Zastosowanie wózków jezdniowych przy pracach przeładunkowych wiąże się, szczególnie w ostatnich latach, z rosnącą liczbą wypadków z poważnymi obrażeniami ciała i skutkami śmiertelnymi. Analiza przyczyn i okoliczności skutków wypadków przy pracy należy do obowiązków pracodawcy, pomaga w zarządzaniu ryzykiem zawodowym oraz umożliwia wyznaczenie obszarów wymagających podjęcia działań w celu zwiększenia bezpieczeństwa pracy maszyn i urządzeń. Analiza niebezpiecznych zdarzeń przy pracy wybranych urządzeń transportu wewnętrznego pozwala zwrócić uwagę na zagrożenia związane z użytkowaniem różnego rodzaju wózków jezdniowych podnośnikowych.
Statystyki wypadków z wózkami widłowymi
Liczba wózków widłowych podnośnikowych zarejestrowanych w Urzędzie Dozoru Technicznego oraz w ogóle niezarejestrowanych ciągle rośnie. Niestety, rośnie również liczba wypadków z udziałem tych wózków, nierzadko ze skutkiem śmiertelnym. Wzrost liczby wózków widłowych wiąże się ze zwiększonym zagrożeniem występowania wypadków i sytuacji niebezpiecznych.
Wskaźniki wypadków i ich skutki
W latach 2003-2010 zanotowano znaczną liczbę niebezpiecznych zdarzeń związanych z wózkami jezdniowymi. Mimo, że dane dotyczące wózków jezdniowych obejmują okres o 2 lata krótszy niż te odnoszące się do podstawowych dźwignic, liczba ofiar śmiertelnych na wózkach i dźwigach jest taka sama. Skutki niebezpiecznych zdarzeń wyrażone w liczbie ofiar śmiertelnych i osób z obrażeniami ciała dają obraz niebezpieczeństwa pracy maszyn.
W ostatnich latach można zauważyć zdecydowane zmniejszanie się wartości wskaźników ofiar śmiertelnych oraz coraz większe wartości wskaźników obrażeń ciała osób postronnych. W grupie operatorów odnotowuje się coraz większe wartości wskaźnika obrażeń ciała i wskaźnika ofiar śmiertelnych, który dodatkowo ma tendencję wzrostową.
Nie rób tego, jeśli chcesz żyć. Wypadki z udziałem wózków widłowych.
Wskaźniki oceny ciężkości wypadków, takie jak wskaźnik ofiar śmiertelnych (liczba ofiar śmiertelnych odniesiona do liczby wypadków) oraz wskaźnik ofiar z obrażeniami ciała (liczba ofiar z obrażeniami ciała odniesiona do liczby wypadków), dostarczają kluczowych informacji. Wskaźniki ofiar z obrażeniami ciała operatorów oraz osób postronnych stabilizują się na określonych poziomach. Zgodnie z danymi PIP, w roku 2008, w wypadkach związanych z użytkowaniem podnośnikowych wózków jezdniowych, 34 osoby były ciężko poszkodowane, w tym 8 osób poniosło śmierć.
Typowe sytuacje wypadkowe i obrażenia
Do najcięższych w skutkach wypadków dochodzi w przypadku:
- przygniecenia poszkodowanego wózkiem
- przygniecenia ładunkiem
- utraty stateczności na zakręcie
Przyczyny wypadków z wózkami widłowymi
Wypadki z udziałem wózków widłowych zazwyczaj zdarzają się z powodu błędu operatora, słabej widoczności, niestabilnych ładunków lub wadliwego sprzętu. Wypadki, które wydarzyły się w analizowanym okresie, w przeważającej większości zostały spowodowane niewłaściwą eksploatacją, błędami operatora oraz nieprzestrzeganiem zasad i instrukcji obsługi.
