Zabezpieczenie posuwu i zasada działania rozrzutnika obornika

Rozrzutniki obornika to kluczowe maszyny w rolnictwie, odpowiedzialne za równomierne rozprowadzanie obornika i innych nawozów organicznych na polu. Jest to proces fundamentalny dla zrównoważonego rolnictwa, mający na celu poprawę jakości gleby i zwiększenie potencjalnych plonów. Wraz z rozwojem technologii, rozrzutniki stają się coraz bardziej uniwersalne, znajdując zastosowanie nie tylko w nawożeniu organicznym, ale również w wapnowaniu czy transporcie materiałów objętościowych.

Uniwersalność rozrzutników obornika

Obecnie rozrzutniki obornika nie ograniczają się już tylko do tradycyjnego nawożenia organicznego. Mogą być wykorzystywane do wapnowania, a także do transportu materiałów objętościowych, takich jak zielonka z pola do silosu. Ta wszechstronność sprawia, że maszyny te stają się coraz bardziej cenne w nowoczesnym gospodarstwie rolnym.

Budowa rozrzutnika obornika

Na pierwszy rzut oka rozrzutnik obornika może przypominać zwykłą przyczepę rolniczą. Jego konstrukcja obejmuje jednak szereg wyspecjalizowanych elementów, które zapewniają jego funkcjonalność:

Skrzynia załadunkowa

Jest to główny element konstrukcji, przeznaczony do przechowywania obornika. Musi być wykonana z materiałów trwałych i odpornych na korozję. Grubość ścian skrzyni może sięgać nawet 8 mm, jednak większa grubość przekłada się na zmniejszenie jej całkowitej ładowności. Kluczowe jest, aby skrzynia była odporna na rdzę i uszkodzenia mechaniczne.

Przenośniki łańcuchowe

Wewnątrz skrzyni załadunkowej znajdują się przenośniki łańcuchowe, zazwyczaj rozmieszczone w dwóch rzędach. Ich praca jest sterowana hydraulicznie, co zapewnia płynne przemieszczanie materiału w kierunku adaptera rozrzucającego.

Pojemność skrzyni

Odpowiednia pojemność skrzyni jest zależna od wielkości gospodarstwa. Dla mniejszych gospodarstw wystarczające są skrzynie o pojemności 6 m³, podczas gdy duże gospodarstwa wymagają jednostek o pojemności przekraczającej 12 m³. Gospodarstwa o średnim areale zazwyczaj korzystają z rozrzutników o pojemności 8-12 m³.

Mechanizm podający

Mechanizm podający składa się z instalacji hydraulicznej, łańcucha podłogowego napędzanego przez przekładnię redukcyjną połączoną z silnikiem hydraulicznym, oraz regulatora natężenia przepływu oleju z pokrętłem. Instalacja hydrauliczna steruje pracą przenośnika podłogowego, a układ jest zasilany olejem z zewnętrznego układu hydrauliki ciągnika poprzez przewody hydrauliczne. Kierunek przesuwu przenośnika zależy od kierunku przepływu oleju hydraulicznego przez układ.

Działanie rozrzutnika obornika

Podstawowe działanie rozrzutnika obornika opiera się na kilku kluczowych mechanizmach:

• Oś i koła: Rozrzutnik zazwyczaj posiada jedną lub dwie osie z kołami, umożliwiające jego przemieszczanie po polu.
• Zespół noży (adapter): Podczas pracy zespołu noży na odpowiednich wałkach dochodzi do rozdrabniania i rozrzucania nawozu. Działanie to jest napędzane przez silnik hydrauliczny lub wał odbioru mocy ciągnika.
• Mechanizm transportujący obornik: Obornik przemieszcza się w kierunku zespołu rozrzucającego za pomocą taśmy zbudowanej z listew napędzanych łańcuchem, lub w modelach z przesuwanymi ściankami.

Cały proces polega na równomiernym przenoszeniu obornika ze zbiornika na mechanizm rozrzucający, który następnie rozdrabnia i rozprowadza go na polu. Roztrząsacz może być również wykorzystywany do nawożenia innymi materiałami organicznymi, takimi jak kompost czy torf.

Regulacja posuwu rozrzutnika

Kluczowym aspektem efektywnego działania rozrzutnika jest możliwość precyzyjnej regulacji posuwu, co wpływa na równomierność rozrzutu i dawkę nawożenia.

Sterowanie przenośnikiem podłogowym

Praca przenośnika podłogowego jest sterowana za pomocą rozdzielacza umieszczonego w kabinie ciągnika. Umożliwia to szybką zmianę kierunku przesuwu i skraca czas reakcji maszyny.

Regulacja prędkości posuwu

Prędkość przenośnika podłogowego reguluje się za pomocą pokrętła regulatora przepływu, zazwyczaj w skali od 0 do 10. Nastawienie na 0 oznacza zatrzymanie pracy podajnika. Hydrauliczne podajniki oferują bardzo precyzyjne możliwości dostosowania prędkości podawania materiału.

