Wózki widłowe a podnoszenie osób na widłach: Przepisy i bezpieczeństwo

Kwestia podnoszenia osób za pomocą wózków jezdniowych, zwłaszcza na widłach, budzi wiele kontrowersji i jest często poruszana na egzaminach urzędowych. Chociaż przepisy dopuszczają taką możliwość w ściśle określonych warunkach, praktyka pokazuje, że ich spełnienie jest niezwykle trudne, co czyni ten przepis w dużej mierze „martwym”.

Podstawy prawne dotyczące podnoszenia i przewożenia osób

Polskie prawodawstwo jasno określa warunki, w których dopuszczalne jest przewożenie i podnoszenie osób za pomocą wózków jezdniowych.

Rozporządzenie Ministra Rozwoju i Finansów z dnia 15 grudnia 2017 r.

Zgodnie z § 10 tego rozporządzenia, przewożenie osób na wózkach jezdniowych lub przyczepach jest dopuszczalne, o ile wózki jezdniowe lub przyczepy są do tego przystosowane przez producenta.

§ 11, pkt 1 precyzuje, że podnoszenie osób przy użyciu wózków jezdniowych podnośnikowych z mechanicznym napędem podnoszenia na pomostach dostosowanych i specjalnie zamontowanych do tego celu jest dopuszczalne, o ile instrukcja wózka jezdniowego dopuszcza taką możliwość.

Dodatkowo, pkt 2 tego samego paragrafu stanowi, że wysokość podnoszenia oraz udźwig wózka jezdniowego podnośnikowego z mechanicznym napędem podnoszenia wyposażonego w pomost nie mogą przekraczać wielkości określonych w instrukcji wózka jezdniowego.

Rozporządzenie Ministra Przedsiębiorczości i Technologii z dnia 30 października 2018 r.

W § 5, a dodatkowo w ust. 3, wskazano, że w przypadku, o którym mowa w ust. 2 pkt 1, eksploatujący uzgadnia szczegółowe warunki eksploatacji z organem właściwej jednostki dozoru technicznego. Rozpatrując wnioski o uzyskanie zgody na eksploatację maszyn do podnoszenia ładunków z koszami (platformami roboczymi) do podnoszenia osób, UDT w pierwszej kolejności ustala zasadność wniosku.

Warunki techniczne i proceduralne dla podnoszenia osób w koszu

Aby móc legalnie i bezpiecznie podnosić osoby w koszu na widłach wózka jezdniowego, musi być spełniony szereg rygorystycznych warunków.

Wymagania dotyczące kosza i wózka

• Kosz musi być dostosowany do danego urządzenia - w praktyce oznacza to, że musi być dołączony przez producenta do wózka jako osprzęt dodatkowy.
• Instrukcja urządzenia musi zawierać zestaw informacji umożliwiających współpracę z właściwym koszem.
• Urządzenie musi posiadać odpowiednie zabezpieczenia, mechanizmy i wyposażenie, np. zawory sterowane (zamki hydrauliczne), które w razie awarii hydrauliki nie pozwolą na gwałtowne opadnięcie zestawu z ludźmi.
• Wózek powinien umożliwiać bezpieczne opuszczenie całości w dół (analogicznie do podestu czy wózka z podnoszoną kabiną operatora).

Wymagane procedury i zgody

Jeśli urządzenie spełnia powyższe wytyczne, eksploatujący ma podstawy do opracowania szczegółowych warunków eksploatacji i wystąpienia do właściwej jednostki dozoru technicznego (UDT) celem uzgodnienia tych warunków. UDT w pierwszej kolejności ocenia zasadność wniosku. Jeżeli organ ten stwierdzi, że urządzenie będzie służyło do codziennej, regularnej pracy, najpewniej odrzuci wniosek, uzasadniając, że prace nieokazjonalne (cykliczne) powinny być wykonywane z urządzeń przeznaczonych do przenoszenia osób, takich jak podesty ruchome.

