Star 200 to samochód ciężarowy produkowany przez polską firmę FSC Star w Starachowicach w latach 1976-1994. Był to udany projekt, który stanowił znaczący krok naprzód w polskiej motoryzacji, mimo pewnych wyzwań związanych z jego wdrożeniem i produkcją.
Geneza i Rozwój Modelu
Prace nad nową rodziną ciężarówek Star rozpoczęły się w 1962 roku, kiedy to warszawski Instytut Wzornictwa Przemysłowego otrzymał zlecenie na opracowanie dokumentacji kabiny. Dwa lata później, w 1963 roku, w Starachowicach zbudowano prototypową kabinę, która została zamontowana na podwoziu przygotowanym przez Biuro Konstrukcyjne Przemysłu Motoryzacyjnego. Podwozie to, o rozstawie osi 3,4 metra, charakteryzowało się niezależnym przednim zawieszeniem na wahaczach poprzecznych i drążkach skrętnych.
Projekt kabiny, nad którym pracował Janusz Pawłowski, był ambitny i zakładał stworzenie rodziny zunifikowanych kabin. Kabina miała być nie tylko komfortowa i zapewniać dobrą widoczność, ale także prosta w produkcji i naprawie. Wytłoczki drzwi i podłogi z obu stron były identyczne. Jednakże, forma tej kabiny nie spotkała się z uznaniem w Starachowicach, co skłoniło fabrykę do rozpoczęcia prac nad własną konstrukcją.
Dział Konstrukcji Nadwozi, pod kierownictwem Lucjana Saramaka, przestudiował rozwiązania stosowane w kabinach Mercedesa i Leylanda Ergomatic. Ostatecznie zdecydowano się na kabinę umieszczoną nad silnikiem, ale nie odchylaną. Wiosną 1964 roku powstały dwie makiety - jedna autorstwa Antoniego Baumela, a druga młodego projektanta Krzysztofa Meissnera. Wybrano propozycję Meissnera, a krótki wariant kabiny, oznaczony jako 642, trafił do produkcji w Starach 200, 244, 28 i 29.
Równolegle prowadzono prace nad podwoziem i układem napędowym. Nowy model miał mieć ładowność 6 ton. Zrezygnowano z niezależnego przedniego zawieszenia na rzecz sztywnej osi na półeliptycznych resorach piórowych, co uznano za bardziej wytrzymałe rozwiązanie dla ciężarówki. Podobnie skonstruowano tylny most.
Wyzwania związane z Silnikiem i Układem Napędowym
Największym wyzwaniem okazał się silnik. Ministerstwo Przemysłu Ciężkiego oczekiwało jednostki wystarczająco mocnej i trwałej, aby zainteresować odbiorców zagranicznych. W Polsce opracowano dwa sześciocylindrowe silniki wysokoprężne: S534 o mocy 150 KM i S533 o mocy 135 KM. Niestety, podczas prób żadna z tych jednostek nie osiągnęła wymaganej trwałości co najmniej 300 tysięcy kilometrów.
W celu rozwiązania problemu, w 1967 roku zwrócono się o pomoc do austriackiego instytutu AVL. Zlecono mu dopracowanie silnika, z zastrzeżeniem zachowania aluminiowego kadłuba i niezmienionego rozstawu cylindrów. AVL opracował nową komorę spalania, zwiększył średnicę cylindrów i podwyższył maksymalne obroty silnika. Po prawie dwóch latach prac, jednostka osiągnęła na hamowni 164 KM, a w wersji seryjnej zakładano 150 KM.
Nowy silnik wymusił opracowanie skrzyni biegów. Zjednoczenie Przemysłu Motoryzacyjnego zakupiło licencję na skrzynie biegów ZF, które miały być produkowane w Fabryce Przekładni Samochodowych w Tczewie. Również przy projektowaniu kabiny skorzystano z zagranicznej pomocy - francuska firma Chausson przygotowała polską szoferkę do wymagań produkcji wielkoseryjnej.
Star 200 wyposażono w hydrauliczne hamulce bębnowe ze wspomaganiem podciśnieniowym, dostarczane przez Zakłady Sprzętu Motoryzacyjnego Polmo. Przednie amortyzatory wytwarzała fabryka w Krośnie na licencji Armstronga. Prototypy „dwusetki” oraz modele przejściowe Star 28 i 29 posiadały podwójne światła z przodu kabiny.
Produkcja i Modernizacje
Pomimo olbrzymiego wysiłku konstruktorów, wdrożenie nowych samochodów opóźniło się głównie z powodu problemów z silnikiem. W 1968 roku rozpoczęto produkcję modeli przejściowych: Star 28 (z silnikiem wysokoprężnym S530A1) i Star 29 (z silnikiem benzynowym S47A), które były modernizacją starszych modeli Star 27 i Star 25. Nowością były kabina, osie, rama z zawieszeniem oraz stalowa skrzynia ładunkowa.
28 sierpnia 1975 roku zmontowano tysięcznego Stara 200. Produkcja rosła powoli, głównie z powodu braku części do silnika. W 1975 roku FSC uruchomiła nową halę montażu głównego i silnikownię. W celu odciążenia fabryki, zwiększono udział krajowych kooperantów w produkcji części.
