Wydajne i precyzyjne siewowanie jest kluczowe dla uzyskania wysokich plonów w rolnictwie. Jednym z ważnych aspektów, wpływających na jakość i efektywność siewu, jest stała kontrola poziomu ziarna w skrzyni siewnika. W niniejszej artykule omówimy różne metody detekcji niskiego poziomu zboża oraz przedstawimy kompleksowe podejście do przygotowania i regulacji siewnika, aby zapewnić optymalne warunki pracy.
Metody Detekcji Niskiego Poziomu Ziarna w Siewniku
W dyskusjach na temat monitorowania poziomu zboża w siewnikach pojawia się wiele propozycji dotyczących zastosowania różnorodnych czujników i układów. Celem jest znalezienie rozwiązania, które będzie niezawodne, dokładne i odporne na specyficzne warunki pracy, takie jak zapylenie czy wilgotność.
Czujniki Pojemnościowe
Czujnik pojemnościowy jest często wskazywanym, dobrym kierunkiem w detekcji poziomu materiałów sypkich. Działają one na zasadzie zmiany pojemności elektrycznej wywołanej obecnością lub brakiem materiału w zasięgu czujnika. Według wielu opinii, czujnik pojemnościowy będzie wystarczający do monitorowania poziomu ziarna. Należy jednak pamiętać, że poziom sygnalizowany przez czujnik pojemnościowy może się zmieniać ze względu na zmiany wilgotności materiału, ponieważ zmienia się jego stała dielektryczna.
Czujniki Termiczne (Termistory)
Istnieje również metoda pomiaru poziomu materiałów sypkich i cieczy nieprzewodzących, oparta na wykorzystaniu czujnika termicznego - termistora. Polega ona na tym, że przepuszczając prąd, termistor nagrzewa się do określonej temperatury, a potem, po odłączeniu prądu, stygnie, a jego rezystancja maleje. Jeżeli będzie zanurzony w zbożu, stygnie wolniej. Mierząc rezystancję po pewnym stałym czasie, można określić, czy jest zanurzony, czy nie.
Rozwiązania Mechaniczne
Prosty sposób, ale zawierający mechanikę, to montaż miniaturowego silniczka (na przykład z magnetofonu) na osi, którego zamontowane będą łopatki. Zasypanie przez zboże spowoduje, że silniczek zatrzyma się, a prąd przez niego pobierany będzie większy. Należy go zasilić poprzez zabezpieczenie prądowe, aby się nie spalił. Jeżeli zboże opadnie, silniczek znowu będzie się kręcił, a prąd pobierany przez niego zmniejszy się.
W siewniku można także zastosować coś na styl pływaka z baku samochodu. Minus takiego rozwiązania jest taki, że po nasypaniu zboża musisz pływak wyciągnąć na wierzch, a potem już będzie opadał wraz z opadającym zbożem. Istnieją również rozwiązania mechaniczne, takie jak metalowa stopka (kawałek blachy w kształcie odwróconej kopułki) z dźwignią (wskazówką) z drutu, która jest wyprowadzona na zewnątrz skrzyni z ziarnem i pokazuje poziom. Przy dosypaniu ziarna trzeba było to wyciągnąć, postawić na powierzchni ziarna, a przez swą dość dużą powierzchnię ta "stopa" utrzymywała się na powierzchni ziarna i razem z jej opuszczaniem z powodu wysiewania opuszczała się i swoją wskazówką na zewnątrz skrzyni wskazywała przypuszczalny poziom ziarna. Podobne, ulepszone rozwiązanie można zastosować, nie pływak, ale coś, co utrzymywałoby się na powierzchni ziarna, a przy dosypywaniu "ręcznie zerować" lub wymyślić jakiś sposób mechaniczny, automatyczny, który na przykład podnosiłby wskaźnik do góry przy dosypywaniu zboża.
Inne Rozwiązania i Wyzwania
W dyskusji poruszono również kwestie dotyczące problemów związanych z czujnikami fotorezystorowymi, które mogą wymagać częstego czyszczenia, szczególnie przy nasionach bejcowanych.
Przygotowanie i Regulacja Siewnika Rzędowego do Pracy
Niezależnie od zastosowanego systemu monitorowania poziomu ziarna, kluczowe dla efektywnego siewu jest prawidłowe przygotowanie i regulacja siewnika. Do najważniejszych czynności, które należy wykonać w trakcie przygotowania siewnika rzędowego do pracy, zalicza się:
- Ustawienie i sprawdzenie dawki wysiewu.
