Wiosenne nagromadzenie prac polowych to okres, kiedy szczególnie jesteśmy narażeni na popełnienie błędów przy obsłudze opryskiwaczy. Bogaty płodozmian powoduje częste zmiany substancji znajdujących się w zbiorniku opryskiwacza, a ich przypadkowe zmieszanie może spowodować zniszczenie upraw. Prawidłowe użytkowanie opryskiwacza jest kluczowe dla skuteczności zabiegów ochrony roślin, bezpieczeństwa środowiska oraz zdrowia ludzi i zwierząt.
Skutki zaniechania czyszczenia opryskiwacza
Skutki zaniechania czyszczenia opryskiwacza mogą być różne, zależnie od stosowanych wcześniej substancji. Może dochodzić do zalepiania dysz, co ma miejsce zwłaszcza w przypadku pozostawienia w opryskiwaczu glifosatu czy nawozu dolistnego zawierającego mangan. Pozostawienie resztek na kilka dni to konieczność ręcznego szorowania szczoteczką - na środki czyszczące jest już zbyt późno.
Dużo większym zagrożeniem jest niekontrolowane zmieszanie różnych substancji. Taka sytuacja może mieć miejsce przykładowo podczas zabiegu herbicydowego w rzepaku, bez mycia opryskiwacza po odchwaszczaniu zbóż. Słyszy się czasem też o wykonanym przypadkowo nawożeniu dolistnym z resztką glifosatu czy sulfonylomoczników.
Środki do czyszczenia opryskiwaczy
Na rynku dostępne są specjalne środki przeznaczone do czyszczenia opryskiwaczy. Warto z nich korzystać, aby nie narazić się na straty. Sama woda to za mało, a popularne w pewnych kręgach mycie opryskiwacza octem czy płynem do naczyń lepiej zostawić do zastosowań amatorskich. Jeśli chodzi o skład chemiczny, w myciu opryskiwaczy dobrze sprawdzają się preparaty zawierające podchloryn sodu - popularny związek odkażający, stosowany również w basenach.
Przykładowo, zawierający podchloryn sodu środek Clean Max Czysty Opryskiwacz, producent zaleca stosować w dawce 100-150 g/100 l wody. Kilogram tego środka kosztuje obecnie około 45 zł. W praktyce oznacza to, że koszt jednorazowego wyczyszczenia opryskiwacza ze zbiornikiem płuczącym o pojemności 400 l wynosi około 25 zł.
Kodeks Dobrej Praktyki Organizacji Ochrony Roślin
Kodeks Dobrej Praktyki Organizacji Ochrony Roślin ma na celu ograniczenie skażenia wód środkami ochrony roślin. Opracowanie Kodeksu Dobrej Praktyki Organizacji Ochrony Roślin jest głównym zadaniem programu TOPPS (Training of Operators on Pesticide Application for local pollution control), który obejmuje 15 krajów UE, w tym Polskę. Projekt finansuje Komisja Europejska i Europejskie Stowarzyszenie Ochrony Roślin (ECPA).
Głównym celem kodeksu jest wprowadzenie do praktyki takich norm stosowania preparatów ochrony roślin, aby ograniczyć skażenie wód środkami chemicznymi. Dla rolników najważniejsze są zasady dotyczące przygotowania środków do zastosowania, wykonanie zabiegu i postępowanie z resztkami po nim.
Planowanie i przygotowanie do zabiegu opryskiwania
Wykonywanie oprysków należy zawsze zaplanować z pewnym wyprzedzeniem. Jest to potrzebne m.in. do dobrania odpowiedniego typu i rozmiaru rozpylaczy do rodzaju zabiegu (zwalczania chwastów, chorób, szkodników). Należy wcześniej także pomyśleć o zakryciu studni, aby nie dopuścić do skażenia wody przez znoszoną ciecz. Podobnie trzeba postąpić ze studniami nieużywanymi, bo mają one połączenie z wodami podziemnymi.
