Świat muzyki to złożona przestrzeń, w której spotykają się talent artystyczny, proces twórczy i skomplikowane kwestie prawne. Od solowych wykonawców po zespoły, każdy podmiot muzyczny wnosi swój unikalny wkład w kulturę, jednocześnie poruszając się po meandrach prawa autorskiego i pokrewnego. Niniejszy artykuł przedstawia sylwetki wybranych artystów oraz podstawowe informacje dotyczące praw związanych z piosenką.
LP (Laura Pergolizzi): Biografia i kariera międzynarodowej artystki
Laura Pergolizzi, znana szerzej pod pseudonimem LP, urodziła się w 1981 roku w Huntington na Long Island. Pochodzi z rodziny ojca Włocha i matki Irlandki, z dziadkiem ze strony ojca wywodzącym się z Neapolu, a babcią z Palermo. Jest córką prawnika i śpiewaczki operowej. W 1996 roku, po ukończeniu nauki w szkole ponadpodstawowej im. Walta Whitmana, przeprowadziła się do Nowego Jorku, gdzie rozpoczęła swoją karierę muzyczną, występując pod pseudonimem „LP”.
Początki kariery i pierwsze albumy
W 1998 roku LP pojawiła się gościnnie w utworze „Cinderella” na albumie studyjnym zespołu Cracker pt. Gentleman’s Blues. Do nagrania piosenki zaprosił ją David Loweryi, który był pod wrażeniem jej solowych występów. Loweryi wyprodukował również jej debiutancki album studyjny pt. Heart-Shaped Scar, wydany w 2001 roku przez wytwórnię Koch Records. W czerwcu 2004 roku artystka wydała kolejny album pt. Suburban Sprawl & Alcohol.
Rozwój kariery i działalność songwriterska
W 2006 roku LP wystąpiła na festiwalu South by Southwest i podpisała kontrakt płytowy z wytwórnią The Island Def Jam Music Group, której prezesem był wówczas L.A. Reid. Umowa ta została jednak niedługo później zerwana ze względu na różnice artystyczne między stronami. W 2007 roku LP podpisała kontrakt z niezależną wytwórnią SoBe Entertainment. W tym samym roku jej utwór „Love Will Keep You Up All Night” znalazł się na albumie zespołu Backstreet Boys pt. Unbreakable. W 2009 roku LP zaczęła pisać utwory dla innych wykonawców, co stało się znaczącym elementem jej kariery. W 2010 roku przeprowadziła się do Los Angeles, gdzie podpisała kontrakt płytowy z wytwórnią 2101 Records, należącą do RedOne’a.
Swój pierwszy duży sukces jako autorka tekstów osiągnęła, współtworząc utwór Rihanny „Cheers (Drink to That)” z albumu pt. Loud (2010). W piosence zaśpiewała hook wokalny, który został zaczerpnięty z utworu Avril Lavigne „I’m with you”. W czerwcu 2011 roku napisała utwór „Afraid to Sleep”, który został wykonany przez Vicci Martinez i dotarł do 10. miejsca na iTunes Top Singles Chart. We wrześniu tego samego roku podpisała kontrakt płytowy z Warner Bros. Records.
Przełom i międzynarodowy sukces
W kwietniu 2012 roku LP wydała minialbum koncertowy pt. Into the Wild: Live at EastWest Studios, zawierający pięć piosenek, i rozpoczęła intensywną trasę koncertową, obejmującą takie festiwale jak SXSW, Bonnaroo, Lollapalooza, Bumbershoot, Tropfest, a także Sonic Boom w Tokio i Hyde Park w Londynie. W 2012 roku rozpoczęła pracę nad materiałem na kolejną płytę, nad którą współpracowała z twórcami, takimi jak m.in. Billy Steinberg, Isabella Summers (z zespołu Florence and the Machine), Claude Kelly, Carl Ryden i Rob Kleiner. 3 czerwca 2014 roku wydała album pt. Forever for Now, który promowała singlami: „Night Like This” i „Someday”.