- Liczba i odległości między redlicami oraz głębokości ich pracy.
- Długość znaczników.
Kontrola Elementów Roboczych
Kontroli powinny podlegać: tarcze, kółka dociskowe, znaczniki, zagarniacze, redlice itp. Regularna kontrola siewnika, przynajmniej raz w sezonie, da pewność, że siew będzie wykonany prawidłowo. Sprawdzamy wszystkie elementy robocze siewnika, zwracając uwagę na stopień ich zużycia, a potem na poprawność działania. W przypadku redlic trzeba zwrócić uwagę na ich czubki, które zużywają się znacznie szybciej, jeżeli nie są prawidłowo ustawione względem talerzy. Aby nie dopuścić do takiej sytuacji, talerz powinien pracować na głębokości większej o 1-15 cm niż czubek redlicy. W wypadku dużego zużycia redlic należy je wymienić na nowe. Przy większym zużyciu stopki można poddać je zabiegowi regeneracyjnemu przez naspawanie elektrodą, a następnie wykonać szlifowanie, pod warunkiem, że przywróci się im pierwotny kształt.
Ustawienie Dawki Wysiewu - Próba Kręcona
Ważnym elementem jest ustawienie wstępnej dawki wysiewu na podstawie tabeli wysiewu znajdującej się w instrukcji obsługi siewnika. Przed wyjazdem siewnika w pole należy wykonać próbę kręconą i ustawić wymaganą dawkę dla danego wysiewanego materiału siewnego. Próbę tę można wykonać na stanowisku (np. na podwórzu, pod wiatą - bez konieczności agregowania siewnika z ciągnikiem) lub jako polową próbę wysiewu.
Próba Kręcona Stanowiskowa
Zakłada się, że np. dla nasion rzepaku liczba obrotów korbą lub kołem powinna odpowiadać co najmniej 1/10 ha. Do tak małej masy nasion niezbędna jest więc dokładna waga. Choć wykonanie stanowiskowej próby kręconej jest łatwe do wykonania, jest obarczone pewnymi błędami. W warunkach tych nie uwzględnia się m.in.: rzeczywistego poślizgu kół napędowych na polu, ugięcia ogumienia, drgań siewnika.
Polowa Próba Kręcona
Z tego powodu niektórzy producenci siewników uniwersalnych w instrukcjach obsługi zobowiązują użytkownika, aby wykonać polową próbę kręconą, w celu prawidłowej regulacji ilości wysiewanych nasion. Na odpowiednio przygotowanym polu bezpośrednio przed siewem należy wykonać przejazd roboczy siewnikiem na dokładnie odmierzonym odcinku z zachowaniem rzeczywistej prędkości jazdy, uprzednio instalując rynienkę do nasion pod aparaty wysiewające - jak przy stanowiskowej próbie kręconej. Po przejechaniu odmierzonego odcinka trzeba siewnik zatrzymać, a wysiane do rynienki nasiona dokładnie zważyć. Aby uzyskać rzeczywistą dawkę wysiewu nasion na 1 ha, trzeba obliczyć „obsianą” powierzchnię w m² (długość przejechanego odcinka x szerokość roboczą siewnika). Następnie należy podzielić 10.000 m² przez obliczoną wcześniej powierzchnię. W przypadku istotnej różnicy w stosunku do dawki zalecanej należy zwiększyć lub zmniejszyć ilość wysiewu i powtórzyć próbny wysiew.
Jak wykonać próbę kręconą w siewniku
Nowoczesne Systemy Pomiarowe
Tak uciążliwa próba kręcona w niektórych siewnikach rzędowych, m.in. firmy Amazone, staje się zbędna, dzięki zainstalowaniu licznika nasion. Żądana liczba nasion wysiewanych na sekundę może być mierzona bezpośrednio w przewodzie nasiennym siewnika. Za pomocą komputera pokładowego można wówczas obliczyć aktualną dawkę wysiewu, wyrażoną liczbą nasion przypadających na metr kwadratowy, przy uwzględnieniu szerokości roboczej i prędkości jazdy. Rolnik podczas próby kręconej może równocześnie oprócz wyznaczenia wielkości dawki wysiewu również określić równomierności wysiewu przez poszczególne zespoły wysiewające, podstawiając pojedyncze pudełka pod każdy zespół.
