisy wprowadziły zasadę okresowej ważności uprawnień. Obecnie uprawnienia UDT na wózki widłowe ważne są przez okres 5 lub 10 lat, a okres ważności uzależniony jest od rodzaju pojazdów i ich zaawansowania.
- 5 lat - dla większości zaawansowanych żurawi, suwnic, wciągarek, podestów ruchomych przejezdnych oraz wózków jezdniowych unoszących z wysięgnikiem z możliwością unoszenia operatora wraz z ładunkiem.
- 10 lat - dla wózków widłowych elektrycznych i spalinowych, wózków magazynowych, części żurawi i podestów ruchomych stacjonarnych.
Od tej reguły nie ma wyjątków. Jeśli operator zdobył certyfikaty przed 2019 rokiem, ich termin ważności rozpoczął się 1 czerwca 2019 r. Po jego upływie należy złożyć wniosek o przedłużenie.
Jak odnowić uprawnienia UDT? Proces przedłużania
Regularne szkolenia i odnawianie uprawnień to nie tylko obowiązek prawny, ale też szansa na rozwój zawodowy. Odnowienie uprawnień nie wymaga ponownego odbycia pełnego kursu i zdawania egzaminu, o ile spełniony jest podstawowy warunek. Aby przedłużyć ważność dokumentu, należy:
- Złożyć wniosek do UDT: Najlepiej na 3 miesiące przed końcem ważności uprawnień. Można to zrobić online lub osobiście w Urzędzie Dozoru Technicznego.
- Udokumentować aktywność zawodową: W ciągu ostatnich 5 lat operator musi przepracować minimum 3 lata na stanowisku operatora. Czynności mogły być wykonywane w sposób przerywany, np. w różnych firmach - liczy się suma wszystkich okresów czasu. Należy pamiętać, iż tego typu oświadczenie składane jest pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywych oświadczeń.
- Załączyć wymagane dokumenty: Kopię uprawnień, oświadczenie pracodawcy, wniosek i zdjęcie (w przypadku duplikatu karty).
Przedłużenie uprawnień, bez względu na rodzaj pojazdu, jest całkowicie bezpłatne.
Utrata uprawnień UDT
Co jednak w przypadku, gdy operator nie zdąży złożyć stosownego wniosku w UDT w odpowiednim czasie? W takiej sytuacji jego zezwolenie do pracy traci swoją ważność (zgodnie z datą na dokumencie) i konieczne będzie ponowne zdanie egzaminu i uzyskanie kwalifikacji wymaganych na wózki jezdniowe podnośnikowe.
Osoba nieposiadająca ważnych uprawnień nie może obsługiwać wózków, gdyż czynności takie podlegają karze finansowej ze względu na postanowienia UDT w sprawie bezpieczeństwa obsługi urządzeń mechanicznych.
Generowanie potwierdzenia z portalu eUDT
„Potwierdzenie posiadania zaświadczenia kwalifikacyjnego” wygenerowane z portalu eUDT może być użyte jako potwierdzenie posiadanych kwalifikacji do obsługi/konserwacji urządzeń technicznych (po weryfikacji kodu QR) zgodnie z zakresem zaświadczenia, którego dotyczy potwierdzenie. Jeśli chcesz wygenerować potwierdzenie, zaloguj się do portalu eUDT, wejdź w zakładkę "Moje zaświadczenia" i kliknij przycisk "Pobierz potwierdzenie zaświadczenia".