Inne niż określone przez wytwórcę wykorzystanie urządzenia wiąże się z przedstawieniem stosownej dokumentacji w organach dozoru technicznego i jej uzgodnienia.

Szczegółowe wymagania przy użyciu wózków jezdniowych z napędem silnikowym do podnoszenia osób

Eksploatujący musi uzasadnić wykorzystanie urządzenia niezgodne z przeznaczeniem określonym przez producenta w instrukcji eksploatacji oraz spełnić poniższe wymagania:

• Zgoda UDT na inne zastosowanie wózka niż przeznaczenie określone przez wytwórcę wymaga uprzedniego przedłożenia przez eksploatującego uzgodnienia z UDT instrukcji eksploatacji urządzenia wraz z zainstalowanym koszem.
• Pomost roboczy instalowany na widłach musi posiadać elementy zabezpieczające kosz przed spadnięciem.
• Kosz musi posiadać elementy zabezpieczające pracowników przed wypadnięciem, zgnieceniem, uwięzieniem bądź uderzeniem, szczególnie w wyniku przypadkowego kontaktu z przedmiotami.
• Kosz musi zapewniać bezpieczeństwo pracownikom uwięzionym wewnątrz kosza i umożliwiać niezwłoczne ich uwolnienie.

Dodatkowe wymogi eksploatacyjne

Eksploatujący wózek wyposażony w kosz musi również zapewnić, aby:

• Urządzenia sterujące ruchami wózka wymagały podtrzymania i powracały do pozycji neutralnej po zwolnieniu, a także były wykonane i umiejscowione tak, aby nie było możliwości przypadkowego uruchomienia.
• Osoba odpowiedzialna za wykonanie prac ustaliła bezpieczny sposób wykonania prac poprzez opracowanie pisemnych procedur, które muszą być dostępne w miejscu pracy.
• Operator wózka, osoby w koszu i inne osoby związane z pracą zapoznały się z procedurami, pisemnie potwierdziły ich znajomość i zobowiązały się do ich przestrzegania, a potwierdzenie to było dostępne w miejscu pracy.
• Przemieszczanie osób w koszu odbywało się z zachowaniem szczególnej ostrożności i pod nadzorem osoby odpowiedzialnej za wykonanie prac.
• Wózek i kosz były kontrolowane przez wyznaczone osoby każdego dnia przed użyciem (oględziny, próby bez i z obciążeniem nominalnym), a zapisy z kontroli były dostępne w miejscu pracy.
• Przemieszczane osoby były wyposażone w środki ochrony indywidualnej przed upadkiem z wysokości i przymocowane do oznaczonego zaczepu w koszu.
• Operator wózka pozostawał stale na stanowisku sterowniczym, gdy w koszu znajdują się osoby.
• Przemieszczanie kosza z osobami przebiegało powoli, rozważnie i kontrolowanie, bez nagłych ruchów wózka i kosza.
• Nie występowało kojarzenie ruchów roboczych (mechanizmów) wózka.
• Osoby przemieszczane w koszu były ciągle widoczne dla operatora oraz posiadały stałą łączność z operatorem.
• W czasie przemieszczania kosza osoby znajdujące się w jego wnętrzu nie wykonywały żadnych prac.
• Wchodzenie i wychodzenie osób z kosza odbywało się tylko, gdy jest on posadowiony na podłożu, z wyłączeniem sytuacji awaryjnych.
• Zachowany był odpowiedni współczynnik bezpieczeństwa uwzględniający diagram udźwigu danego wózka.
• Kosz posiadał wyrazisty i kontrastowy kolor.
• Kosz posiadał tabliczkę znamionową w widocznym miejscu z podstawowymi informacjami (nazwa i adres producenta, rok produkcji, typ, numer identyfikacyjny, masa własna kosza, udźwig nominalny kosza i dopuszczalna ilość osób w koszu).