Przygotowanie Siewnika Punktowego
Błędy popełnione podczas siewu takich roślin uprawnych, jak buraki cukrowe, kukurydza czy słonecznik, są nieodwracalne, a odbijają się na wschodach i plonach. Aby siewnik punktowy pracował właściwie, należy go wcześniej gruntownie sprawdzić i odpowiednio przygotować do pracy. W praktyce rolniczej do siewu np. kukurydzy stosowane są głównie siewniki punktowe pneumatyczne: podciśnieniowe i, rzadziej spotykane, nadciśnieniowe. Pracują dobrze, bez względu na kształt i wielkość nasion. Wadą ich jest natomiast bardziej złożona budowa w porównaniu do siewników punktowych mechanicznych. Mają również wyższe zapotrzebowanie na moc ciągnika ze względu na napęd dmuchawy.
Podstawowe Parametry Siewu Punktowego
Podstawowe parametry, które muszą być spełnione podczas siewu punktowego to:
- Wymagana obsada roślin.
- Odpowiednia głębokość umieszczenia nasion w glebie.
- Równomierność ich rozłożenia.
- Stan zagęszczenia gleby w otoczeniu wysianych nasion.
- Przykrycie nasion glebą.
W tym celu należy starannie przygotować siewnik do pracy i przeprowadzić regulacje zgodnie z instrukcją obsługi urządzenia.
Przegląd Techniczny Siewnika Punktowego
W pierwszej kolejności przed sezonem należy dokonać ogólnej oceny maszyny, tj. sprawdzić, czy nie występują pęknięcia lub zgięcia na podstawowych zespołach, wycieki oleju. Należy sprawdzić stan ogumienia, czy śruby i nakrętki są dokręcone. Elementy, na których występują trwałe uszkodzenia, trzeba od razu wymienić.
Regulacja Głębokości Siewu
Głębokość siewu zależy od nastawienia napinacza redlic w siewniku i stanu gleby i musi być dobierana drogą prób przy rozpoczynaniu siewu. Głębokość umieszczenia nasion w glebie reguluje się dwutorowo, tj. bezstopniowo kręcąc korbą lub stopniowo - śrubą w otworach. Dla redlicy zespolonej z przednim kołem podporowym zmianie podlega położenie tylnego koła dociskowego formującego bruzdkę. Przy siewie płytszym należy obniżyć tylne koło. Jeżeli siewnik posiada redlicę zespoloną z tylnym kołem dociskowym, to regulacji dokonuje się za pomocą przedniego koła podporowego. Aby uzyskać płytszy siew, należy zamocować koło w niższym otworze, co spowoduje uniesienie redlicy. Dużym ułatwieniem przy bezstopniowej regulacji jest obecność skali nastawy na elementach sekcji. Daje to możliwość ograniczenia kontroli głębokości pracy do jednej sekcji, a następnie w takim samym zakresie wyregulowania pozostałych. Głębokość siewu sprawdza się po przejechaniu odcinka o długości powyżej 20-30m. Prędkość powinna być taka sama, jak podczas eksploatacji siewnika. Następnie odsłania się przykryte glebą nasiona i mierzy się głębokość, na jakiej się znajdują. Oprócz ustawienia głębokości siewu nasion należy zadbać o prawidłowe umieszczenie nawozu w glebie, jeśli na siewniku zainstalowany jest dozownik. Nawóz powinien być wysiany mniej więcej 5 cm obok i mniej więcej 5 cm poniżej umieszczonych w glebie nasion. W wypadku wyposażenia siewników w redlice oddzielne do wysiewu nasion i nawozu należy bezwzględnie sprawdzić ich wzajemne położenie i w razie potrzeby dokonać korekty.
Wybór Tarcz Wysiewających i Przełożeń
Należy dobrać tarcze wysiewające i przełożenia układu napędowego. Jest to szczególnie istotne przy mechanicznym systemie wysiewu, bo przy nieprawidłowo dobranych tarczach mogą wystąpić przepusty lub wysiew podwójny. Następnie ustala się optymalną odległość wysiewanych nasion w rzędzie. Dokonuje się tego na podstawie zalecanej obsady roślin, wysiewanej odmiany, siły kiełkowania i aktualnych warunków glebowo-klimatycznych. Przełożenia układu napędowego tarcz i liczbę otworów na tarczach należy dobrać w ten sposób, aby uzyskać wymaganą odległość nasion w rzędzie lub najbliższą. Wykonuje się to zgodnie z tabelą dostępnych w siewniku odległości między nasionami. W wypadku zużycia kół zębatych i łańcuchów w skrzyni przekładniowej powinno się je wymienić w komplecie. W przeciwnym razie ich żywotność ulega znacznemu skróceniu.