Błędy operatora
Błąd operatora jest główną przyczyną wypadków z udziałem wózków widłowych. OSHA twierdzi, że około 70% wypadków z udziałem wózków widłowych jest spowodowanych błędami operatora. Wiele błędów wynika z braku odpowiedniego przeszkolenia pracowników lub ich nieznajomości sprzętu. Powszechnie popełniane błędy to:
- brak wystarczającego przeszkolenia lub nieznajomość wózka widłowego
- zmęczenie lub rozproszenie uwagi podczas pracy
- niewłaściwe obchodzenie się z wózkiem widłowym, np. zbyt szybkie skręcanie lub jazda z dużą prędkością
- słabe widzenie podczas noszenia rzeczy
- uderzanie w przedmioty, które się nie poruszają
- spadające ładunki, ponieważ nie są zabezpieczone
Problemy z widocznością
Słaba widoczność zwiększa ryzyko wypadków i obrażeń. Operatorzy wózków widłowych często mają trudności z dobrą widocznością podczas transportu dużych lub wysokich ładunków. Martwe pola mogą ukrywać ludzi lub przedmioty, co zwiększa ryzyko wypadków. Część wypadków jest spowodowana kolizją wózka z osobą pieszą w wyniku niewystarczającej widoczności otoczenia przez operatora wózka, a więc z istnienia dużego ryzyka wypadkowego z powodu niewystarczającej widoczności otoczenia dla operatora podnośnikowego wózka czołowego.
Nieprawidłowe obchodzenie się z ładunkiem
Błędy w załadunku i przechowywaniu ładunku mogą prowadzić do poważnych wypadków, takich jak przewrócenie wózka czy upadek towaru. Wózki widłowe są zaprojektowane do równomiernego rozkładania ciężaru. Ładunek nierównomiernie rozmieszczony może spowodować utratę równowagi maszyny. Ponadto każdy wózek ma określony limit obciążenia. Przeciążenie wózka zwiększa ryzyko wypadku. Zagrożeniem jest także brak stabilizacji ładunku. Przewożony towar musi być odpowiednio zabezpieczony, aby nie przesuwał się ani nie spadał podczas transportu.
Wadliwy sprzęt i błędy konstrukcyjne
Wadliwy sprzęt jest przyczyną wielu wypadków z udziałem wózków widłowych. Problemy takie jak zużyte hamulce, problemy z układem kierowniczym i masztem mogą spowodować utratę kontroli nad wózkiem przez operatora. Do przyczyn wypadków zalicza się również błędy projektowe/konstrukcyjne (np. wada wytwarzania) oraz przyczyny materiałowe.
Nieprawidłowe parkowanie
Nieprawidłowe parkowanie jest niebezpieczne dla wszystkich w pracy. Wózki widłowe zaparkowane na pochyłościach bez blokad kół mogą się stoczyć. Pozostawienie wózków widłowych w niewłaściwym miejscu blokuje drogi i wyjścia. Nieopuszczenie wideł przed odjazdem może spowodować potknięcie się.
Wypadki na dokach i przyczepach
Wypadki na dokach i przyczepach stanowią około 7% wypadków z udziałem wózków widłowych. Każdego roku istnieje 1 na 10 szans na wypadek wózka widłowego na nabrzeżu. Najczęstsze przyczyny to:
- martwe pola utrudniające kierowcom widoczność
- niewłaściwe obchodzenie się z ładunkiem, np. zbyt duży ciężar lub nierówne obciążenie
- nieostrożna jazda, np. przekraczanie prędkości lub brak uwagi
- brak wyraźnej komunikacji między kierowcami a pracownikami doków
- zepsuty sprzęt lub nieprawidłowo działające wózki widłowe
- zatłoczone miejsca i złe oświetlenie
Bezpieczeństwo w pracy z wózkami widłowymi
Bezpieczeństwo pracy z wózkiem widłowym to kwestia wiedzy, odpowiedzialności i przestrzegania określonych procedur. Wprowadzenie pewnych praktyk oraz zasad może znacząco zredukować ryzyko wypadków i zwiększyć produktywność.
Szkolenia i certyfikacja
Dobre szkolenie i certyfikacja są bardzo ważne dla bezpieczeństwa wózków widłowych. Pracodawcy muszą upewnić się, że instruktorzy mają dużą wiedzę i doświadczenie. Szkolenie powinno obejmować ogólną obsługę wózków widłowych oraz szczegółowe zasady obowiązujące w miejscu pracy. Operatorzy uczą się w trakcie zajęć, obserwując i wykonując zadania. Pracodawcy muszą certyfikować każdego operatora i przechowywać dokumentację szkoleniową. Operatorzy muszą przechodzić weryfikację co trzy lata. Jeśli ktoś prowadzi pojazd w sposób niebezpieczny lub zmienia się miejsce pracy, konieczne jest szkolenie uzupełniające. Regularne szkolenia pomagają zmniejszyć liczbę wypadków z udziałem wózków widłowych. Operatorzy, którzy przechodzą przeszkolenie, często jeżdżą lepiej i popełniają mniej błędów.