We wrześniu 2015 roku LP wydała utwór „Muddy Waters”, który został wykorzystany w ścieżce dźwiękowej czwartego sezonu serialu Netfliksa Orange Is the New Black. W lipcu 2016 roku wydała singiel „Lost on You”, z którym osiągnęła międzynarodowy sukces komercyjny. Oba single znalazły się na jej minialbumie pt. Death Valley, który wydała w połowie czerwca 2016 roku. W grudniu 2016 roku wydała album pt. Lost on You, na którym umieściła piosenki z Death Valley i pięć premierowych utworów, w tym singiel „Other People”. 7 grudnia 2018 roku wydała piąty album w karierze - Heart to Mouth, który promowała singlami: „Girls Go Wild” i „Recovery”.
Życie osobiste i tożsamość
LP jest zadeklarowaną lesbijką. Piosenkę „Lost on You” napisała po rozstaniu z aktorką Tamzin Brown. Artystka identyfikuje się jako osoba neutralna płciowo. W wywiadzie z 2018 roku stwierdziła: „Mówię o sobie ona i jej, ale nie podoba mi się to. Zbyt wiele by mnie to jednak kosztowało, gdybym upierała się przy they. Ale szanuję ludzi, którzy to robią”. W 2021 roku przestawiła się na używanie zaimków „they/them”, stwierdzając w wywiadzie: „To bardziej w moim stylu”.
Zespół Feel: Historia i osiągnięcia polskiej grupy pop-rockowej
Feel to polski zespół popowy założony w Katowicach w 2005 roku przez wokalistę Piotra Kupichę. Grupa wydała cztery albumy studyjne: Feel (2007), Feel 2 (2009), Feel 3 (2011) i Feel 5 (2022) oraz jeden kompilacyjny, The Best (2016). Zespół wylansował przeboje takie jak: „A gdy jest już ciemno”, „No pokaż na co cię stać”, „Jak anioła głos”, „Pokonaj siebie”, „W odpowiedzi na Twój list”, „Pokaż mi niebo” i „Rodzinka”, który został wykorzystany w czołówce serialu Rodzinka.pl.
Powstanie i pierwsze sukcesy
Zespół powstał w maju 2005 roku, dwa lata po odejściu Piotra Kupichy z grupy Sami. Początkowo, pod nazwą Q2, był to duet z basistą Michałem Nowakiem. Skład zespołu uzupełnili Łukasz Kożuch oraz Michał Opaliński, zmieniając szyld kolejno na Q3, Q4 oraz Kupicha Band. Pod koniec maja 2007 roku w katowickim klubie Dekadencja grupa nakręciła teledysk do pierwszego singla „A gdy jest już ciemno”, w którym gościnnie zagrała tancerka Aneta Piotrowska. W czerwcu ogłoszono, iż zespół znalazł się z tym utworem w czołowej dziesiątce polskich wykonawców walczących na Sopot Festival. Singiel „A gdy jest już ciemno” trafił do radiostacji w sierpniu.
W tym samym miesiącu, jako reprezentanci Polskiego Radia Katowice, zespół wziął udział w corocznym konkursie „Przebojem na Antenę” w Hajnówce, gdzie Feel zajął drugie miejsce i otrzymał nagrodę Marszałka Województwa Podlaskiego. Podczas 44. Sopot Festival grupa została nagrodzona za ten utwór Bursztynowym Słowikiem oraz Słowikiem Publiczności, otrzymując 52 procent głosów. Niecały tydzień później Dziennik Bałtycki poinformował, że piosenka ta może być plagiatem kompozycji Carly Simon „Coming Around Again”.
Uznanie i nagrody
Pierwszy album Feel ukazał się 26 października i już w dniu premiery uzyskał status złotej płyty oraz zadebiutował na pierwszym miejscu listy OLiS. Pod koniec października premierę miał również drugi singiel z płyty - „No pokaż na co cię stać”. W listopadzie w Sali Kongresowej Radio WAWA wręczyło Polskie Nagrody Muzyczne i Kulturalne Złote Dzioby, gdzie Feel otrzymał statuetkę w kategorii: Odkrycie Roku. 4 lutego 2008 roku zespół odebrał Telekamerę w kategorii muzyka, zdobywając ponad dwa razy więcej głosów niż druga w tej kategorii Doda. 22 lutego nakładem Universal Music Group ukazała się składanka Hity numer jeden!, na której znalazł się m.in. singiel „A gdy jest już ciemno”.
