Zapowietrzanie układu paliwowego w ciągnikach rolniczych

W codziennej eksploatacji maszyn rolniczych zapowietrzenie układu paliwowego to zjawisko częstsze, niż mogłoby się wydawać. Powstaje najczęściej po wymianie filtra paliwa, dłuższym postoju lub nieszczelności przewodów zasilających. Choć początkowo objawia się jedynie trudnościami z rozruchem, w rzeczywistości może prowadzić do poważnych uszkodzeń układu wtryskowego.

Dlaczego zapowietrzenie jest tak niebezpieczne dla pompy wtryskowej?

Pompy wtryskowe w ciągnikach - zarówno rotacyjne, jak i sekcyjne - są wyjątkowo wrażliwe na brak smarowania. Paliwo w ich wnętrzu pełni nie tylko funkcję nośnika energii, ale także środka chłodzącego i smarującego. W chwili, gdy do pompy trafia powietrze zamiast płynu roboczego, dochodzi do tzw. suchego startu. Już kilka obrotów wałka wystarczy, by powstały mikrorysy, które z czasem prowadzą do całkowitego zatarcia. Dlatego szybka naprawa pomp do ciągników po zapowietrzeniu jest kluczowa dla uniknięcia kosztownego remontu silnika.

W konstrukcji pomp wtryskowych każdy mikron luzu ma znaczenie. Gdy w miejscu paliwa pojawia się powietrze, smarowanie przestaje istnieć. Tarcie między tłoczkami, pierścieniami i łożyskami wzrasta gwałtownie, powodując lokalne przegrzania. Nawet krótki suchy rozruch może doprowadzić do uszkodzenia powierzchni współpracujących, deformacji tłoczków lub pęknięcia sprężyn. Co więcej, zapowietrzenie może zaburzyć równowagę ciśnień w pompie, przez co zawory zwrotne przestają się domykać, a paliwo cofa się w przewodach. W efekcie ciągnik staje się trudny do uruchomienia, a jego praca staje się nierówna i głośniejsza. Zbagatelizowanie pierwszych objawów często kończy się koniecznością przeprowadzenia pełnej naprawy pomp do ciągników, łącznie z regeneracją sekcji tłoczącej i wymianą elementów precyzyjnych.

Skutki zignorowania suchego startu

Niestety, wielu użytkowników uruchamia ciągnik „na siłę”, wielokrotnie kręcąc rozrusznikiem mimo braku paliwa w układzie. To najprostszy sposób na zatarcie pompy. Skutki suchego startu mogą być widoczne dopiero po kilku dniach - pompa zaczyna głośno pracować, a silnik traci moc. Wewnątrz urządzenia pojawiają się rysy, które powodują mikroucieki paliwa i spadek ciśnienia. W dłuższej perspektywie prowadzi to do zwiększonego zużycia paliwa i nierównej pracy silnika. Jeśli problem zostanie zignorowany, jedynym rozwiązaniem pozostaje kompleksowa naprawa pomp do ciągników, często wraz z wymianą sekcji tłoczącej i zaworów zwrotnych.

Objawy zapowietrzenia i suchego startu pompy

Wczesne rozpoznanie problemu pozwala zapobiec kosztownej awarii. Do najczęstszych objawów zapowietrzenia układu paliwowego należą:

• dłuższy rozruch i nierówna praca silnika po uruchomieniu,
• przerywanie pracy pod obciążeniem,
• charakterystyczne „pufanie” lub zgrzytanie w okolicy pompy,
• widoczne pęcherzyki powietrza w przewodzie zasilającym,
• spadek mocy i chwilowe gaśnięcie silnika przy dodaniu gazu,
• pojawienie się metalicznych opiłków w filtrze paliwa po kilku godzinach pracy.

Jeśli którykolwiek z tych objawów wystąpi po serwisie lub wymianie filtra, należy jak najszybciej sprawdzić szczelność układu i doprowadzić paliwo do pompy przed kolejnym rozruchem. W przeciwnym razie ryzyko zatarcia elementów jest bardzo wysokie.

Wymiana filtra paliwa i odpowietrzanie układu w ciągnikach New Holland

W przypadku ciągników New Holland wyposażonych w mechaniczną pompę wtryskową, wymiana filtra paliwa nie jest czynnością skomplikowaną. Wymiana filtra paliwa powinna być dokonywana w tym samym czasie co wymiana oleju w silniku. W zależności od modelu ciągnika, producent podaje maksymalny okres między przeglądami 600 godzin. Jednak jak zalecają serwisanci, choćby na ze względu na często pojawiające się opinie o wątpliwej jakości dostępnego paliwa, warto wymiany dokonywać częściej, na przykład co 400-500 godzin. Przedstawiony sposób wymiany filtra i odpowietrzania układu dotyczy ciągników New Holland m.in.