Nie wolno opryskiwać gleby zamarzniętej, pokrytej śniegiem lub podmokłej, z niewielkimi wyjątkami zamieszczonymi w etykiecie niektórych preparatów. Nie należy wykonywać zabiegów tuż przed obfitym deszczem. Dotyczy to zwłaszcza obszarów podatnych na spłukiwanie środków do wód podziemnych (skłony terenu, struktura gleby, bliskość zbiorników wodnych).
Wymagania dotyczące sprzętu i rozpylaczy
Należy stosować sprzęt spełniający normy krajowe i europejskie. W wypadku nowych opryskiwaczy powinien on mieć oznaczenie CE, które pełni rolę europejskiego paszportu, a używane opryskiwacze muszą spełniać odpowiednie wymagania. Należy stosować rozpylacze z zaworami przeciwkroplowymi, które w ciągu 8 sekund od zamknięcia powinny zatrzymać całkowicie wyciek cieczy. Rozpylacze nie mogą kierować cieczy roboczej bezpośrednio na opryskiwacz, bo powoduje to ociekanie cieczy i skażenie opryskiwacza.
Trzeba stosować opryskiwacze odznaczające się minimalną całkowitą objętością pozostałości cieczy. Zaleca się stosowanie opryskiwaczy ze zbiornikiem na wodę do płukania instalacji cieczowej. Generalnie wykonuje się trzykrotne płukanie instalacji. W nowych opryskiwaczach zbiornik taki powinien pomieścić tyle wody, aby można było rozcieńczyć pozostałości cieczy roboczej po zabiegu do stężenia nie większego niż 0,1 proc. Najczęściej jest to 10-krotność cieczy, która pozostała w zbiorniku.
Bezpieczeństwo i funkcjonalność opryskiwacza
Opryskiwacz musi mieć zabezpieczenie przed przypadkowym otwarciem zbiornika głównego. Powinien także umożliwiać zbieranie cieczy na zaworze spustowym bez ryzyka skażenia ludzi lub środowiska.
Kalibracja i przegląd opryskiwacza
Przed zabiegiem zawsze należy sprawdzać i/lub kalibrować opryskiwacz, aby substancja aktywna była nanoszona jak najlepiej. Pozwala to w dużym stopniu ograniczyć pozostawanie w zbiorniku zbyt dużych ilości cieczy po zakończeniu zabiegu. Ponadto ma bardzo duże znaczenie w poprawieniu skuteczności zabiegu.
Podczas kalibracji należy tak dobrać parametry robocze (rozpylacze, ciśnienie, prędkość roboczą), aby uzyskać pożądaną dawkę cieczy roboczej i preparatów. Częstotliwość kalibracji zależy od czynników wpływających na zmienność parametrów pracy (zmian opon, komputera, zużycia rozpylaczy, stanu manometru, czynności obsługowych, intensywności użytkowania).
Trzeba unikać opryskiwania poza wyznaczonym obszarem. Należy stosować odpowiednią ilość wody do planowanego zabiegu, która zależy od uprawy i pogody. Przy wyższych dawkach trzeba dążyć do większej retencji cieczy na powierzchni roślin i ograniczania jej ociekania. Należy do minimum ograniczyć ilość kropli drobnych (o średnicy 100 µm), aby jak najmniej cieczy było znoszonych przez wiatr.
Podczas kalibracji i przeglądu opryskiwaczy trzeba wykorzystywać czystą wodę, bo zanieczyszczona zapycha rozpylacze i filtry. Woda nie musi spełniać wymogów wody pitnej, ale nie może stwarzać zagrożenia dla ludzi i środowiska. Ciecz robocza może mieć inną gęstość niż woda, dlatego ustawienia opryskiwacza uzyskane dla samej wody należy nieznacznie skorygować.
Do obliczenia potrzebnej ilości preparatów i wody należy wykorzystać wyniki kalibracji, zalecenia z etykiety środka i zaplanowaną powierzchnię pola do zabiegu. Jeśli opryskiwacz nie był używany przez dłuższy czas, trzeba sprawdzić jego działanie przy wykorzystaniu czystej wody. Elementy budzące wątpliwości należy wymienić. Należy stosować opryskiwacze z badaniem sprawności, które ważne jest przez 3 lata.
