Współczesne miasta nie mogłyby obejść się bez transportu publicznego. Bardzo często wśród miejskich pojazdów są zarówno te, które poruszają się po stałej trasie (tramwaj, metro czy pociąg), jak i te, które mogą ją zmieniać, elastycznie dostosowując się do sytuacji na drodze, omijając przeszkody, korzystając z objazdów i docierając do dzielnic położonych poza głównymi szlakami komunikacyjnymi (autobus, bus).
Podobnie jest w intralogistyce, czyli transporcie towarów wewnątrz hal magazynowych czy fabrycznych. Oba rozwiązania nie potrzebują operatora. W tym miejscu urywa się jednak analogia z tramwajami i autobusami, które wciąż (choć może już niedługo to się zmieni) potrzebują kierowcy czy motorniczego. Oba mobilne rozwiązania intralogistyczne są jednak we współczesnych halach magazynowych i produkcyjnych równie potrzebne i komplementarnie stosowane, co tramwaje i autobusy w warunkach miejskich.
W miastach krajów uprzemysłowionych pierwsze tramwaje pojawiły się na początku XIX wieku. Pierwsze autobusy dopiero w latach 80. i 90. dziewiętnastego stulecia. Jeśli chodzi o wózki autonomiczne w intralogistyce, również przez długi czas dominowały takie, które jak tramwaje poruszały się po wyznaczonej trasie. Pojazdy te określane są mianem AGV (Automated Guided Vehicle).
Pojawienie się miejskich autobusów wymagało czasu i postępu technologicznego. Podobnie było z robotami, które wkroczyły do magazynów i hal produkcyjnych jako uzupełnienie i rozwinięcie technologii AGV. Owe roboty, oznaczane skrótem AMR (Autonomous Mobile Robot), to także wózki transportowe, jednak wyposażone w kamery, lasery, radary, lidary, kamery podczerwieni i wiele innych czujników, które monitorują otoczenie.
AGV vs. AMR: Kluczowe różnice i zastosowania
Generalnie można jednak przyjąć zasadę, że w sytuacji, gdy mamy do czynienia z powtarzalnym przewozem dużej ilości towaru, czy to w magazynie, czy w centrum logistycznym, czy w hali produkcyjnej, a procesy, w które ten przewóz się wpisuje, są generalnie niezmienne lub są modyfikowane w nieznacznym stopniu, wówczas wózki typu AGV, poruszające się po stałej trasie, będą lepszym rozwiązaniem.
Jednak obecnie, w czasach, gdy coraz więcej mówi się o personalizacji produkcji wysokoseryjnej i nastawieniu firm produkcyjnych na zaspokojenie potrzeb klienta, wiele przedsiębiorstw stawia na elastyczność i zwinność. Częściej zdarza się, że zakład produkcyjny musi szybko przezbroić linię produkcyjną, by dostosować się do zmieniających się potrzeb rynku, a tym samym musi zadbać o to, by półprodukty czy surowce były dostarczane do tej linii równie dynamicznie.
Ponadto w czasach pandemii pojawiły się restrykcje epidemiologiczne, a czasy kryzysu przyniosły niedobory pewnych surowców czy półproduktów, co sprawiło, że wiele firm produkcyjnych musiało elastycznie reagować na błyskawicznie zmieniające się okoliczności. W takich warunkach lepszym rozwiązaniem będą roboty AMR. Ich przystosowanie do nowych okoliczności czy nowego zadania wymaga znacznie mniej czasu niż w przypadku klasycznego wózka AGV.
Parametry techniczne i koszty inwestycji
W przypadku urządzeń transportowych ważną kategorią jest ich udźwig. Im większy ładunek może być przewieziony za jednym razem, tym mniej kursów i większe oszczędności czasu i energii. Historycznie wózki AGV miały większy udźwig niż roboty AMR. Obecnie nowsze wersje tych ostatnich mogą już konkurować z tradycyjnym rozwiązaniem. Jednak, jeśli chodzi o maksymalny udźwig każdego z systemów, wciąż pozostaje pewna różnica. Roboty AMR mogą maksymalnie przewozić 2 tys. kg.
Drugi ważny parametr to prędkość jazdy. Teoretycznie jest on porównywalny w przypadku obu rozwiązań. Jednak biorąc pod uwagę fakt, że wózki AGV często poruszają się po wyznaczonych, a nawet wygrodzonych torach, sprawia, że praktycznie się nie zatrzymują. Roboty AMR przeciwnie - często pracują wśród ludzi i w czasie pracy zwalniają, zatrzymują się lub omijają przeszkody, co może wpływać na czas transportu. Różnice są jednak niewielkie.
