Wozy strażackie, jako pojazdy uprzywilejowane, odgrywają kluczową rolę w systemie ratowniczym, transportując strażaków i sprzęt na miejsce zdarzenia. Niestety, wypadki z ich udziałem, w tym wywrotki, stanowią poważne zagrożenie dla życia i zdrowia strażaków oraz innych uczestników ruchu drogowego. Szokujące nagranie z wozu strażackiego, który się przewrócił, pokazuje, że strażacy w fatalny sposób prowadzą pojazdy uprzywilejowane - nie przewidują sytuacji na drodze, jakby sygnały pozwalały im na wszystko. Służba strażaka jest niebezpieczna, a zagrożenie to nie tylko pożary. Jadąc do błahego zdarzenia, kierowca świadomie nie przestrzega niektórych zasad ruchu drogowego, na przykład przejeżdżając na czerwonym świetle. Pora uświadomić sobie, że często strażacy ryzykują swoim życiem bardziej w czasie dojazdu do zdarzenia niż na miejscu akcji.
Przyczyny wywrotek wozów strażackich
Błąd kierowcy
Jedną z głównych przyczyn wywrotek wozów strażackich jest błąd kierowcy. Zatrważające nagranie z wnętrza wozu strażackiego, które trafiło do sieci, pokazuje, że strażak jechał wozem w taki sposób, jakby sygnały rozwiązywały każdy problem na drodze. W efekcie, gdy kierowca samochodu przed nim zaczął hamować (prawdopodobnie chciał zatrzymać się i zjechać pojazdowi uprzywilejowanemu na pobocze), kierowca straży pożarnej, wyprzedzając ten pojazd, znalazł się naprzeciw autobusu. To świadczy o braku przewidywania sytuacji na drodze i nadmiernym poleganiu na sygnałach uprzywilejowania.
Awaria sprzętu
Awarie mechaniczne wozów strażackich, takie jak awarie hamulców, pęknięcie opon i awarie układu kierowniczego, mogą mieć katastrofalne skutki. Regularna konserwacja i przeglądy mają kluczowe znaczenie dla zapobiegania takim awariom. W samochodzie po wypadku z 1 grudnia 2018 r. w Szczawnie-Zdroju, do wymiany zakwalifikowano szereg części, między innymi nadkole, błotnik, lusterko, prowadnice, żaluzje bocznych skrytek i wahacze. Wcześniej do wymiany tarcz hamulcowych pojechał drugi wóz tego typu, co sugeruje problemy z utrzymaniem sprzętu.
Nieprawidłowe ładowanie
Niewłaściwe załadowanie lub przeładowanie wozu strażackiego może prowadzić do niestabilności i utraty kontroli. Jeśli woda lub sprzęt w zbiorniku nie są równomiernie rozprowadzone, może to spowodować przewrócenie się pojazdu podczas zakrętów lub nagłych manewrów.
Warunki pogodowe i drogowe
Niekorzystne warunki pogodowe, takie jak ulewny deszcz, śnieg czy mgła, mogą znacznie zwiększyć ryzyko wypadków. Śliskie drogi zmniejszają przyczepność, utrudniając kierowcy panowanie nad pojazdem. Wypadek w Szczawnie-Zdroju, gdzie wóz strażacki na drodze o dużym nachyleniu i bardzo silnym oblodzeniu stracił przyczepność, jest tego przykładem. Dodatkowo, źle utrzymane drogi, dziury i nierówne powierzchnie mogą stanowić zagrożenie dla kierowców wozów strażackich, zwłaszcza gdy pojazd przewozi ciężki ładunek.
Wady konstrukcyjne pojazdów
Część strażaków wskazuje na wady konstrukcyjne niektórych wozów pożarniczych. Jedna z opinii mówi, że "wada tego niby pożarniczego pojazdu była przyczyną tego wypadku. u nas też jest to badziewie. jest to podwozie do aut budowlanych, a opony są przewidziane do 40km/h. środek ciężkości jest o jakieś 40-50 cm za wysoko, do lasu się nie nadaje bo się topi w grząskim terenie na szosie skacze jak pingpong." Wersje miejskie na bliźniakach z tyłu są opisywane jako znacznie bezpieczniejsze.
Skutki wywrotek wozów strażackich
Wywrotki wozów strażackich mogą mieć druzgocące konsekwencje, w tym urazy, szkody dla środowiska i utratę życia. W bazie wypadków strażaków w Polsce, w 2022 roku znajdowały się 285 przypadków śmierci strażaków w związku z pełnieniem przez nich służby, z czego 76 zginęło w wypadkach komunikacyjnych. To podkreśla powagę problemu.