Procedury bezpieczeństwa podczas napełniania i przygotowywania cieczy roboczej
Wszystkie czynności związane z kalibracją i przeglądem opryskiwaczy przeprowadza się z dala od studni, źródeł wody i rowów melioracyjnych. Przed kalibracją opryskiwacz powinien być dokładnie umyty. Podczas napełniania opryskiwacza nie wolno pozostawiać go bez nadzoru. Powinien być on wyposażony w dokładny i czytelny poziom cieczy, który należy obserwować podczas napełniania.
Nigdy nie można pozostawiać opryskiwacza zawierającego przygotowaną ciecz roboczą bez nadzoru. Napełniony opryskiwacz trzeba zabezpieczyć przed osobami postronnymi, a także dziećmi. W sytuacjach awaryjnych opryskiwacz należy umieścić w takim miejscu, aby zapobiec rozprzestrzenianiu się wycieków cieczy.
Ciecz roboczą należy przygotowywać bezpośrednio przed zabiegiem. Ogranicza to ryzyko zmiany pogody. Nie wolno przygotowywać cieczy, gdy zanosi się na deszcz. Ciecz można przygotowywać w gospodarstwie lub na polu. Nigdy nie wolno napełniać opryskiwacza wodą bezpośrednio ze studni. Należy stosować metody, w których nie ma bezpośredniego połączenia cieczy roboczej ze źródłem poboru wody.
Do usunięcia foliowego kapsla lub korka z opakowania preparatu trzeba stosować specjalne obcinarki. Nie wolno uszkadzać opakowań preparatów podczas otwierania. W gospodarstwie ciecz roboczą przygotowuje się na utwardzonym, nieprzepuszczalnym podłożu, w miejscu zapobiegającym rozprzestrzenianiu się wycieków i rozproszeń środków. Wodę odpadową zawierającą środki należy zbierać i zagospodarować do oprysku. Nie wolno pozostawiać rozlanych lub rozsypanych środków na utwardzonym podłożu. Opryskiwacz można także napełniać na stanowiskach biobed.
Rozwadnianie, napełnianie opryskiwacza i płukanie opakowań po środkach należy robić, stojąc stabilnie na ziemi. Do odmierzania środków trzeba używać przeznaczonych tylko do tego celu urządzeń pomiarowych, np. cylindrów. Powinny być one oznaczone, że służą tylko do tego celu. Opakowania natychmiast po pobraniu środka należy zamknąć. Częściowo opróżnione należy ustawić zamknięciem skierowanym ku górze w opakowaniu zbiorczym, np. w kartonie.
Należy unikać pylenia, pryskania i rozlewania środków podczas ich rozwadniania. Pracując ze środkami w formie proszków, trzeba zawsze ustawiać się po stronie nawietrznej. Puste opakowania i ich zamknięcia (zakrętka, kapsel foliowy) natychmiast po ich zamknięciu należy wypłukać co najmniej trzykrotnie, a popłuczyny wlać do zbiornika opryskiwacza. Powinno się także sprawdzić w etykiecie preparatu, czy nie ma specjalnych wymagań co do płukania ze względu na toksyczność środka.
Po opłukaniu powinno się sprawdzić, czy opakowanie jest czyste. Czysty kapsel należy umieścić w opakowaniu, a opakowanie zamknąć czystym korkiem i ustawić otworem do góry w opakowaniu zbiorczym. Środki należy wlewać do opryskiwacza, który w połowie jest wypełniony wodą lub zawiera połowę potrzebnej cieczy do zabiegu. Nie wolno wlewać ich do pustego zbiornika.
Mieszaniny agrochemikaliów i ich stosowanie
Należy stosować wyłącznie mieszaniny agrochemikaliów, które są zalecane. W tym celu trzeba dokładnie przeczytać etykietę i zwrócić się o poradę do specjalisty ochrony roślin. Stosowanie niedopuszczonych mieszanin jest nie tylko złamaniem prawa i zwiększeniem ryzyka uszkodzenia roślin. Może także powodować nieprawidłowe funkcjonowanie opryskiwacza, a nawet jego uszkodzenie.