Regularne przeglądy techniczne
Regularne przeglądy techniczne wózków są niezbędne do zapewnienia ich prawidłowego funkcjonowania. Wprowadzenie harmonogramu przeglądów oraz obowiązku prowadzenia dziennika kontroli przed każdą zmianą może pomóc w wykrywaniu i eliminowaniu problemów zanim staną się poważnym zagrożeniem. Regularne kontrole zapobiegają awariom sprzętu, które mogą prowadzić do wypadków. Planowe kontrole wykrywają drobne usterki, zanim się pogorszą.
| Typ wózka widłowego | Interwał serwisowy | Komentarz |
|---|---|---|
| Wózki widłowe LPG | Różni się w zależności od producenta | Postępuj zgodnie z zaleceniami producenta |
| Wózki widłowe z silnikiem Diesla | Co 250 godzin/2 miesiące | Regularne kontrole są bardzo ważne |
| Wózki elektryczne | Co 500 godzin/4 miesiące | Rzadziej, ale nadal potrzebne |
| Starsze wózki widłowe | Częstsze | Stare wózki widłowe wymagają więcej uwagi |
| Surowe środowiska | Co najmniej co 90 dni | Trudne miejsca oznaczają więcej kontroli |
Dobre praktyki operacyjne
Podczas korzystania z wózków widłowych, dobre praktyki operacyjne odgrywają kluczową rolę. Obejmują one m.in. ograniczenie prędkości, określone zasady dotyczące obciążeń czy prawidłowe parkowanie wózków z wyłączonym silnikiem i opuszczonymi widełkami. Kierowcy muszą sprawdzić rozkład i rozmieszczenie ładunku przed jego podniesieniem. Muszą również patrzeć w lusterka i sprawdzać martwe pola przed rozpoczęciem jazdy, a także używać klaksonów i sygnałów ręcznych, aby komunikować się z innymi. Kierownicy mogą wykryć niebezpieczną jazdę, zwracając uwagę na określone zachowania. W celu poprawy komfortu pracy instalowane są np. systemy amortyzacji drgań i wstrząsów oraz systemy regulacji prędkości i położenia elementów roboczych.
Poprawa widoczności i środowiska pracy
Zrozumienie otoczenia pracy to kolejny istotny aspekt. Wprowadzenie odpowiedniego oznakowania, wydzielenie stref dla pieszych i wózków widłowych, a także wyposażenie wózków w odpowiednie światła i sygnały dźwiękowe może znacząco zredukować ryzyko wypadków. Regularne przeglądy układu magazynu i aktualizacje także pomogą uniknąć potencjalnych zagrożeń. Miejsca pracy powinny eliminować martwe pola, niestabilne ładunki i ruchliwe obszary.
Wózki można wyposażać w kamery wizyjne z podglądem na widły oraz w systemy automatycznej preselekcji wysokości. Systemy wykorzystujące kamery i strefy kontroli prędkości również pomagają zapobiegać wypadkom. Lustra pomagają kierowcom widzieć wyraźniej, a czujniki drzwiowe i VCS ostrzegają kierowców o zagrożeniach przy drzwiach. Instytucje państwowe, inspektorzy bhp, producenci środków transportowych, naukowcy i logistycy - czyli wszyscy zainteresowani bezpieczną pracą systemów transportowych, podejmują działania mające na celu poprawę stanu bhp.
Istotnym aspektem bezpieczeństwa pracy operatorów podnośnikowych wózków jezdniowych jest ułatwienie prawidłowego określenia widzialności otoczenia, wynikającej z wymiarów i położenia ładunku przewożonego na wózku. W tym celu opracowano poradnik zawierający metody dokładne (z oprogramowaniem komputerowym) i uproszczone (dla osób bez specjalistycznego sprzętu) wyznaczania strefy braku widoczności (strefy martwej). Poradnik jest przeznaczony przede wszystkim dla organizatorów i pracowników nadzoru transportu wewnętrznego, pracowników służb BHP oraz projektantów dróg komunikacyjnych w transporcie wewnętrznym w przedsiębiorstwach użytkujących podnośnikowe wózki jezdniowe czołowe.