Procedura wymiany filtra paliwa

1. Przystępując do wymiany filtra, warto oczyścić podstawę, do której jest przytwierdzony.
2. Przed wykręceniem filtra - w przypadku ciągników wyposażonych w czujnik wody w paliwie, należy rozłączyć wiązkę elektryczną czujnika.
3. Odkręcenie filtra zawsze spowoduje wyciek pewnej ilości paliwa. Po wykręceniu filtra, jest on do wyrzucenia.
4. Korzystając z okazji demontażu czujnika, warto sprawdzić jego stan i w przypadku nagromadzenia brudu - oczyścić go.
5. Kolejną czynnością jest przykręcenie nowego filtra. Wcześniej trzeba jednak zwilżyć uszczelkę, która zapewnia szczelność połączenia pomiędzy filtrem a podstawą. W tym celu wystarczy rozsmarować na uszczelce kilka kropli czystego oleju.
6. Przy dokręcaniu należy pamiętać, żeby nie używać klucza. Najczęściej wystarczy silne dokręcenie rękoma. Na filtrze zawarte są zazwyczaj piktogramy z instrukcją montażu, na przykład wkręcić filtr do wyczucia oporu, a następnie wykonać jeszcze ¾ lub pełny obrót, czując rosnący opór zaciskanej uszczelki.

Nowy filtr i przewody doprowadzające do niego paliwo są puste. Częściowo można to zrobić jeszcze na etapie montażu filtra, zalewając go czystym paliwem. Nie jest to jednak niezbędne.

Odpowietrzanie układu paliwowego po wymianie filtra

W dalszym etapie do uzupełnienia paliwa w układzie posłuży ręczna pompka (umieszczona w pobliżu filtra paliwa). Aby to zrobić, w mniejszych modelach ciągników TD5 (5.65; 5.75) trzeba zdjąć przewód paliwowy z króćca przy filtrze. W pozostałych modelach producent zastosował otwory odpowietrzające zakręcane śrubami ø 5 lub 8 mm. Śrubę trzeba poluzować lub wykręcić. Jeśli naciskając dźwigienkę pompki nie jest wyczuwalny opór, oznacza to nieprawidłowe ustawienie krzywki wałka rozrządu. Paliwo pompuje się dotąd, aż wypłynie z króćca nad filtrem czy otworu odpowietrzającego.

Trzeba pamiętać też o wymianie niewielkiego filtra przepływowego umieszczonego w przewodzie paliwowym między zbiornikiem paliwa a wstępną pompką. Przewód, na którym jest zamontowany, można wypiąć, ponieważ zazwyczaj jest on na zatrzaskach. Filtr przepływowy jest bezobsługowy i wymienia się go w całości.

Opisany powyżej sposób odpowietrzania układu zazwyczaj okazuje się wystarczającym przy wymianie filtra. Jeśli nastąpiłby przypadek głębszego zapowietrzenia, na przykład przy zupełnym wyczerpaniu paliwa podczas pracy, wtedy taki sposób może nie wystarczyć. W takim przypadku po odpowietrzeniu układu w opisanym miejscu, trzeba odkręcić np. śruby na wtryskiwaczach, aby usunąć powietrze z dalszych części układu.

Zapobieganie zapowietrzeniu układu paliwowego

Zapobieganie jest zawsze tańsze niż naprawa. Aby uniknąć zapowietrzenia, należy przestrzegać kilku zasad:

• przed wymianą filtra paliwa zawsze napełnij go czystym olejem napędowym,
• po każdej interwencji w układzie odpowietrz go ręcznie przed uruchomieniem silnika,
• regularnie kontroluj stan przewodów i złączek paliwowych,
• unikaj pracy ciągnika z niskim poziomem paliwa w zbiorniku,
• stosuj wysokiej jakości filtry paliwa i uszczelki,
• wymieniaj przewody elastyczne co kilka lat - z czasem parcieją i przepuszczają powietrze.

Te proste czynności znacznie ograniczają ryzyko powstania zapowietrzenia i zapewniają długą żywotność pompy wtryskowej.

Diagnostyka po zapowietrzeniu - jak ocenić stan pompy

Pierwszym krokiem jest wizualna ocena przewodów paliwowych i złączek. Wszelkie ślady paliwa, wilgoć lub pęcherzyki powietrza w przezroczystych przewodach wskazują na nieszczelność. Następnie należy ręcznie odpowietrzyć układ, korzystając z pompki zasilającej lub zaworu odpowietrzającego przy filtrze. Jeśli silnik odpala, ale pracuje nierówno, konieczna jest kontrola ciśnienia wtrysku. Warto też sprawdzić stan oleju w pompie - jego ciemna barwa lub obecność metalicznych drobinek to sygnał, że doszło do suchego tarcia. W takich przypadkach niezbędna jest profesjonalna naprawa pomp do ciągników, obejmująca rozbiórkę, czyszczenie i ocenę sekcji tłoczącej pod mikroskopem.

Rozwiązywanie problemów z zapowietrzeniem układu paliwowego

Przypadek Mitsubishi D2000 po zsunięciu rurki

W sytuacji, gdy w traktorku Mitsubishi D2000 po zsunięciu rurki i wypaleniu paliwa, silnik nie chce zapalić pomimo luzowania nakrętek na wtryskiwaczach, konieczne jest dokładne odpowietrzenie pompy. Na pompie powinien znajdować się zaworek do przelewu lub śruba odpowietrzająca. Czasami pomaga wdmuchnięcie powietrza do baku, które pchnie paliwo do układu. Pompa jest ciężka do odpowietrzenia sama z siebie. Warto spróbować ustawić gaz na maksimum i kręcić z rozsądkiem rozrusznikiem.