Jak wykonać oprysk roślin i zmniejszyć koszty? Opryskiwacz Hardi z rękawem TWIN
Nowoczesne rozwiązania w opryskiwaczach
Nowoczesne ramy opryskiwaczy zaczepianych konstruowane są tak, aby opryskiwacz prowadzony był po torze jazdy ciągnika i nie robił dodatkowych niepotrzebnych śladów. Jednym z takich rozwiązań jest dyszel przegubowy. Zaczepiany jest on zazwyczaj do ramion podnośnika, choć niektóre modele opryskiwaczy z dyszlem przegubowym zaczepiane są tradycyjnie. Jeżeli wykonujemy zabieg opryskiwaczem sadowniczym z dyszlem skrętnym i nie mamy zbyt dużo miejsca na uwrociach, rozwiązanie takie ułatwia zawracanie.
W większych opryskiwaczach, zazwyczaj polowych, stosowane są podwozia przegubowe. Ich celem jest również ułatwienie operatorowi pracy podczas nawrotów. Nowoczesne duże opryskiwacze są wyposażone w kierowane koła.
Zbiorniki dodatkowe w opryskiwaczach
W większości opryskiwaczy dostępnych na rynku montowane są dwa dodatkowe zbiorniki oprócz zbiornika głównego. Pierwszy dodatkowy zbiornik to zbiornik na czystą wodę do płukania opryskiwacza. Jego pojemność wynosi zazwyczaj około 10 % pojemności zbiornika głównego. Po skończonym zabiegu przestawiamy zawór główny na pozycję płukania, wtedy woda z tego zbiornika zostaje przepompowana do zbiornika głównego i następuje płukanie opryskiwacza. Popłuczyny najbezpieczniej jest wypryskać na polu, na którym wykonywaliśmy zabieg, jadąc ze zwiększoną prędkością jak podczas zabiegu.
Drugi dodatkowy zbiornik to zbiornik na czystą wodę do mycia rąk. Pojemność tego zbiornika wynosi około 10 - 20 litrów. Jeżeli w trakcie wykonywania zabiegu opryskiwania zajdzie potrzeba umycia rąk (np. w celu otwarcia opakowania preparatu), korzystamy z tego zbiornika.
Rozwadniacze i sterowanie elektroniczne
Producenci nowoczesnych opryskiwaczy montują rozwadniacze środków ochrony roślin w sicie wlewowym umiejscowionym na poziomie pasa operatora (około 1 metr nad powierzchnią ziemi). Podczas wlewania do zbiornika pestycydu występuje największe ryzyko zatrucia, ponieważ mamy wówczas kontakt z nierozcieńczonym środkiem (jeżeli na przykład 1 litr pestycydu rozcieńczamy w 1000 litrach wody, to stężenie, a zarazem i niebezpieczeństwo jest 1000 razy mniejsze).
Planując zakup nowego opryskiwacza warto zastanowić się nad możliwością elektronicznego sterowania zaworem głównym. Takie elektroniczne urządzenia pomiarowo-sterujące są już dostępne na polskim rynku. Opryskiwacze z tym wyposażeniem sterowane są z kabiny ciągnika. Operator ma możliwość regulacji całym procesem opryskiwania za pomocą niewielkiego urządzenia połączonego z opryskiwaczem jednym przewodem. Wykonujący zabieg ustawia dawkę cieczy na ha, a urządzenie samo steruje jej ciśnieniem w zależności od prędkości jazdy. Oprócz sterownika elektronicznego w skład takiego urządzenia wchodzi również przetwornik prędkości, przetwornik ciśnienia, przepływomierz oraz zawory sterowane elektronicznie.