W przypadku każdej inwestycji w nowe rozwiązania musi pojawić się refleksja na temat kosztów. Jak ta kwestia wygląda w przypadku wózków AGV i robotów AMR? Nie jest tak oczywista, jak mogłoby się wydawać. Pierwsze z omawianych rozwiązań, wózek AGV, jest zdecydowanie mniej technologicznie zaawansowane, co mogłoby sugerować, że jego wdrożenie jest tańsze. I rzeczywiście, wózek AGV jest tańszy od robota AMR.
Należy jednak pamiętać o tym, że zakup samego wózka AGV to dopiero początek. Trzeba jeszcze zainwestować w zaprojektowanie i poprowadzenie szlaków, którymi ten wózek będzie się poruszał. Czasem oznacza to przebudowę ścian lub wydzielenie specjalnych pasów ruchu w obrębie zakładów produkcyjnych i taką aranżację przestrzeni, by wózek mógł jeździć swobodnie, co generuje dodatkowe koszty i wpływa na czas uruchomienia wózka. W rezultacie, paradoksalnie, cena technicznie bardziej zaawansowanego rozwiązania może okazać się niższa niż tego prostszego.
Jednak sama cena nie może być jedynym kryterium wyboru. Menedżer produkcji przed podjęciem decyzji musi zawsze oszacować, do jakiego zadania potrzebuje wózka lub robota i na tej podstawie oszacować zwrot z inwestycji.
Bezpieczeństwo w intralogistyce
Oba omawiane rozwiązania charakteryzują się wysokim poziomem bezpieczeństwa. Na pierwszy rzut oka AGV wydaje się bezpieczniejszy, ponieważ jeździ po wydzielonej, jasno oznaczonej trasie, a pracownicy dobrze wiedzą, gdzie się ona znajduje i wręcz podświadomie unikają niebezpieczeństwa.
Robot AMR przeznaczony jest do poruszania się wśród ludzi pracujących w zakładzie produkcyjnym czy w magazynie. Najczęściej korzysta z tej samej przestrzeni, co oni. Potencjalnie zagrożenie bezpieczeństwa jest więc większe, ale de facto, ryzyko w przypadku robotów AMR jest minimalne. Właśnie dlatego, że robot korzysta z tej samej przestrzeni co ludzie, bezpieczeństwo jest dla producentów tych urządzeń absolutnym priorytetem. Roboty AMR wyposażone są w skanery laserowe, które nieustannie monitorują obszar urządzenia i są podpięte do osobnego sterownika bezpieczeństwa. Takie rozwiązanie gwarantuje natychmiastowe zatrzymanie się robota w sytuacji zagrożenia. Wsparciem dla skanerów są kamery 3D.
Konstrukcja i rodzaje wózków widłowych
Wózki widłowe (nazywane również jezdniowymi) stanowią zróżnicowaną kategorię maszyn stosowanych w transporcie wewnątrzzakładowym. Mianem wózka jezdniowego określa się pojazd kołowy o ruchu przerywanym i ograniczonym zasięgu, który przystosowany jest do podnoszenia, uniesienia, pchania, ciągnięcia, spiętrzania lub układania w stosy dowolnego rodzaju ładunku.
Podział wózków widłowych ze względu na funkcję
- Wózki unoszące: Pojazdy przeznaczone do unoszenia ładunku na wysokość niezbędną do jego przemieszczenia.
- Wózki naładowne (platformowe): Pojazdy, na które ładunki są naładowywane ręcznie lub przy pomocy urządzeń mechanicznych nie związanych z samym wózkiem.
- Wózki ciągnikowe i pchające: Wózki przeznaczone do ciągnięcia lub pchania innych wózków nienapędzanych.
- Wózki podnośnikowe: Urządzenia transportu wewnątrzzakładowego służące do pionowego albo poziomego transportu ładunków. Pozwalają one na ich składowanie na różnych wysokościach, w granicach określonych ich konstrukcją.
- Wózki z bocznym mechanizmem podnoszenia: Wózki z masztem lub kartką z widłami, które mogą być wysuwane lub wciągane wzdłuż wózka.
W zależności od potrzeb, wózki jezdniowe mogą być wyposażane w dodatkowy osprzęt roboczy przystosowany do konkretnej czynności, np.:
- Karetka: Czołowa płyta pojazdu zamontowana do masztu.
- Kabina operatora: Przeznaczona do operowania pojazdem, zawierająca kierownicę, dźwignie oraz pedały sterujące.
Wózki widłowe a przepisy drogowe
Wózki widłowe są urządzeniami wykorzystywanymi na placach przeładunkowych, w halach magazynowych i produkcyjnych. Zgodnie z definicją zawartą w ustawie z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym, wózek widłowy może być nazywany pojazdem. Nie jest jednak zgodny z przepisem art. 66 ust. 1 p.r.d., który wskazuje na konieczność zastosowania rozwiązań zapewniających bezpieczeństwo innych uczestników ruchu i samego kierowcy. Brak zgodności z przepisami sprawia, że wózek widłowy nie może uzyskać dowodu i tablicy rejestracyjnej.