Zaleca się, aby nakrycie głowy pieszych spełniało następujące wymagania: powinno mieć dwa obszary, z których jeden ma dobry kontrast z istniejącym w danych warunkach tłem jasnym (np. obszar jasny i ciemny powinny być tak umieszczone, aby były widoczne przy różnych położeniach głowy). Z badań wynika, że stosowanie nakrycia głowy powoduje ujednolicenie warunków widzenia osób pieszych przez operatorów podnośnikowych wózków jezdniowych niezależnie od barwy włosów czy stanu owłosienia albo położenia głowy osoby pieszej, nawet przy znajdującej się w polu widzenia operatora wózka małej górnej części głowy osoby pieszej. Ponadto, stałe stosowanie takiego samego nakrycia głowy powoduje poprawę percepcji takiego obrazu i pewne dostrzeganie osoby pieszej przez operatora podnośnikowego wózka jezdniowego czołowego.
Wyposażenie ochronne
Nawet najlepsze szkolenia i oznakowanie nie zastąpią osobistego wyposażenia ochronnego, do którego zaliczają się: hełmy i kaski, rękawice, buty robocze i kamizelki odblaskowe.
Kultura bezpieczeństwa i komunikacja
Silna kultura bezpieczeństwa oznacza, że wszyscy dbają o bezpieczeństwo w miejscu pracy. Pracownicy muszą dbać o siebie nawzajem i dbać o bezpieczeństwo. Liderzy muszą przestrzegać zasad bezpieczeństwa i dbać o szkolenia. Kiedy menedżerowie dbają o bezpieczeństwo, pracownicy również będą. Rozmawianie o problemach z bezpieczeństwem pomaga wszystkim skupić się na tym, co ważne. Regularne spotkania i szczere rozmowy o błędach budują wzajemne zaufanie. Jasna komunikacja jest ważna dla kierowców i pieszych. Komunikaty dotyczące bezpieczeństwa powinny być przekazywane między liderami, pracownikami i znajomymi.
Pracownicy muszą natychmiast informować przełożonego o zagrożeniach. Szybkie działanie może pomóc w zapobieganiu wypadkom. Piesi powinni trzymać się z dala od poruszających się wózków widłowych. Miejsca pracy muszą być oznakowane bezpiecznymi przejściami i wyposażone w znaki ostrzegawcze.
Analiza i zarządzanie ryzykiem
Analiza wypadków przedstawionych w branżowych źródłach wskazuje na to, że do zmniejszenia liczby niebezpiecznych zdarzeń przy użytkowaniu maszyn wystarczy przestrzeganie ogólnych zaleceń bhp, zawartych np. w odpowiednich rozporządzeniach. Wczesne dostrzeżenie zagrożeń może uratować życie i zapobiec urazom. Przełożeni i operatorzy, którzy zwracają uwagę, mogą szybko wykryć problemy.
Ryzyko wypadkowe wynikające z kolizji wózka z pieszym w wyniku braku widoczności otoczenia przez operatora podnośnikowego wózka jezdniowego można oszacować różnymi metodami. Dla praktyków przyjazną może być metoda z zastosowaniem matrycy według ISO/TR 14121-2:2007. W tej czterostopniowej matrycy przyjmuje się, że małą ciężkością szkody są urazy nie wymagające pomocy lekarskiej, średnią ciężkością szkody są urazy wymagające pomocy lekarskiej, ale umożliwiające powrót do poprzednio wykonywanej pracy, dużą ciężkością szkody są urazy obejmujące utratę kończyny lub podobne skutki, zaś wyjątkowo dużą ciężkością szkody jest śmierć lub urazy powodujące zgon w czasie do pół roku od powstania urazu.
Szacując z zastosowaniem matrycy można przyjąć, że w przypadku braku wystarczającej widoczności otoczenia przez operatora podnośnikowego wózka jezdniowego czołowego, kolizja wózka z pieszym jest prawdopodobna, np. podczas przechodzenia pieszego przez drogę, którą porusza się wózek. Skutkiem kolizji wózka z pieszym jest najczęściej śmierć pieszego albo bardzo ciężkie urazy, a więc szkoda jest duża lub bardzo duża. W przypadku braku wystarczającej widoczności ryzyko wypadku jest duże, a więc nieakceptowalne.
tags: #wypadek #drastyczny #wozek #widlowy #azja