Zapobieganie wywrotkom wozów strażackich
Szkolenia i edukacja kierowców
Należy zapewnić kompleksowe programy szkoleniowe dla kierowców wozów strażackich w celu doskonalenia ich umiejętności i wiedzy. Szkolenie to powinno obejmować bezpieczne praktyki jazdy, defensywne techniki jazdy, obsługę ładunków i procedury reagowania w sytuacjach awaryjnych. Obecny system kursów na pojazdy uprzywilejowane w Polsce jest oceniany jako fatalny, ponieważ kursant często nie ma możliwości wyjechania z instruktorem realnie na drogę i pokazania swojego zachowania w ruchu. Dodatkowo, strażacy (zarówno zawodowi, jak i ochotnicy) nie przechodzą nawet takiego kursu.
Kursy kierowców - Pojazdy uprzywilejowane
Surowe przepisy i ich egzekwowanie
Rządy i organy regulacyjne powinny egzekwować rygorystyczne przepisy w celu zapewnienia bezpieczeństwa operacji wozów strażackich. Przepisy te powinny obejmować kwalifikacje kierowców, maksymalny czas jazdy, standardy konserwacji i wytyczne dotyczące mocowania ładunku.
Zarządzanie zmęczeniem
Zmęczenie jest poważnym problemem dla kierowców wozów strażackich ze względu na długie godziny spędzone w trasie i często w systemie pracy dyżurowej. Należy wprowadzać rozwiązania minimalizujące ryzyko prowadzenia pojazdów w stanie zmęczenia.
Konserwacja i kontrola pojazdów
Regularna konserwacja i przeglądy wozów strażackich są niezbędne do identyfikacji i naprawy potencjalnych uszkodzeń mechanicznych. Należy przeprowadzać rutynowe kontrole hamulców, opon, układów kierowniczych i innych krytycznych elementów.
Technologia i funkcje bezpieczeństwa
Postęp w technologii wprowadził różne funkcje bezpieczeństwa, które można zainstalować w wozach strażackich. Wykorzystanie tych technologii może znacząco przyczynić się do redukcji wypadków.
Gotowość do reagowania kryzysowego
Firmy zajmujące się produkcją i utrzymaniem wozów strażackich oraz jednostki straży pożarnej powinny posiadać kompleksowe plany reagowania w sytuacjach awaryjnych na wypadek wypadku lub wycieku.
Komunikacja i współpraca
Skuteczna komunikacja i współpraca między kierowcami wozów strażackich, dyspozytorami i innymi odpowiednimi stronami są niezbędne do zapobiegania wypadkom.
Świadomość społeczna i edukacja
Zwiększanie świadomości społecznej na temat współdzielenia drogi z pojazdami uprzywilejowanymi może przyczynić się do zapobiegania wypadkom. Inni uczestnicy ruchu muszą rozumieć, jak prawidłowo reagować na sygnały pojazdów ratunkowych.
Współpraca z interesariuszami branżowymi
Współpraca między operatorami, stowarzyszeniami branżowymi i organami regulacyjnymi ma kluczowe znaczenie dla wymiany najlepszych praktyk i promocji norm bezpieczeństwa.
Kontrowersje wokół ograniczeń prędkości wozów strażackich
W środowisku strażackim toczy się dyskusja na temat ograniczeń prędkości wozów strażackich. Wielu strażaków wyraża niezadowolenie z faktu, że ich pojazdy, w przeciwieństwie do innych służb ratowniczych (policja, pogotowie ratunkowe), posiadają fabryczne ograniczenia prędkości, np. Renault Midlum GCBA 5/24 do 90 km/h lub Renault Mascot SRT do 110 km/h. Argumentują, że czas dotarcia do zdarzenia ma ogromne znaczenie, a takie ograniczenia uniemożliwiają szybką i skuteczną pomoc. Zauważają, że wcześniej posiadali samochody, które mogły jechać znacznie szybciej, bez wypadków przez wiele lat. Niektórzy kierowcy sugerują, że w starszych modelach można obejść ograniczenia, wyciągając jeden bezpiecznik, choć podkreślają, że prędkość powinna być dostosowana do warunków.
