Wywrotka ziemi pod pieczarki, czyli podłoże popieczarkowe, zyskuje na popularności jako cenny nawóz naturalny. Jest to materiał organiczny, który po zakończeniu cyklu uprawy pieczarek, zamiast trafiać do utylizacji, może znaleźć szerokie zastosowanie w ogrodzie. Charakteryzuje się bogatym składem i wszechstronnymi właściwościami, jednak jego użycie wywołuje także dyskusje wśród ogrodników.
Co to jest podłoże popieczarkowe?
Podłoże popieczarkowe to odpad po produkcji grzybów, doskonale nadający się do ponownego wykorzystania w ogrodzie. Składa się przeważnie z obornika końskiego (lub innych oborników) odkwaszonego wapnem, dolomitem lub kredą, z dodatkiem innych składników, takich jak słoma i torf.
Skład i właściwości
Ta mieszanina słomy, torfu oraz obornika końskiego i kurzego posiada pH na poziomie 6,2 - 6,5. Jest bogata w składniki odżywcze:
- Azot: około 0,6%
- Fosfor: około 0,35%
- Potas: około 1%
- Wapń: około 4,6%
- Materia organiczna: około 20%
Ilość składników mineralnych jest uzależniona od metody obróbki podłoża. Aby umożliwić jego dalszą dystrybucję, a nie utylizację, podłoże musi być poddane obróbce termicznej lub chemicznej, które oczyszczą je z grzybów, bakterii i nasion chwastów. Należy jednak pamiętać, że obróbka z zastosowaniem środków chemicznych niszczy wiele dobroczynnych składników w nim zawartych.
Podłoże po uprawie pieczarek jest zazwyczaj wolne od grzybów chorobotwórczych. Co więcej, obowiązkiem producentów pieczarek jest termiczne (w temp. 80 stopni) zniszczenie zarodników wszelkich grzybów przed usunięciem obornika z pieczarkarni.
Produkcja podłoża do uprawy pieczarek
Proces wytworzenia podłoża do uprawy pieczarek jest złożony i nie ma jednej stałej receptury. Podłoże to jest unikalnym żywym organizmem o zmiennych właściwościach. Cały proces produkcji podłoża fazy III trwa około 6 tygodni, od wstępnego mieszania surowców w fazie I do osiągnięcia gotowego podłoża fazy III.
Surowce i kontrola jakości
Głównym surowcem do produkcji podłoża jest słoma, której jakość ma wysoki wpływ na jakość końcowego produktu. Oprócz słomy wykorzystywany jest również pomiot kurzy oraz gips. Wszystkie surowce podlegają szczegółowej kontroli jakości, przy wykorzystaniu metody organoleptycznej oraz laboratoryjnej w profesjonalnym laboratorium. Cały proces produkcyjny monitorowany jest przy pomocy zintegrowanego systemu komputerowego.
Fazy produkcyjne
Faza I: Kontrolowana fermentacja
Produkt powstały po połączeniu surowców składowany jest na napowietrzanych posadzkach, a następnie transportowany do bunkrów, gdzie zachodzi proces kontrolowanej fermentacji. W tej fazie podłoże osiąga temperaturę około 80°C. Proces fazy I trwa około 2 - 3 tygodnie, w zależności od pory roku.
Faza II: Pasteryzacja
Po zakończonej fermentacji następuje faza pasteryzacji. Proces pasteryzacji jest w pełni kontrolowany i odbywa się w specjalnie zaprojektowanych zamkniętych tunelach, wyposażonych w nowoczesny system kontroli klimatu. Celem pasteryzacji podłoża jest pozbycie się niepożądanych organizmów. Proces ten zachodzi w ramach specjalnego programu higieny, który zapewnia uzyskanie wyselekcjonowanego podłoża do uprawy pieczarek. Pasteryzacja daje pewność, iż podłoże, które trafia do hali uprawowej, jest czyste, wolne od chorób oraz innych form grzybów. Proces pasteryzacji trwa około 6 dni.
Faza III: Inkubacja i zasiew grzybnią
Podłoże po fazie pasteryzacji jest schładzane i zasiewane grzybnią w zamkniętej hali, spełniającej odpowiednie warunki higieniczne. Po wsianiu grzybni, podłoże jest transportowane do tuneli fazy III, zwanej również fazą inkubacji, która trwa około 16 - 19 dni. W tym czasie grzybnia rośnie w masie podłoża. Tunele te są również specjalnie zaprojektowane i wyposażone w komputerowy system kontroli klimatu. Po tym okresie podłoże jest wyładowywane z tuneli inkubacyjnych i transportowane do hal uprawowych. Do podłoża fazy III istnieje możliwość dodania suplementu wzbogacającego je o dodatkową porcję minerałów i witamin niezbędnych do formowania się pieczarki i jej wzrostu.
Gotowe podłoże wyprodukowane w zakładach produkcyjnych trafia zarówno do własnych pieczarkarni, jak i do zewnętrznych klientów.
Proces produkcji podłoża Hajduk
Zastosowanie podłoża popieczarkowego w ogrodzie
Z roku na rok coraz większa liczba sadowników i ogrodników kupuje podłoże popieczarkowe, doceniając jego walory. Jest to nie tylko źródło cennych składników mineralnych oraz materii organicznej, ale stanowi także doskonałą izolację.
Zalety stosowania
- Źródło składników odżywczych: Dostarcza makroelementów (azot, fosfor, potas, wapń, magnez i siarka) oraz mikroelementów (żelazo, cynk, miedź, bor, molibden i chlor), które są niezbędne dla roślin.