Dodatkowa dokumentacja do UDT

Do dokumentacji składanej do UDT należy załączyć:

1. Instrukcję użytkowania producenta kosza.
2. Świadectwo producenta kosza.
3. Opis sposobu ewakuacji osób z kosza.
4. Charakterystykę udźwigu urządzenia.
5. Określenie miejsca eksploatacji wózka wraz z koszem.

Wózki widłowe w praktyce a "martwy przepis"

Dla każdego operatora urządzeń transportu bliskiego (UTB) jasne jest, że powyższych wymogów nie spełniają nie tylko wózki podnośnikowe z kategorii IIWJO, ale nawet specjalizowane ze zmiennym wysięgiem. Uczciwie więc należy przyznać, że przepis, jak wiele innych w polskim prawodawstwie, jest w zasadzie martwy. Możliwe jest wykonanie takiej operacji, jeśli spełni się warunki, które w praktyce są bardzo rzadko spotykane.

W przypadku egzaminu na operatora IIWJO, jeśli padnie pytanie o podnoszenie ludzi wózkiem, egzaminator prawdopodobnie podsumuje krótko: NIE WOLNO!

Alternatywne metody pracy na wysokości

W przypadku pracy na wysokości zarówno UDT, jak i Państwowa Inspekcja Pracy (PIP), wymagają stosowania podestów ruchomych przejezdnych, które zwiększają bezpieczeństwo i komfort pracy. Podesty ruchome są urządzeniami specjalnie zaprojektowanymi do podnoszenia osób i wyposażonymi w odpowiednie systemy bezpieczeństwa, których brakuje w koszach wózków widłowych.

W odróżnieniu od podestów, w koszu wózka widłowego nie znajdziemy pulpitu sterowniczego, który pozwoliłby na sterowanie maszyną z platformy. W związku z tym operatorem i decydentem, który odpowiada za życie pracowników w koszu, jest operator wózka znajdujący się na dole. To rodzi dodatkowe zagrożenia, na przykład w przypadku zasłabnięcia operatora.

Ogólne zasady bezpieczeństwa i higieny pracy z wózkami widłowymi

Wózki widłowe są urządzeniami powszechnie stosowanymi, ale ze względu na ich dużą masę, łatwość manewrowania oraz potencjalne zagrożenia związane z obsługą, konieczne jest przestrzeganie rygorystycznych zasad BHP.

Kwalifikacje i szkolenia

• Operatorzy wózków jezdniowych z napędem silnikowym muszą posiadać odpowiednie kwalifikacje potwierdzone zaświadczeniem o ukończeniu szkolenia i zdaniu egzaminu.
• Zaświadczenie kwalifikacyjne do obsługi wózków, wydane na podstawie pozytywnego wyniku egzaminu organizowanego przez Urząd Dozoru Technicznego (UDT), jest obowiązkowe dla wózków objętych dozorem technicznym.
• Pracodawca ma obowiązek zapewnić regularne szkolenia w zakresie BHP dla operatorów wózków widłowych oraz innych pracowników, którzy mogą znajdować się w strefach pracy wózków.

Stan techniczny i konserwacja

• Wózki widłowe muszą być poddawane regularnym przeglądom technicznym, których częstotliwość i zakres są określone przez producenta.
• Przed dopuszczeniem do pracy operator wózka jezdniowego powinien zostać poddany szkoleniu wstępnemu stanowiskowemu BHP (instruktażowi stanowiskowemu), podczas którego powinien zostać zapoznamy m.in. z zasadami obsługi.
• Operator jest zobligowany do sprawdzenia stanu technicznego pojazdu przed rozpoczęciem pracy, w tym układu kierowniczego, hamulcowego, mechanizmu podnoszenia, przyrządów pomiarowych, kontrolnych, sygnalizacji i oświetlenia.
• Zakazane jest używanie wózka widłowego, który jest niesprawny, uszkodzony albo zawiera jakiekolwiek defekty.