27 marca Feel wystąpił dla amerykańskiej Polonii w Copernicus Center w Chicago. W kwietniu grupa odebrała Fryderyka dla nowej twarzy fonografii i cztery nagrody Eska Music Awards w kategoriach: zespół roku - Polska, album roku - Polska (Feel), hit roku - Polska („A gdy jest już ciemno”) oraz video roku Eska.pl („Pokaż, na co Cię stać”). W tym czasie zespół wydał też teledysk do trzeciego singla, „Jak anioła głos”. W tym samym miesiącu wytwórnia EMI poinformowała, że sprzedaż albumu Feel przekroczyła 100 tysięcy sztuk, będąc 12 razy na pierwszym miejscu listy OLiS.
W czerwcu zespół odebrał trzy Superjedynki: dla zespołu roku, za płytę roku (Feel) oraz za superwystęp na 45. Krajowym Festiwalu Piosenki Polskiej w Opolu. 18 czerwca w Radiu Zet premierę miał utwór „Pokonaj siebie”, wykonany wraz z Iwoną Węgrowską. 15 lipca Feel ponownie gościł w Operze Leśnej na Sopot Festival, dając krótki recital. 22 sierpnia wydana została reedycja albumu Feel, zawierająca dodatkowo singiel „Pokonaj siebie”, teledyski zespołu oraz niepublikowane materiały wideo. Miesiąc wcześniej debiutancki album przekroczył nakład 150 tysięcy sztuk, zyskując status diamentowej płyty. We wrześniu grupa wzięła udział w charytatywnym koncercie „Budujemy nadzieję” na rzecz poszkodowanych przez trąbę powietrzną. W październiku ukazał się teledysk do piątego singla, „W odpowiedzi na twój list”. W tym samym miesiącu głosami widzów stacji MTV zespół zdobył tytuł Najlepszy Polski Wykonawca, kandydując tym samym do tytułu Najlepszy Europejski Wykonawca na MTV Europe Music Awards. Łączny nakład debiutanckiego albumu Feel przekroczył 200 tysięcy egzemplarzy, co w pierwszej dekadzie XXI wieku udało się jeszcze jedynie zespołowi Ich Troje.
Dalsze lata twórczości
17 listopada ukazał się maxisingiel Pocztówka do św. Mikołaja 2, na który grupa nagrała piosenkę „Gdy Wigilia jest” wspólnie z Patrycją Kosiarkiewicz i z gościnnym udziałem dziennikarzy radiostacji RMF FM. Również w listopadzie zespół po raz kolejny triumfował na rozdaniu nagród Złote Dzioby, zdobywając statuetki w kategorii: wokalista roku dla Piotra Kupichy oraz przebój roku za piosenkę „Jak anioła głos”. W lutym 2009 roku zespół uzyskał kolejne nominacje do nagrody Fryderyki w kategoriach: grupa roku, wokalista roku oraz piosenka roku („Jak anioła głos”) oraz po raz drugi otrzymał Telekamerę w kategorii muzyka. W kwietniu odebrał także Eska Music Award za wygraną w kategorii zespół roku - Polska.
27 marca 2009 roku na antenie Radia Eska odbyła się premiera singla „Pokaż mi niebo”, będącego zwiastunem płyty Feel 2, która trafiła na rynek 8 czerwca i zadebiutowała na pierwszym miejscu listy OLiS. Album zawierał 10 utworów, m.in. „Tylko powiedz czego chcesz” nagrany w duecie z Sebastianem Riedlem, oraz dwa bonusy instrumentalne. W dniu premiery album zdobył status złotej płyty, osiągając nakład ponad 17 tys. egzemplarzy. W kwietniu ukazał się teledysk do „Pokaż mi niebo”, w którym gościnnie wystąpił Andrzej Grabowski, nakręcony w katowickim Nikiszowcu. Pod koniec 2009 roku grupa nawiązała menedżerską współpracę z Dariuszem Krupą i wydała nowy singiel „Urodziny”. W maju 2010 roku ukazał się ostatni singiel z płyty, „Jeśli czegoś pragniesz”. Album Feel 2 osiągnął łącznie nakład 30 tys.