- Poprawa struktury gleby: Materia organiczna poprawia przepuszczalność gleb ciężkich i zdolność zatrzymywania wody w glebach piaszczystych.
- Ochrona przed transpiracją: Stanowi doskonałą izolację, chroniąc przed nadmierną utratą wody z gleby.
- Ochrona przed mrozem: Zabezpiecza drzewka i korzenie roślin przed niskimi temperaturami, co jest szczególnie polecane przy sadzeniu jesienią.
- Hamowanie wzrostu chwastów: Warstwa kompostu utrudnia rozwój niepożądanych roślin.
- Wsparcie dla mikroorganizmów glebowych: Nawozy organiczne odżywiają organizmy glebowe, które doprowadzają składniki odżywcze do formy przyswajalnej przez rośliny.
Sposoby aplikacji i dawkowanie
Podłoże popieczarkowe można stosować na różne sposoby, traktując je jak obornik:
- Jako dodatek do podłoża do uprawy: Przekopać ziemię w ogrodzie i dodać do niej ziemię po pieczarkach w proporcjach 1:1.
- Jako nawóz organiczny: Dodać nie więcej niż 1-2 kg ziemi pieczarkowej na 1 m² gleby i dobrze przekopać.
- Jako dodatek do kompostu: Dodać solidną porcję ziemi pieczarkowej do pryzmy kompostowej.
- Ściółkowanie: Obsypać rzędy pasem podłoża, uniemożliwiając wzrost chwastów i zapewniając izolację. Polecane jest stosowanie późną jesienią (kiedy chwasty obumierają) lub wczesną wiosną (kiedy ich jeszcze nie ma). Można nim również ściółkować rośliny ozdobne.
W jednej wywrotce mieści się około 50 m³ materiału. Optymalnie powinno to wystarczyć na pokrycie około ćwierci hektara sadu (dziesięciocentymetrowej grubości pas usypany na szerokość po pół metra z każdej strony rządka). Dawki te mogą jednak być modyfikowane w zależności od uwarunkowań ekonomicznych i potrzeb. Podłoże można stosować w dawkach 100 - 120 ton na hektar lub nieznacznie większych, pamiętając, że zawiera znaczenie więcej potasu i wapnia niż zwykły obornik.
Podłożem do produkcji pieczarek nie można przenawozić w sensie "spalenia" roślin, jednak nadmierne ilości mogą powodować problemy z wilgotnością gleby, zwłaszcza na glebach piaszczystych.
Kontrowersje i zalecenia
Mimo wielu zalet, stosowanie podłoża popieczarkowego bywa przedmiotem dyskusji, zwłaszcza w kontekście uprawy niektórych roślin.
Zastosowanie pod trawnik
Często pojawia się pytanie o użycie podłoża popieczarkowego pod trawnik. Ziemia bez naturalnych nawozów, takich jak kompost, może sprzyjać pojawieniu się robaków i kretów. Natomiast czarnoziem, często mylony z podłożem pieczarkowym ze względu na kolor, generalnie nie nadaje się pod trawnik, gdyż jest zbyt "bogaty", a najlepsza jest zwykła ziemia ogrodowa lub polna zmieszana z niewielką ilością torfu, który utrzyma odpowiednią wilgotność. Czarnoziem jest bardziej polecany pod iglaki.
Pod warzywa i rośliny ozdobne
Istnieją sprzeczne opinie dotyczące sadzenia niektórych warzyw, zwłaszcza pomidorów, bezpośrednio w ziemi po pieczarkach.
- Niektórzy twierdzą, że podłoże popieczarkowe, zwłaszcza świeże, jest za bogate i może powodować słaby wzrost oraz niskie plony. Podkreśla się, że ziemia ta może być wręcz przerośnięta grzybnią, wydzielającą w kolejnych latach toksyny. Sugeruje się, że nawet po przeparowaniu, podłoże to nie nadaje się do roślin ozdobnych o wymaganym pH obojętnym, a do użytku nadaje się dopiero po długoletnim kompostowaniu.
- Inni ogrodnicy z powodzeniem stosowali podłoże popieczarkowe do uprawy pomidorów, uzyskując piękne i dorodne plony. Wskazują, że jedynym problemem może być zachwaszczenie. Niektórzy uważają, że obawa przed "ogromną ilością toksyn" jest nieuzasadniona, zwłaszcza po rocznym kompostowaniu.
Zaleca się, aby nawozy organiczne, w tym podłoże popieczarkowe, stosować jesienią, a nie w pierwszym roku uprawy niektórych wrażliwych warzyw. Jeśli chodzi o rośliny ozdobne, jesienią sypanie kopczyków wokół róż właśnie z tej ziemi i rozgarnianie ich wiosną to sprawdzona metoda na nawożenie i zasilenie krzewów.
Znaczenie kompostowania
Wielu doświadczonych ogrodników podkreśla, że najlepsze efekty daje podłoże popieczarkowe po rocznym kompostowaniu. Wtedy jest ono "super" i wszelkie ewentualne obawy dotyczące toksyn czy nadmiernego bogactwa składników zanikają.
Inne zastosowania
Ziemia po pieczarkach jest również dobra pod wymagające rośliny wodne, takie jak grzybienie (lilie wodne), oczywiście po rocznym kompostowaniu.
Warto również wspomnieć o formach podłoża: tradycyjny obornik koński oraz podłoże w postaci kostek ofoliowanych (o wymiarach ok. 50 na 100 cm i grubości ok. 20 cm), które po wykorzystaniu w produkcji pieczarek i usunięciu folii stają się sypkim materiałem do ogrodu.