Wózki widłowe są przeznaczone do transportu wewnątrzzakładowego i nie podlegają badaniom technicznym w stacjach diagnostycznych, a do ich kierowania konieczne jest zdobycie konkretnych uprawnień. Muszą one przechodzić okresowe przeglądy, ale kontrolę przeprowadza pracownik urzędu dozoru technicznego.
Wyjazd wózkiem widłowym na drogę publiczną jest możliwy, ale wymaga spełnienia wielu obowiązków. Przede wszystkim pojazd musi mieć zdjęte widły, a także uzyskać tablice i dowód rejestracyjny. Z tego powodu często bardziej opłacalne jest zainwestowanie w dwa osobne wózki widłowe po obu stronach drogi lub przearanżowanie pracy firmy. Jazda wózkiem widłowym po ulicy jest możliwa, ale nie zawsze się opłaca, ponieważ jest to pojazd stworzony z myślą o transporcie wewnątrzzakładowym.
Przewóz takich urządzeń lepiej organizować z użyciem lawet i specjalnych platform, nawet jeśli odległość jest niewielka.
Podstawowe zasady obsługi wózka widłowego
Obsługa wózków widłowych wymaga nie tylko umiejętności transportowania i unoszenia palet, ale również szybkiej oceny sytuacji, odpowiedzialności oraz znajomości zasad obsługi pojazdów. Niezależnie od rodzaju napędu (spalinowy, elektryczny) czy typu wózka, postępowanie powinno być podobne.
Do obsługi wózków widłowych powinni przystępować tylko przeszkoleni operatorzy. Przed rozpoczęciem pracy należy zapoznać się z instrukcją obsługi, wykresami udźwigu pojazdu oraz upewnić się co do prawidłowego stanu technicznego wózka, sprawdzając, czy nie posiada uszkodzeń mechanicznych.
Jazda wózkiem widłowym
- Obsługa i jazda wózkiem widłowym powinna odbywać się po wyznaczonych drogach transportowych, z uwzględnieniem ruchu pieszych, ograniczeń prędkości i zasad bezpieczeństwa.
- Nie należy zatrzymywać wózków widłowych na wzniesieniach.
- W przypadku wzniesień, wózek widłowy zawsze powinien wjeżdżać na nie przodem.
- Podczas jazdy wózkiem widłowym widły powinny być zawsze opuszczone.
Unoszenie ładunków
- Zabronione jest unoszenie na widłach pracowników.
- W trakcie podnoszenia ładunków wózek nie może być w ruchu.
- Waga ładunków względem wysokości podnoszenia powinna być ustalona na podstawie wykresu udźwigu wózka widłowego.
Po zakończeniu pracy należy sprawdzić stan techniczny wózka, zaparkować pojazd w bezpiecznym, wyznaczonym miejscu, które powinno być suche i chłodne.
Obsługa wózka widłowego dla opornych
Obowiązki operatora wózka widłowego
Operator wózka widłowego musi posiadać aktualne uprawnienia na wózki jezdniowe podnośnikowe, przejść psychotesty i uzyskać zaświadczenie lekarskie o braku przeciwwskazań do pracy. Osoba obsługująca wózek widłowy nie może być pod wpływem alkoholu ani substancji psychoaktywnych.
Przed uruchomieniem silnika operator powinien sprawdzić, czy wózek widłowy nie posiada uszkodzeń, wycieków, sprawdzić poziom płynu hamulcowego, oświetlenie itp. Po uruchomieniu silnika należy upewnić się, że maszyna pracuje prawidłowo.
Podczas jazdy operator powinien mieć zapięte pasy bezpieczeństwa, posiadać kask oraz odpowiednią odzież roboczą. Po zakończeniu pracy obowiązkiem operatora jest bezpieczne zaparkowanie urządzenia oraz sporządzenie notatek i uwag odnośnie obsługi wózka widłowego. Hamulec ręczny powinien być zaciągnięty, a widły opuszczone.
Uprawnienia do obsługi wózków widłowych
Każdy operator przed przystąpieniem do obsługi wózka widłowego musi ukończyć kurs i zdać egzamin przed komisją Urzędu Dozoru Technicznego. Zezwolenie na obsługę urządzeń jezdniowych unoszących jest wydawane na określony okres i wymaga odnowienia lub przedłużenia. Przedłużenie uprawnień jest bezpłatne, ale wniosek należy złożyć najpóźniej na miesiąc przed wygaśnięciem aktualnego zezwolenia.
Brak aktualnych uprawnień grozi karą finansową zarówno dla operatora, jak i dla firmy.