W przypadku problemów z zapłonem z powodu stacyjki, która jedynie łączy elektrykę, a rozruch odbywa się za pomocą dodatkowego przycisku, nie wpływa to na proces odpowietrzania. Jeśli bak jest wyżej od filtra i paliwo dochodzi do filtra, a nawet za niego, to pompka "gruszka" między bakiem a filtrem może nie być niezbędna. Jeśli bak jest powyżej zbiornika, paliwo do pompy dochodzi grawitacyjnie. Na górze pompy znajduje się nakrętka (charakterystyczna, pasująca do klucza i śrubokrętu), którą należy lekko popuścić. Po jej odkręceniu powietrze powinno syknąć i zacząć sączyć się paliwo. Po zakręceniu i uruchomieniu silnika powinien on dość szybko zaskoczyć. Wstrzyknięcie paliwa strzykawką z igłą w sztywne przewody również może pomóc w procesie odpowietrzania.

Ciągłe zapowietrzanie układu w silniku S231 ("15-nastka")

Jeśli pompa zapowietrzyła się podczas jazdy, a po wymianie sekcji i końcówki wtrysku (ustawionej na 135bar) ciągnik chodzi, ale po dwóch dniach postoju na zamkniętym kraniku odpali i zaraz gaśnie z zapowietrzonym układem, a wystarczy odpowietrzyć pompę, aby silnik pracował normalnie, należy szukać przyczyny. Warto sprawdzić, czy nie ma zewnętrznych wycieków. Możliwe jest również, że paliwo cieknie do oleju, choć to mniej typowe. W takim przypadku, po całkowitym zapowietrzeniu podczas jazdy i konieczności odkręcania wyjścia pompy, aby dotarło tam paliwo, mimo wymiany sekcji, uszczelek, końcówki wtrysku (najlepszej jakości, składanych w aptekarskich warunkach), kranika, przewodów paliwowych, filtra i czyszczenia wszystkiego, problem może leżeć gdzie indziej. Warto zrobić test i nie zakręcać kranika. Kranik zazwyczaj zakręca się tylko przy wymianie filtra paliwa. Możliwa przyczyna to zawór zwrotny w pompie wtryskowej.

Zapowietrzanie układu w C360 i problemy z popychaczem

W przypadku C360 ze stukającym popychaczem na wolnych obrotach, którego wymiana początkowo pomogła, ale po tygodniu stukanie wróciło, problem może leżeć w wałku. Wygląda to tak, jakby popychacz się zacinał i wtedy stuka. Jeśli ciągnik ciężko pali na zimnym silniku, kręci dobrze, ale po zapaleniu nie reaguje na gaz i gaśnie (jakby nie dostawał paliwa) kilka razy, a potem już chodzi normalnie, to wskazuje na problem z układem paliwowym. Może to być związane z zapowietrzaniem lub niedostatecznym dopływem paliwa.

Ciągłe zapowietrzanie po 15 minutach pracy

Gdy ciągnik chodzi około 15 minut, następnie gaśnie i już nie zapala, a po odkręceniu dolnej śrubki na pompie i pompowaniu pompką ręczną idzie powietrze, a potem leci samo paliwo, natomiast na górnej śrubce najpierw leci samo powietrze, a potem na przemian raz paliwo, raz powietrze, i nie da się całkowicie odpowietrzyć do pojawienia się samego paliwa - problem jest poważny. Jeśli ciągnik po takim częściowym odpowietrzeniu odpala, ale po 15 minutach gaśnie i znów trzeba odpowietrzać, pomimo wymiany wszystkich gumek na przewodach i nowego filtra, należy szukać przyczyny w doprowadzeniu paliwa do pompy, gdzie łapie powietrze, lub w samej pompie. Możliwe, że na dolnej śrubie jest możliwość odpowietrzenia, ale problem pojawia się ponownie po pracy silnika.

Znaczenie profesjonalnego serwisu i diagnostyki

Pompy wtryskowe w ciągnikach są konstrukcjami o dużej precyzji, dlatego wszelkie prace serwisowe powinny być wykonywane przez wyspecjalizowane warsztaty. Profesjonalny serwis nie tylko odpowietrzy układ i sprawdzi szczelność, ale także przeprowadzi pomiar wydajności i ciśnienia tłoczenia. W wielu przypadkach szybka reakcja pozwala uratować pompę przed zatarciem. Fachowa naprawa pomp do ciągników obejmuje pełną regenerację, wymianę elementów uszczelniających i test końcowy pod obciążeniem. Dzięki temu urządzenie odzyskuje parametry fabryczne i gwarantuje niezawodną pracę układu paliwowego przez kolejne tysiące motogodzin.

tags: #zapowietrzanie #pompy #paliwa #ciagnik