Star 200 posiadał układ kierowniczy z przekładnią śrubowo-kulkową firmy ZF. Nowoczesna, synchronizowana skrzynia biegów S5-45 nie występowała we wszystkich egzemplarzach. W drugiej połowie lat siedemdziesiątych, wobec oznak kryzysu, część ambitnych planów została skorygowana. Fabryka w Tczewie zaprojektowała uproszczoną, niesynchronizowaną wersję skrzyni biegów AK5-45, która trafiła głównie do modeli Star 38.
Problemy sprawiał również silnik 359, co doprowadziło do rezygnacji z jego montażu w autobusie H9 przez firmę Autosan. Głównym problemem było „wydmuchiwanie” uszczelki pod głowicą, co wynikało z niejednakowego rozszerzania się aluminiowego bloku i żeliwnej głowicy. Problem rozwiązano w 1983 roku, zastępując aluminiowy blok importowany z Węgier żeliwnym produkowanym w kraju.
Silnik S359 zbierał pochwały za wysoką moc i dobre osiągi. Rozpędzał „dwusetkę” do 90 km/h. Seryjny Star 200 różnił się od prototypów położeniem podwójnych reflektorów - przeniesiono je ze ściany przedniej na zderzak. Podobnie wyglądał później Star 244 z napędem 4x4.
Star 200 nigdy nie doczekał się odchylanej kabiny, ale elementy szoferki 671 stopniowo adaptowano do stosowanej w nim kabiny 642. Wprowadzono skrócone drzwi, potrójne wycieraczki i osiem dużych wytłoczek z kabiny 671. Kabina w tej wersji otrzymała oznaczenie 642M. Później, po kolejnych modernizacjach, kabiny stosowane w Starach 200, 28 i 266 otrzymały oznaczenie 678, co miało na celu unifikację i zapewnienie części zamiennych.
Wprowadzenie profili hutniczych zamiast tłoczonych podłużnic przyspieszyło produkcję ramy. Unowocześniono również okablowanie i układ elektryczny (w wersji 24 V) oraz pneumatyczny.
Charakterystyka Techniczna
Star 200 był wyposażony w 6-cylindrowy, rzędowy silnik wysokoprężny typu Star S359 (później zmodernizowany Star S359M) z wtryskiem bezpośrednim. Kadłub silnika początkowo był aluminiowy, a w późniejszym etapie stosowano żeliwny. Kuty wał korbowy osadzony był w 7 łożyskach. W aluminiowych tłokach znajdowały się toroidalne komory spalania.
Niektóre egzemplarze Stara 200 wyposażano w silnik SW-400 (tzw. mały Leyland) o mocy 125 KM, produkowany na licencji Leyland Motors. Był on słabszy od S359, ale zyskiwał popularność dzięki większej trwałości i niższemu zużyciu paliwa.
Skrzynia biegów produkcji FPS Tczew na licencji ZF, typ AK5-45, posiadała 5 niesynchronizowanych przełożeń do jazdy w przód i bieg wsteczny. W późniejszych latach stosowano synchronizowane skrzynie S5-45.
Nowy most napędowy był jednostopniowy, produkcji FSC Star. Przełomem było zastosowanie poliamidowych przewodów pneumatycznych zamiast stalowych.
Zawieszenie składało się z wzdłużnych resorów piórowych półeliptycznych, dodatkowych amortyzatorów gumowych, a na osi przedniej również amortyzatorów teleskopowych.
Star 200 zużywał normatywnie około 19 litrów oleju napędowego na 100 km. Masa własna samochodu wynosiła 4200 kg, a ładowność do 6000 kg. Mógł holować przyczepę o masie całkowitej do 8500 kg.
JAK WYGLĄDAŁ PROTOTYP STARA 200?
Star 200 jako Baza dla Specjalistycznych Pojazdów
Choć głównym zastosowaniem Stara 200 była funkcja samochodu ciężarowego, jego wytrzymała konstrukcja i mocny silnik sprawiały, że stanowił on bazę dla różnego rodzaju pojazdów specjalistycznych. Wśród nich można wymienić między innymi:
- Śmieciarki: Niektóre ogłoszenia wskazują na Stara 200 lub jego pochodne jako bazę dla zabudów śmieciarskich, np. dwukomorowych.
- Pojazdy do czyszczenia kanalizacji: Istnieją przykłady Stara 200 z zabudową typu WUKO służącą do czyszczenia kanalizacji.
- Samochody terenowe: Wersje z napędem na cztery koła, takie jak Star 244, były wykorzystywane w trudnych warunkach terenowych.
- Ciągniki siodłowe: Produkowano również wersje ciągników siodłowych, np. Star C-200.
Doświadczenia eksploatacyjne Stara 200 doprowadziły do szeregu modernizacji, w tym przekonstruowania łożyskowania wałka atakującego oraz wprowadzania elementów z przygotowywanego modelu Star 1142. Wiele firm ze Starachowic i okolic zajmuje się przeprowadzaniem generalnych remontów tych pojazdów, wykorzystując części zamienne i podzespoły.
Dla Wojska Polskiego dostarczono 5012 samochodów Star 200, co świadczy o jego znaczeniu i wszechstronności.
tags: #wuko #zamiatarka #star #200