Bezpieczna eksploatacja

• Wózek widłowy powinien być obsługiwany z zachowaniem maksymalnej ostrożności, zwłaszcza w miejscach o ograniczonej widoczności i przy zakrętach.
• Operator musi mieć zawsze pełną widoczność w obszarze kierunku jazdy.
• Ładunki muszą być stabilnie załadowane na widłach, a ich masa nie może przekraczać dopuszczalnej nośności wózka.
• Czynności podnoszenia, opuszczania i pochylania mechanizmu podnoszenia wózka podnośnikowego wykonuje się po zatrzymaniu wózka.
• W trakcie przejazdów bez ładunku widły powinny być opuszczone jak najniżej, a maszt musi zostać przechylony do tyłu.
• Przed cofaniem operator ma obowiązek upewnić się, że za pojazdem nie ma ludzi lub przeszkód.
• Jazda na wstecznym biegu jest dopuszczalna jedynie w sytuacji, gdy ładunek zasłania widok z przodu lub konieczne jest zjechanie załadowanym pojazdem z pochyłości.
• Wózki widłowe z napędem spalinowym co do zasady nie mogą być użytkowane w zamkniętych pomieszczeniach. Wyjątkiem są wózki napędzane gazem - o ile jest zapewniony odpowiednio wydajny system wentylacji.
• Wózek widłowy musi być wyposażony w pasy bezpieczeństwa, a operator powinien z nich korzystać.

Organizacja miejsca pracy

• W miejscach, gdzie jest wykorzystywany wózek widłowy, powinny być wyraźnie oznaczone strefy dla ruchu pieszego i wózków, z zachowaniem odpowiednich odstępów.
• Zaleca się stosowanie oznaczeń poziomych (np. linie na podłożu) oraz pionowych (np. znaki drogowe, tablice informacyjne).
• Wszystkie osoby pracujące w rejonie obsługiwanym przez wózki widłowe powinny być poinformowane o obowiązujących zasadach bezpieczeństwa i znakach stosowanych na terenie zakładu.

Środki ochrony indywidualnej

Operator powinien być zawsze wyposażony w odpowiednią odzież ochronną, taką jak:

• Kask ochronny - szczególnie do ryzykownych prac.
• Obuwie robocze i ochronne - pełne buty z podeszwą antypoślizgową i podnoskiem, chroniące przed czynnikami mechanicznymi, chemicznymi, biologicznymi, termicznymi, prądem elektrycznym i warunkami atmosferycznymi.
• Rękawice robocze lub ochronne - zabezpieczające dłonie przed zabrudzeniami, otarciami, skaleczeniami, poparzeniami, odmrożeniami czy działaniem środków chemicznych.

Zagrożenia związane z pracą operatora

Operatorzy wózków widłowych są narażeni na różnorodne zagrożenia, w tym:

• Przewrócenie się wózka z powodu nadmiernego obciążenia, nieodpowiedniego rozmieszczenia ładunku, błędów w prowadzeniu lub nieodpowiedniej konserwacji.
• Urazy w wyniku przygniecenia przez źle umocowany ładunek.
• Dolegliwości bólowe (pleców, ramion, rąk) spowodowane nadmiernym wysiłkiem fizycznym, długotrwałym siedzeniem w wymuszonej pozycji i wibracjami.
• Problemy ze wzrokiem w warunkach niedostatecznego oświetlenia lub nagłych zmian oświetlenia.

Podsumowanie

Chociaż polskie przepisy teoretycznie dopuszczają podnoszenie osób na widłach wózków widłowych, to w praktyce wymagania techniczne i proceduralne są tak restrykcyjne, że ich spełnienie jest bardzo trudne, a często niemożliwe dla większości standardowych urządzeń. W zdecydowanej większości przypadków, do prac na wysokości, należy używać specjalistycznych urządzeń, takich jak podesty ruchome, które są zaprojektowane i certyfikowane do tego celu, zapewniając znacznie wyższy poziom bezpieczeństwa.

tags: #wozek #widlowy #wyjezany #z #osoba #do