Układ iniekcyjny i pomocniczy strumień powietrza
Opryskiwacze przeznaczone do dużych gospodarstw wyposażone są zazwyczaj w nowoczesny układ dozowania cieczy - układ iniekcyjny. W takich opryskiwaczach występuje dodatkowy zbiornik przeznaczony na pestycyd. Do zbiornika głównego nalewa się tylko czystą wodę. W trakcie wykonywania oprysku system pobiera ze zbiornika głównego wodę, a ze zbiornika pestycydu odpowiednią ilość środka ochrony roślin. Następnie woda i pestycyd wprowadzane są do komory mieszania, gdzie następuje bardzo dobre ich wymieszanie. Rolnik wykonujący zabiegi ochrony roślin przy użyciu tego systemu nie musi dokładnie wymierzać ilości środka ochrony. Jeżeli wykona zabieg i zostanie środka, może przelać go do oryginalnego opakowania, gdyż nie jest on wymieszany z wodą. W tradycyjnych opryskiwaczach po rozrobieniu pestycydu należy w niedługim czasie wykonać zabieg, aby środek prawidłowo zadziałał. W przypadku układu iniekcyjnego pestycyd nie jest rozcieńczony z wodą i jeżeli wystąpią jakieś utrudnienia (np. zmiana warunków pogodowych), można go bezpiecznie przechować.
Belki polowe nowoczesnych opryskiwaczy wyposażone są w dodatkowy system - pomocniczy strumień powietrza (PSP). Jest to rękaw umiejscowiony na całej długości belki. Bezpośrednio za zbiornikiem głównym znajduje się wentylator, który wytwarza strumień powietrza i kieruje go do rękawa. Następnie strumień powietrza skierowany jest z tego rękawa pionowo w dół. Ciecz robocza, która wypływa z rozpylaczy, nabiera dużej prędkości pod wpływem tego strumienia.
Niezależnie od typu opryskiwacza, standardowym jego wyposażeniem powinny być korpusy z kilkoma rozpylaczami.
Kluczowe zasady prawidłowego użytkowania opryskiwacza
- Rodzaj i typ opryskiwacza muszą być dobrane do specyfiki uprawy, a kalibracja urządzenia jest niezbędna dla precyzyjnego i równomiernego dawkowania środków ochrony roślin. Przed przystąpieniem do oprysku sprawdzamy pogodę, wilgotność powietrza, prędkość i kierunek wiatru, uwzględniamy ukształtowanie terenu.
- Sporządzanie cieczy użytkowej powinno odbywać się bezpośrednio przed wykonywaniem zabiegu i w sposób minimalizujący ryzyko skażenia wód powierzchniowych, podziemnych oraz gruntu. Miejsce przygotowywania cieczy i napełniania opryskiwacza musi być oddalone co najmniej 30 metrów od studni, ujęć wody oraz zbiorników i cieków wodnych. Nie należy napełniać opryskiwacza bezpośrednio ze studni. Ciecz użytkową sporządza się na podłożu nieprzepuszczalnym lub biologicznie aktywnym, aby zapobiec wyciekowi substancji chemicznych.
- Podczas sporządzania cieczy użytkowej należy stosować tylko zalecane mieszaniny środków ochrony roślin, unikać nadwyżki przygotowanej cieczy oraz używać dedykowanych urządzeń pomiarowych do odmierzania środków.
- Opakowania po środkach ochrony roślin powinny być płukane natychmiast po opróżnieniu, a popłuczyny wprowadzane do zbiornika opryskiwacza.
- Kalibracja opryskiwacza jest kluczowym elementem precyzyjnego stosowania środków ochrony roślin. Obejmuje ona dostosowanie typu i rozmiaru rozpylaczy (np. eżektorowe rozpylacze redukują znoszenie cieczy do 90%) i prędkości roboczej opryskiwacza (niższa prędkość zmniejsza znoszenie cieczy), wydatek, kierunek oraz zakres działania pomocniczego strumienia powietrza i ciśnienia cieczy.
- Po zakończeniu zabiegu należy odpowiednio postępować z resztkami cieczy użytkowej. Można je zużyć po uprzednim rozcieńczeniu na obszarze, na którym przeprowadzono zabieg, w miejscach, gdzie środek ochrony roślin został zastosowany w mniejszej ilości.