Siewniki Pneumatyczne
W maszynach o pneumatycznym systemie wysiewu dodatkowo dobiera się, zgodnie z zaleceniami producenta, wartość wytwarzanego przez wentylator podciśnienia lub nadciśnienia w układzie pneumatycznym, zależnie od konstrukcji siewnika i położenia zgarniacza nadmiaru nasion. Ponadto w siewnikach pneumatycznych należy sprawdzić szczelność komór i przewodów ciśnieniowych. Przewody nie powinny być pozaginane. Należy zwrócić uwagę na opaski zaciskowe na przewodach, łączące wentylator z sekcjami wysiewającymi. Wskaźnik ciśnienia musi być sprawny. Podczas regulacji ciśnienia w układzie pneumatycznym wpływ na jego wartość mają obroty silnika ciągnika (WOM), co bezpośrednio jest związane z wyborem przełożenia w skrzyni biegów w celu uzyskania zalecanej prędkości roboczej. Przekroczenie optymalnej prędkości roboczej może powodować przetaczanie się pojedynczych nasion w bruzdce i zwiększać nierównomierne rozmieszczenie ich w rzędzie. Dla pneumatycznych siewników punktowych optymalna prędkość robocza mieści się od 5 do 7 km/h. Stosuje się zasadę, że im większa odległość nasion w rzędzie, tym większa może być prędkość robocza. Przyczyną nierównomiernej pracy wentylatora wpływającego na wartość ciśnienia w komorze siewnika jest najczęściej luźny pasek wieloklinowy, którego napięcie należy odpowiednio wyregulować. Ugięcie paska nie powinno przekraczać około 10 mm, a pomiaru dokonuje się w połowie odległości między kołami pasowymi. Tylko przy właściwym napięciu paska wentylator może wytwarzać odpowiednią wartość podciśnienia lub nadciśnienia. W siewnikach podciśnieniowych ważne jest również ustawienie zgarniaczy nadmiaru nasion. Należy uwzględnić ich wielkość i zalecenia producenta siewnika. Zagarniacz został ustawiony prawidłowo, jeżeli w każdym otworze znajduje się jedno nasionko. Sprawdza się to, wykonując próbny wysiew przez obracanie kołem jezdnym przy włączonym wentylatorze. W siewnikach pneumatycznych nadciśnieniowych np. wysiew podwójny jest efektem zbyt małego ciśnienia, a brak nasion w stożkowych gniazdach oznacza zbyt duże ciśnienie w układzie pneumatycznym. Kontrolą prawidłowo wykonanej regulacji siewnika może być stanowiskowa próba wysiewu. W tym celu kołem siewnika obraca się tyle razy, aż z aparatu wyleci np. 100 szt. nasion. Gdy odległość między nasionami w rzędzie ma wynosić 20 cm, to teoretycznie 100 nasion powinno być wysianych na odcinku pola o długości 20 m. Jeżeli przyjmiemy, że koło napędowe siewnika przebywa podczas jednego obrotu drogę 1,88 m, to na odcinku 20 m obróci się 10,6 razy. Właśnie tyle obrotów należy wykonać, aby wysiać 100 nasion z każdego aparatu wysiewającego. Gdy uzyskana w wyniku próby liczba wysianych nasion w każdej sekcji jest zgodna z oczekiwaną, można przyjąć, że siewnik ustawiono prawidłowo. Podczas użycia siewnika punktowego pneumatycznego bardzo ważne jest, aby nie rozpoczynać pracy bez włączonego wałka przekaźnika mocy i bez osiągnięcia właściwego podciśnienia lub nadciśnienia. W siewnikach punktowych zainstalowano zabezpieczenia przeciążeniowe, które zapobiegają uszkodzeniu sekcji wysiewającej w wypadku wystąpienia ciał obcych w materiale siewnym.