W kwietniu 2011 roku Piotr Kupicha zwyciężył w finale pierwszej edycji programu rozrywkowego TVP2 Bitwa na głosy, w którym reprezentował chór z Katowic. Po finale programu nagrał z chórem piosenkę „Zwycięstwa smak”, który - wraz z wcześniejszymi dwoma singlami - trafił na trzeci album grupy pt. Feel 3. W lipcu zespół zaprezentował kolejny singiel z nowej płyty, balladę „Cały ten świat”, do którego nakręcił teledysk w Katowicach. Album trafił na rynek dopiero 18 października, osiągając status złotej płyty po miesiącu sprzedaży i debiutując na 13. miejscu listy OLiS. W styczniu 2012 roku premierę miała tytułowa piosenka do serialu komediowego TVP Ja to mam szczęście!, którą nagrał Feel. W tym samym miesiącu rozpoczęto promocję kolejnego singla z płyty Feel 3, „Zwycięstwa smak”, który w kwietniu znalazł się w TOP 10 konkursu na oficjalny hit reprezentacji Polski na EURO 2012 „Hit Biało-Czerwonych”.
W marcu 2013 roku Feel zaczął nagrywać muzykę w stylistyce tanecznej muzyki elektronicznej, którą po raz pierwszy zaprezentował na singlu „Poczuj to”. Ze względów prawnych, spowodowanych przenoszeniem części katalogu EMI do nowego wydawcy zespołu - koncernu Universal Music Polska, singla firmuje nazwisko samego Kupichy. Zespół szybko zdementował związane z tym faktem plotki o jego rzekomym rozpadzie i zapowiedział wydanie nowego albumu. Kupicha za pośrednictwem oficjalnej informacji prasowej poinformował, że utwór ten stanowi początek kolejnego etapu w karierze Feel i chce, aby jego twórczość wzbudzała emocje i kontrowersje, oraz dodał, że zespół nie obawia się eksperymentów i nie ogranicza się do jednego nurtu muzycznego. W grudniu Feel wystąpił podczas plenerowego koncertu sylwestrowego telewizji TVN w Krakowie.
W czerwcu 2014 roku premierę miał wyłącznie radiowy singiel zespołu, „Taki twój los”, który stanowił powrót do poprzedniego, poprockowego brzmienia. W tym samym miesiącu Feel uhonorowano Superjedynką w kategorii SuperShow na 51. KFPP w Opolu. We wrześniu grupa zaprezentowała piosenkę „Lepiej być podobnym do nikogo”, którą nagrała do komedii „Wkręceni 2”. Kupicha zapowiedział wówczas kontynuację pracy z artystami z innych stylistyk muzycznych. W marcu 2015 roku premierę miał kolejny singiel zapowiadający czwarty album, „Twoje włosy rozwiał wiatr”. Mimo ówczesnych deklaracji zespołu o zakończeniu prac nad nową płytą i zapowiedzi jej wydania jesienią tego samego roku, jej premiera została odwołana.
W kwietniu 2016 roku Feel wydał singiel „Swoje szczęście znam”, biorący także udział w konkursie Premier na 53. KFPP w Opolu. Utwór ten okazał się największym przebojem grupy od czasu promocji jej pierwszego albumu. Zespół zapowiedział wówczas, że z okazji jubileuszu 10-lecia swojej działalności zamiast czwartego albumu studyjnego wyda album pt. Feel The Best, na który - obok premierowych utworów - na nowo nagra swoje największe przeboje z całej kariery.