- Mycie opryskiwacza powinno odbywać się z zachowaniem odległości co najmniej 30 metrów od studni, ujęć wody oraz zbiorników i cieków wodnych, aby zapobiec skażeniu wód i gruntu. Do płukania opryskiwaczy używamy najmniejszej koniecznej objętości wody (2,5-10% objętości zbiornika). Zalecane jest trzykrotne płukanie instalacji cieczowej małą porcją wody.
- Do mycia opryskiwacza z zewnątrz stosujemy zalecane, ulegające biodegradacji środki myjące dla większej efektywności. Dodatkowo warto stosować małą ilość wody z użyciem lancy wysokociśnieniowej zamiast szczotki, co skróci czas i zwiększy skuteczność mycia. Mycie opryskiwacza przeprowadzamy w miejscu, w którym możemy skierować popłuczyny do zamkniętego systemu zbierania skażonych pozostałości lub do systemu neutralizacji/bioremediacji.
Prawidłowe postępowanie z opryskiwaczem przed i po zabiegu to nie tylko kwestia efektywności przeprowadzanych zabiegów ochrony roślin, ale także bezpieczeństwa ludzi, zwierząt i środowiska. Dobra znajomość kroków, które musimy wykonać podczas zabiegu opryskiwania usprawnia cały proces. Regularna konserwacja, przestrzeganie zasad kalibracji, odpowiednie mycie opryskiwacza i utylizacja resztek cieczy użytkowej pomagają ograniczyć straty i zwiększają skuteczność zabiegu. Dlatego tak ważne jest świadome podejście rolników do zabiegów ochrony roślin.
Opryskiwacze ciśnieniowe w różnych zastosowaniach
Opryskiwacz ciśnieniowy to bardzo przydatne urządzenie do pracy w domu, ogrodzie czy garażu. Dobre opryskiwacze ułatwią i przyśpieszą nam czyszczenie najróżniejszych elementów samochodu czy dbanie o ulubione rośliny ogrodowe. Opryskiwacze ciśnieniowe wykorzystywane są również w motoryzacji, przez lakierników, mechaników oraz pracowników myjni i detailingu.
Opryskiwacz ręczny wyprowadza płyn ze zbiornika po naciśnięciu dźwigni. Rozwiązaniem problemu ciągłego strumienia płynu jest wstępne zwiększenie ciśnienia w zbiorniku. Naciśnięcie dźwigni jest wówczas jedynie otwarciem zaworu, przez który płyn pod nadanym mu ciśnieniem przepływa do dyszy. Do aplikacji niewielkiej ilości płynów wystarczy opryskiwacz ciśnieniowy ręczny o objętości zbiornika od 0,5 do 2 litrów.
Kluczowe znaczenie dla pracy opryskiwacza mają jego zawór i dysza. Warto zainwestować w nieco droższe opryskiwacze z elementami metalowymi, zdecydowanie trwalszymi od tych z tworzyw sztucznych. Najbardziej przydatna jest tu regulacja strumienia oraz opcja oprysku punktowego.
Typ materiału i jakość są szczególnie ważne, gdy chodzi o opryskiwacz ciśnieniowy do użycia z rozpuszczalnikami. Opryskiwacze wykorzystujące takie substancje stosuje się głównie w przemyśle i usługach, na przykład do usuwania trudnych zabrudzeń z olejów, smarów, klejów czy tłuszczu. Ze względu na użycie tu żrących, niebezpiecznych dla zdrowia rozpuszczalników, opryskiwacz ciśnieniowy do rozpuszczalników musi być wyjątkowo odporny na czynniki chemiczne. Ponadto wymaga się od nich dokładnego, szczelnego spasowania, inaczej rozpylane nim rozpuszczalniki mogłyby zaszkodzić osobie wykorzystującej opryskiwacz.
Opryskiwacze typu K2 Opryskiwacz Ciśnieniowy są przygotowane do pracy w warunkach przemysłowych, ale urządzenia te bez problemu można wykorzystać także w innych miejscach, na przykład w ogrodzie. Bez wątpienia przydadzą się tu właściwości opryskiwacza, szczególnie te związane z rozpuszczalnikami.
tags: #wykorzystanie #zbiornika #do #plukania #jako #zbiornik