Wypoziomowanie Siewnika
Przed rozpoczęciem pracy na polu siewnik punktowy zawieszany należy wypoziomować. Dokonuje się tego przez zmianę długości łącznika górnego w trójpunktowym układzie zawieszenia na podstawie charakterystycznych wskazań zawartych w instrukcji obsługi. Oceny równomierności rozłożenia nasion w rzędzie można dokonać podczas próby wysiewu w otwarte bruzdy. W tym celu należy unieść i podwiesić tylne koła dociskowe znajdujące się za redlicą i zablokować zagarniacze śladów. Po przejechaniu kilkudziesięciu metrów należy zmierzyć odstępy między nasionami wysianymi w bruzdki redliczne. W wypadku istotnych różnic w stosunku do wartości wymaganej trzeba sprawdzić nastawy z instrukcją obsługi i dokonać ewentualnej korekty, czyli zmienić na jedną z sąsiednich nastaw w skrzyni przekładniowej. Przyczyną nierównomiernego rozmieszczenia nasion w rzędzie może być zużyta stopka.
Regulacja Znaczników
Aby zapewnić prawidłowe prowadzenie siewnika rzędowego ciągnikowego, wyposażono go w znaczniki, zarówno z lewej, jak i z prawej strony. Ustawienie znaczników ma na celu uzyskanie właściwej odległości znaczenia śladu na powierzchni gleby względem siewnika. Po śladzie tym lewym lub prawym kołem prowadzony jest ciągnik z siewnikiem w następnym przejeździe. Znaczniki należy tak ustawić, aby odstępy między pasami siewnymi równały się szerokości międzyrzędzi. Szerokość skrajnych międzyrzędzi zależy od miejsc przejazdu siewnikiem, czyli prawidłowości ustawienia znaczników. Należy tak je ustawić, aby odstępy między pasami siewnymi przy kolejnych przejazdach odpowiadały szerokościom międzyrzędzi. Uzyskuje się to przez zluzowanie śrub lub pierścieni mocujących, wysuwając lub wsuwając talerze (radełka) znaczników względem wychylnych ramion. Regulacji dokonuje się, znając różnicę pomiędzy szerokością (S) skrajnych sekcji siewnika a rozstawem (L) kół ciągnika. Długość znacznika prawego (ZP) i lewego (ZL) mierzy się od skrajnego lewego i prawego rzędu do śladu zostawionego na polu i wyznacza się ze wzoru: ZP = ZL = 75cm + (S-L)/2. Przy tak ustawionych znacznikach ciągnik prowadzi się raz prawym, raz lewym kołem po śladzie znacznika. Niektórzy producenci oferują jeszcze możliwość regulacji znaczonego w glebie śladu - poprzez zmianę pochylenia samego talerza względem powierzchni gleby lub nacisku jego oddziaływania. Ponadto niektóre siewniki (np. Omega) wyposażane są w znaczniki przejazdów, składane „do pionu” za pomocą siłowników hydraulicznych, sterowanych przez operatora z kabiny ciągnika.
Regulacja Intensywności Zagęszczania Gleby
Regulacja intensywności zagęszczania gleby, w której umieszczone są nasiona, oferowana jest tylko w niektórych siewnikach. Dokonuje się jej za pomocą zmiany położenia sprężyn w równoległoboku. Intensywność dociskania nasion do bruzdy uzyskuje się, zmieniając nacisk rolki dociskowej lub zakładając rolkę o innej szerokości. Zmiany nacisku można dokonać, przestawiając zaczep łącznika sprężyny dociskowej, np. w siewniku Omega, w którym zastosowano sprężysto-przegubowe mocowania rolek. Inną możliwością jest zmiana w otworze zawiasowym zainstalowanej rolki (na sztywno) względem redlicy i tylnego koła dociskowo-formującego bruzdkę (w siewniku Monosem) lub tylko względem redliny (Variosem).
Prędkość Jazdy i Inne Czynniki
Aby zapobiec zapychaniu się redlic glebą, siewnik opuszczać do siewu w czasie jazdy ciągnikiem do przodu. Prędkość jazdy podczas siewu należy każdorazowo dostosować do aktualnych warunków glebowych. Nie powinna ona przekraczać 10 km/h. Wielkość wysiewanej dawki nasion nie zależy od prędkości jazdy. Ważne jest, aby w czasie siewu utrzymać, w miarę możliwości, stałą prędkość. Często różnica w wysiewie pojawia się, gdy jest źle ustawiony znacznik lub jeździmy „na oko”.