Z drugiej strony, eksperci i niektórzy strażacy zwracają uwagę na bezpieczeństwo. Podkreślają, że opony w większości wozów strażackich nie są przewidziane do bardzo wysokich prędkości, a ciężkie pojazdy o masie 25-30 ton są niezwykle trudne do kontrolowania przy 120 km/h, co potwierdzają testy hamowania. Przypominają o tragicznym wypadku w Tarnowskich Górach, gdzie zginął młody strażak po wywrotce midlinera na oblodzonej drodze, sugerując, że przyczyną była nadmierna prędkość. "Pamiętajcie. Ratownicy mają jechać ratować, ale nie innych ratowników!" - to ważne przesłanie, które często się pojawia w tej dyskusji. Bezpieczeństwo dojazdu do zdarzenia jest priorytetem, aby uniknąć kolejnych poszkodowanych.
Akcja "RATOPASY" i poprawa bezpieczeństwa strażaków
W Polsce pojawiła się inicjatywa "RATOPASY", której głównym celem jest zmiana nastawienia do kwestii zapinania pasów bezpieczeństwa przez strażaków. Akcja ma na celu edukowanie i promowanie świadomego dbania o własne bezpieczeństwo w trakcie dojazdu do zdarzenia. W ramach działań promocyjnych planuje się:
- Edukację strażaków na temat bezpiecznego zakładania aparatu powietrznego w czasie jazdy przy zapiętych pasach bezpieczeństwa. Badania wykazały, że 42% strażaków nie zapina pasów, ponieważ uniemożliwia to założenie aparatu.
- Lobbowanie za zmianą Rozporządzenia o bezpieczeństwie i higienie służby strażaków odnośnie jazdy w hełmach. Obecnie w Polsce strażak ma obowiązek jechać w hełmie, co w USA jest zabronione od 2009 roku ze względu na ryzyko urazów kręgosłupa szyjnego w razie wypadku.
- Poprawę jakości pasów bezpieczeństwa w polskich samochodach pożarniczych. Obecne pasy bywają za krótkie lub trudno dostępne, co utrudnia ich zapinanie, szczególnie ze sprzętem.
- Zwrócenie uwagi na fakt, że Ustawa Prawo o ruchu drogowym nakłada obowiązek zapinania pasów na wszystkich uczestników pojazdu, niezależnie od przepisów wewnętrznych straży.
Akcja "RATOPASY" podkreśla, że kierowcy i dowódcy mają obowiązek dbać o bezpieczeństwo swoje i swoich podwładnych, dając przykład i promując zapinanie pasów. "Jeśli jesteś kierowcą to na Tobie ciąży obowiązek sprawdzenia, czy pasażerowie mają zapięte pasy. Jeśli jesteś dowódcą dawaj przykład swoim podwładnym."
Dodatkowe zagrożenia podczas akcji ratowniczych z udziałem pojazdów
Wywrotki wozów strażackich to tylko jedno z wielu zagrożeń, z którymi mierzą się strażacy. Podczas akcji gaśniczych i ratowniczych związanych z pojazdami, strażacy napotykają na szereg innych niebezpieczeństw:
Gazy pożarowe i wysoka intensywność spalania
Podczas pożaru pojazdu spalane są różnorodne materiały: metale (w tym stop magnezu, który reaguje z wodą), tworzywa sztuczne, skóry, drewno, tkaniny. Na skutek reakcji spalania uwalniane są duże ilości trujących, rakotwórczych gazów. Dodatkowo, ze względu na rodzaj materiału palnego i zazwyczaj bardzo dobry dostęp powietrza, intensywność spalania jest bardzo wysoka.
Wyciek łatwopalnych płynów eksploatacyjnych
Wyciek paliwa, oleju hydraulicznego (np. w koparkach, zwyżkach, żurawiach) może nastąpić przed pożarem lub w jego trakcie, intensyfikując go i przyczyniając się do rozprzestrzeniania. Nowoczesne pojazdy mają często plastikowe zbiorniki na paliwo, co zwiększa ryzyko wycieku.
Niepełne informacje o pojeździe
W pełni rozwiniętym pożarze trudno zebrać informacje o pojeździe, co utrudnia dobór taktyki gaśniczej. Kierujący działaniami ratowniczymi musi jak najszybciej zwrócić uwagę na zagrożenia, jest to szczególnie ważne na ruchliwych drogach.
Możliwość odjechania lub stoczenia się pojazdu
W trakcie pożaru może dojść do niekontrolowanego odjazdu pojazdu (np. w wyniku awarii skrzyni biegów) lub stoczenia się ze wzniesienia po uszkodzeniu hamulców lub skrzyni biegów. Konieczne jest jak najszybsze zabezpieczenie pojazdu przed przemieszczeniem.