Precyzyjne dostosowywanie prędkości podawania

Operator może łatwo modyfikować ilość podawanego obornika, co jest szczególnie przydatne przy pracy z materiałami o różnej konsystencji. Hydraulika zapewnia stabilność pracy nawet przy zmiennym obciążeniu, co przekłada się na równomierny rozrzut.

Regulacja dawki nawożenia

Dawka nawożenia rozrzutnika obornika z hydraulicznym posuwem zależy od kilku czynników:

• Prędkość posuwu hydraulicznego: Szybszy posuw zwiększa ilość obornika podawanego na wałki rozrzucające w jednostce czasu, co skutkuje większą dawką. Wolniejszy posuw zmniejsza dawkę.
• Szerokość robocza rozrzutnika: Im większa szerokość robocza, tym cieńsza warstwa obornika na jednostkę powierzchni, co wpływa na zmniejszenie dawki.
• Prędkość jazdy ciągnika: Wolniejsza jazda ciągnika oznacza, że większa ilość obornika zostanie rozrzucona na mniejszym obszarze, zwiększając dawkę. Szybsza jazda prowadzi do mniejszej dawki.

Na dawkę nawożenia wpływa również wysokość załadowanego obornika w skrzyni. Ważne jest dążenie do równomiernego rozmieszczenia ładunku, aby zapewnić optymalne rozrzucanie.

Test próbny

Po ustawieniu dawki zaleca się przeprowadzenie testu próbnego na niewielkim fragmencie pola. Pozwala to na ocenę rozrzuconej ilości obornika i ewentualne dostosowanie ustawień.

Rodzaje adapterów i ich zastosowanie

Każdy typ adaptera jest przeznaczony do innych rodzajów nawozu. Adaptery pionowe najlepiej sprawdzają się przy rozwożeniu obornika (modele 4-walcowe niemal wyłącznie do tego typu nawozu). Adaptery poziome oraz bijakowe, wyposażone w tarcze rozrzucające, powstały głównie z myślą o wapnowaniu oraz nawożeniu innymi materiałami łatwo rozdrabniającymi się. Właściwy dobór tego kluczowego zespołu maszyny zapewni optymalny efekt pracy. W przypadku nawozów o skrajnie różnych właściwościach fizycznych warto rozważyć zakup dwóch różnych adapterów - jeden do wywozu obornika, drugi zaś do wapna czy torfu.

Uniwersalność adapterów do rozrzutników

Do wysiewu wapna najlepiej nadają się rozrzutniki wyposażone w adaptery z pionowymi walcami, zakończonymi u dołu dużymi tarczami rozsiewającymi. Tarcze powinny być osadzone w specjalnych podstawach z zagłębieniami podłogi adaptera, aby materiał nie był kierowany w innym kierunku niż do tyłu i na boki. Należy pamiętać, że wapno jest materiałem cięższym od obornika, co wiąże się z ryzykiem przeładowania maszyny i uszkodzenia układu jezdnego. Zbyt duży ładunek na rozrzutniku może spowodować zatrzymanie taśmy.

Zabezpieczenie posuwu i konfiguracja maszyny

Rolników planujących wykorzystanie rozrzutnika do wysiewu wapna warto poinformować o konieczności konfiguracji z mocniejszym silnikiem hydraulicznym napędzającym taśmę. Zapewni to płynny przesuw materiału. Wapno wysiewa się równomiernie i szeroko przy szybkich obrotach tarcz, dlatego ważne jest sprawdzenie, czy producent rozrzutnika dopuszcza pracę z obrotami WOM na poziomie 1000 obr./min.

Jak ustalić dawkę wysiewu?

Ustalenie dawki wysiewu wapna często wymaga metody prób i błędów. Polega to na wysianiu porcji wapna na niewielką powierzchnię i korygowaniu dawki, głównie przez zmianę prędkości przesuwu taśmy lub prędkości jazdy zestawu. Zaletą wapna jest to, że ewentualne przedawkowanie podczas próby nie powinno przynieść znaczących efektów ubocznych, w przeciwieństwie do nawozów mineralnych.

Precyzyjne ustawienie dawki

Istnieją jednak sposoby na precyzyjne ustawienie dawki wysiewu. Rozrzutnik może być wyposażony w wagę i sterownik. Operator wprowadza na nim wymaganą dawkę wapna (dotyczy to również obornika) oraz szerokość roboczą. Komputer sterujący, który pozwala utrzymać określoną dawkę nawozu niezależnie od prędkości jazdy, nadzorować pracę maszyny i sterować funkcjami hydraulicznymi, to atrakcyjny element wyposażenia.

Porównanie posuwu mechanicznego i hydraulicznego

Wybór między posuwem mechanicznym a hydraulicznym jest częstym dylematem podczas zakupu rozrzutnika. Oba rozwiązania mają swoje wady i zalety:

Posuw mechaniczny

• Zalety: Prostota konstrukcji, niższa cena zakupu. Możliwość ustawienia stałego posuwu poprzez wybór odpowiedniego zęba.
• Wady: Praca "na szarpnięcia", co może prowadzić do szybszego zużycia łańcuchów, wałków i łożysk. Potencjalnie nierównomierny rozrzut, szczególnie przy trudnym materiale. Wymaga większego zapotrzebowania mocy od ciągnika w momentach dopchnięcia materiału.