Zespół Video: Kreatywność i dostępność w muzyce
Zespół Video powstał w 2007 roku. Na swoim koncie mają już dwie płyty: Video Gra z hitami „Idę Na Plażę” i „Soft” oraz Nie Obchodzi Nas Rock, na której znalazły się takie numery jak „Papieros”, „Środa Czwartek” czy „Fantastyczny Lot”. Singiel „Dobrze, Że Jesteś”, opublikowany w marcu 2014 roku, promował ich nadchodzącą płytę Ej!. Grupę tworzą Wojtek Łuszczykiewicz, Marek Jan Kisieliński, Bartek Budyń Szymański, Piotr Kowalewski i Paweł Stępień. Zespół Video zdobył już wiele prestiżowych nagród, m.in. Nagrodę Dziennikarzy festiwalu Top Trendy w 2008 roku, Famkę za Najlepszy Debiut 2008, a w 2009 i 2010 dla Zespołu Roku, a także Eska Music Award w 2011 roku.
Innowacyjny teledysk w języku migowym
W marcu 2014 roku zespół wydał singiel „Dobrze, Że Jesteś” wraz z nietypowym teledyskiem. Klip został zrealizowany we współpracy z grupą artystyczną Młodzi Migają Muzykę i jest przeznaczony także dla osób głuchoniemych, ponieważ cały tekst singla został pokazany w polskim języku migowym. Pomysł ten zrodził się spontanicznie, kiedy wokalista grupy, Wojtek Łuszczykiewicz, natrafił w Sieci na jedną z realizacji grupy MMM. Decyzja o współpracy zapadła szybko, a jej rezultatem był klip, który możecie zobaczyć na EskaROCK.pl.
Teledysk o Szczecinie w języki migowym
Prawa autorskie i pokrewne w muzyce: Kto ma prawa do piosenki?
Kwestia praw do piosenki nie jest tak oczywista, jak mogłoby się wydawać na pierwszy rzut oka. Jeżeli interesujesz się muzyką, jesteś twórcą, producentem, wykonawcą, wydawcą lub po prostu lubisz wiedzieć, warto przyjrzeć się temu zagadnieniu bliżej.
Twórcy i autorstwo
Zgłaszając utwór do ZAiKS-u (Związku Autorów i Kompozytorów Scenicznych), określa się, komu przysługują prawa autorskie, a jeśli więcej niż jednemu twórcy, również udziały we wspólnym prawie autorskim przysługujące poszczególnym współautorom. Pozostawienie biegu rzeczy przypadkowi to słaby pomysł, nie tylko w prawie, ale i w życiu w ogóle.
Może się zdarzyć, że muzycy spotykają się na próbie i podczas grania tworzą jednocześnie. Piosenka zabrzmiała, bo zespół ją zagrał. W języku prawniczym powiemy nie tyle o zagraniu piosenki, co o jej artystycznym wykonaniu. Akt twórczy zazębia się z aktem odtwórczym - muzycy tworzą i wykonują jednocześnie, jeśli oczywiście piosenka powstaje w ramach grania "tu i teraz".
Artystyczne wykonanie i fonogram
Kiedy piosenka jest już gotowa, zespół wchodzi do studia, by ją nagrać. Wykonując piosenkę podczas sesji studyjnej, zespół artystycznie ją wykonuje w tym samym składzie, co na próbach. Może być też jednak tak, że kto inny stworzył piosenkę, a kto inny ją wykonał - to zdarza się częściej niż często, nie szukając daleko, weźmy choćby najprostsze covery. Można powiedzieć, że piosenka jest w pewnym sensie bytem abstrakcyjnym.
Efektem sesji studyjnej jest utrwalone wykonanie piosenki, czyli nagranie. Pamiętaj, że kto inny może mieć prawa do piosenki (jako utworu), a kto inny do artystycznego wykonania tej piosenki. Prawo do fonogramu przysługuje producentowi. Fonogram to nie musi być nośnik fizyczny; fonogramem może być równie dobrze plik cyfrowy. Technika zapisu nie ma znaczenia.
Prawa do wideogramu i złożoność sytuacji
Prawa te mogą powstać po stronie jednego i tego samego podmiotu, ale nie muszą. To już jednak temat na zupełnie inną opowieść. Warto podkreślić złożoność sytuacji. Nie wspomniano jeszcze o teledysku do piosenki. Tutaj pojawi się temat utworu audiowizualnego oraz wideogramu. Prawo dla Kreatywnych na słodko! Praktyczne wskazówki w przystępnej formie są dostępne dla wszystkich zainteresowanych pogłębieniem wiedzy w tym zakresie.