Wybuchy
Wybuchy ładunków pirotechnicznych z poduszek powietrznych i napinaczy pasów, naboi gazowych (ze sprężyn gazowych do podnoszenia klap bagażnika, kurtyn) lub amortyzatorów zderzaków (zwłaszcza w pojazdach z USA) są spowodowane nagrzewaniem się medium ściskanego lub ładunku pirotechnicznego do wysokiej temperatury.
Porażenie prądem elektrycznym
W samochodach hybrydowych i elektrycznych napięcie instalacji elektrycznej może sięgać nawet 650 V DC. Ratownikom nie grozi porażenie w razie polewania płonących akumulatorów wodą, ale pod żadnym pozorem nie wolno dotykać luźnych przewodów czy odsłoniętych akumulatorów. Porażenie prądem może wystąpić również w przypadku pożaru tramwaju czy pociągu (trakcja) lub pojazdów pod liniami wysokiego napięcia.
Ponowny zapłon i syndrom śpiącego samochodu
W pojazdach hybrydowych i elektrycznych może nastąpić ponowny zapłon elementów (np. akumulatorów) nawet po kilkunastu godzinach. Dodatkowo, stojąc obok takiego pojazdu, strażak może nie być w stanie stwierdzić, czy jest włączony, ponieważ silnik nie wydaje dźwięku.
Kwas i jego opary
Uszkodzenie akumulatora może prowadzić do wycieku kwasu, którego opary mogą poparzyć drogi oddechowe, skórę i oczy.
Wybuch/rozerwanie opony
Spowodowane przyrostem ciśnienia w oponie, są szczególnie niebezpieczne w przypadku pożarów pojazdów ciężarowych. Odłamki opon mogą przelecieć znaczne odległości z dużą energią kinetyczną.
Ruch uliczny
Ruch uliczny stanowi zagrożenie nie tylko dla strażaków i poszkodowanych, ale również dla innych kierowców. Zadymienie i możliwość wybuchu opon zagraża bezpieczeństwu innych użytkowników dróg. Należy rozważyć zamknięcie drogi na czas gaszenia pożaru.
Napędy alternatywne (LPG, CNG)
Zbiorniki LPG i CNG, mimo wbudowanych zaworów bezpieczeństwa, niekiedy wybuchają z powodu niewystarczającego wydatku przepływu na zaworze bezpieczeństwa w porównaniu do tempa nagrzewania. Działania gaśnicze należy prowadzić z pozycji osłoniętej, unikając strony, w którą może być wyrzucany gaz.
Taktyka działań gaśniczych
Akcję ratowniczo-gaśniczą rozpoczyna się od rozpoznania i ciągłej analizy ryzyka, równolegle zabezpieczając miejsce zdarzenia i dokonując segregacji medycznej poszkodowanych. W przypadku pożarów na drogach wielopasmowych, warto zająć oba pasy, aby stopniowo zwalniać ruch i uniemożliwić wyprzedzanie pojazdu bojowego.
Dobór środka gaśniczego i sposób jego podania zależy od sytuacji. Wstępne tłumienie ognia może odbywać się za pomocą linii szybkiego natarcia. Jeśli obrana taktyka nie przynosi efektów w ciągu 30-60 sekund, należy rozważyć jej zmianę na bardziej skuteczną. Natarcie powinno być agresywne, z odpowiednio wysokim strumieniem przepływu. W przypadku zagrożenia pojazdów obok (np. na parkingu), konieczne są dodatkowe prądy gaśnicze w obronie. Niezwykle ważne, szczególnie przy pożarach samochodów hybrydowych i elektrycznych, jest zapewnienie odpowiedniego zasilania wodnego, ponieważ pożar akumulatorów może trwać przez dłuższy czas.
Do gaszenia pożarów pojazdów stosuje się:
- Proszek gaśniczy - skuteczny jedynie w wstępnej fazie pożaru ze względu na niewielką ilość.
- Piana gaśnicza (z dozownika/zasysacza liniowego lub sprężona - CAFS) - cechuje się dużą skutecznością, zwłaszcza przy wyciekach płynów, ograniczając ich parowanie. Rodzaj piany (ciężka, średnia) dobiera się do sytuacji.
Kończąc akcję, należy pamiętać o higienie i unikać stania przy spalonym samochodzie. Nawet w oddaleniu należy stosować półmaski filtrujące (zgodne z normą PN-EN 149 o stopniu ochrony klasy min. P2), aby chronić się przed wdychaniem cząsteczek nadpalonej farby i innych toksycznych substancji.
tags: #wywrotka #wozu #strazackiego