Posuw hydrauliczny

• Zalety: Płynna praca bez szarpnięć, co wydłuża żywotność układu napędowego i minimalizuje ryzyko awarii. Bardzo precyzyjna regulacja dawki. Mniejsze zapotrzebowanie mocy od ciągnika. Równomierny rozrzut, szczególnie ważny na łąkach.
• Wady: Wyższa cena zakupu. Wymaga podłączenia do układu hydraulicznego ciągnika. W niektórych starszych rozwiązaniach konieczność synchronizacji olejów w ciągnikach przy zmianie maszyny.

Wielu użytkowników podkreśla, że posuw hydrauliczny zapewnia bardziej jednostajny ruch materiału, co przekłada się na równomierne rozrzucenie obornika. Nowoczesne rozrzutniki z posuwem hydraulicznym często posiadają własne pompy olejowe, zbiorniki i rozdzielacze, co minimalizuje zależność od hydrauliki ciągnika. Mieszanie olejów w układach hydraulicznych jest potencjalnie groźne dla samego ciągnika, jednak przy codziennym użytkowaniu tej samej maszyny problem ten zazwyczaj nie występuje.

Dodatkowe wyposażenie rozrzutników

Rozrzutniki obornika mogą być wyposażone w szereg dodatkowych elementów, zwiększających ich funkcjonalność i komfort użytkowania.

Zasuwa skrzyni

Coraz większa część rozrzutników wyposażona jest w zasuwy skrzyni, czyli unoszone hydraulicznie ściany, które oddzielają przestrzeń ładunkową od adaptera. Ma ona na celu zapobieganie wydostawaniu się materiału ze skrzyni podczas transportu, chroniąc drogę lub podwórko przed zanieczyszczeniem. Zapobiega również opadaniu obornika na walce adaptera, co mogłoby utrudnić rozruch maszyny i spowodować nierównomierny rozkład nawozu na uwrociach.

Przystawka objętościowa

Przystawka objętościowa to tylna burta o wyprofilowanym kształcie, zwiększająca objętość skrzyni ładunkowej. Montowana jest w miejscu adaptera rozrzucającego po jego zdemontowaniu. Użycie samej zasuwy skrzyni również umożliwia wykorzystanie rozrzutnika jako przyczepy, ale nie zapewnia tak dużej pojemności skrzyni.

Dwubiegowa przekładnia

Dodatkowym elementem wyposażenia przydatnym podczas prac transportowych jest dwubiegowa przekładnia napędu przenośnika podłogowego, która znacznie skraca czas wyładunku materiału. Maksymalna prędkość posuwu taśmy osiągana przy jednobiegowej przekładni wynosi zazwyczaj około ...

Osłona adaptera pionowego

Osłona adaptera pionowego to element ochronny, opuszczany na walce adaptera jedynie na czas transportu. Nie jest wykorzystywany podczas pracy.

Deflektory

Deflektory przede wszystkim mają ograniczać szerokość rozrzutu, co jest przydatne podczas przejazdu roboczego na skraju pola. Dzięki nim możliwe jest osiągnięcie równomiernej i pełnej dawki nawozu aż do samej miedzy. Jest to element premiowany przy obecnych naborach na dotacje na zakup maszyn rolniczych.

Ogumienie i amortyzacja

Wśród pozostałych elementów wyposażenia, na które zwracają uwagę rolnicy, można wymienić niestandardowe rozmiary ogumienia, dostosowane do warunków danego gospodarstwa. Szersze ogumienie lepiej zachowuje się na grząskim terenie, ale również w mniejszym stopniu niszczy strukturę gleby poprzez ugniatanie.

Części zamienne i konserwacja

Rozrzutnik obornika, jak każda maszyna rolnicza, wymaga regularnej konserwacji i wymiany zużytych części. Do najczęściej wymienianych elementów należą:

• Łańcuchy przenośnika
• Wałki rozrzucające
• Łożyska i tuleje
• Koła zębate i sprzęgła
• Elementy korbowe (korby, czopy, sworznie)
• Napinacze
• Elementy obudowy i pokrywy
• Elementy elektryczne i sygnalizacyjne (lampy, trójkąty ostrzegawcze)

Odpowiednie dopasowanie kół i łożysk zapewnia efektywne rozprowadzanie obornika, minimalizując tarcie. Elementy korbowe przenoszą siły z układu napędowego na mechanizmy robocze, zapewniając stabilność pracy. Łańcuchy i napinacze odpowiadają za przenoszenie napędu na mechanizmy transportujące obornik. Pokrywy chronią mechanizmy przed uszkodzeniami i zanieczyszczeniami, zapewniając ich długowieczność. Regularna wymiana tych elementów oraz dbałość o stan techniczny maszyny pozwalają na jej długotrwałą i bezawaryjną pracę.

tags: #zabezpieczenie #posuwu #rozrzutnik #gilibert