Żurawie samojezdne – wszechstronne wsparcie w budownictwie i przemyśle

Żurawie samojezdne, często potocznie nazywane również żurawiami samochodowymi, to niezastąpione urządzenia w nowoczesnym budownictwie, logistyce i przemyśle. Dzięki swojej mobilności, elastyczności zastosowań i ogromnej sile unoszenia, potrafią sprostać wyzwaniom nawet najbardziej skomplikowanych projektów.

Co to jest żuraw samojezdny?

Żuraw samojezdny to maszyna osadzona na podwoziu samochodowym lub specjalnym podwoziu terenowym, wyposażona w teleskopowe ramię oraz system stabilizacji. Łączy w sobie funkcję dźwignicy oraz środka transportu, co pozwala mu samodzielnie dotrzeć na miejsce pracy i niemal natychmiast rozpocząć operacje podnoszenia. Wyróżnia się charakterystyczną budową, której głównymi elementami są wyciągarka i wysięgnik uchylny, umieszczone na obrotnicy. Dzięki takiej konstrukcji urządzenie sprawdza się w dwóch trybach: dźwigowym oraz transportowym.

W przeciwieństwie do stacjonarnych konstrukcji, żuraw samojezdny może być szybko przestawiany, co znacząco ogranicza koszty logistyczne. To właśnie dlatego do zadań wymagających jednocześnie siły, precyzji i mobilności najczęściej odpowiada się: do czego służy żuraw samojezdny. Jest to połączenie mobilności, dużego udźwigu i wszechstronności, sprawdzające się tam, gdzie liczy się czas, precyzja oraz możliwość pracy w różnych lokalizacjach bez dodatkowych przygotowań.

Rodzaje i konstrukcja żurawi samojezdnych

Rodzaje żurawi samojezdnych dzieli się przede wszystkim ze względu na typ podwozia, co determinuje możliwości maszyny w konkretnych warunkach. Najważniejsze typy to:

• Żurawie samochodowe: Najczęściej używane w miejskich warunkach, gdzie istotna jest mobilność i szybkie przemieszczanie się między miejscami pracy.
• Żurawie gąsienicowe: Oferują najlepszą przyczepność i stabilność na trudnym, miękkim podłożu.
• Żurawie jezdniowo-terenowe: Łączą cechy żurawi samochodowych i terenowych kołowych, co pozwala na ich wszechstronne zastosowanie.
• Żurawie terenowo-kołowe: Przystosowane do pracy na nierównych terenach budowlanych, gdzie stabilność i zdolność pokonywania trudnych nawierzchni są kluczowe.

Równie istotny jest rodzaj napędu. Spotyka się układy mechaniczne, elektryczne oraz hydrauliczne, przy czym te ostatnie dominują w nowoczesnych konstrukcjach. Napęd hydrauliczny umożliwia precyzyjne manewrowanie nawet przy bardzo dużych obciążeniach.

Zastosowanie żurawi samojezdnych

Zakres wykorzystania żurawi samojezdnych jest wyjątkowo szeroki, znajdując zastosowanie zarówno przy niewielkich robotach montażowych, jak i przy zaawansowanych inwestycjach infrastrukturalnych. W praktyce firmy decydujące się na wynajem dźwigów mogą dobrać sprzęt idealnie dopasowany do skali i charakteru realizowanego projektu.

W budownictwie

• Montaż elementów prefabrykowanych, stropów, konstrukcji dachowych w budownictwie mieszkaniowym i komercyjnym.
• Wznoszenie wysokich budynków, montaż konstrukcji stalowych.

W przemyśle

• Instalacja maszyn, linii technologicznych oraz konstrukcji stalowych w przemyśle ciężkim.
• Montaż i konserwacja linii wysokiego napięcia oraz turbin wiatrowych w energetyce.

W logistyce i transporcie

• Przeładunek ciężkich kontenerów oraz innych ładunków na terminalach przeładunkowych.
• Prace przeładunkowe w zakładach pracy, bazach transportowych, portach.
• Transport jednostek pływających z wody na ląd lub odwrotnie, szczególnie na przełomach sezonów.

Ponadto, żurawie samojezdne służą do usuwania niebezpiecznych, starych gałęzi, montażu dachu, budowy altan, szklarni czy naprawy oświetlenia ulicznego. Sprawdzają się nawet w niekorzystnych warunkach, np. wtedy, gdy dostęp do danego miejsca jest utrudniony, ponieważ bez problemu można się nimi poruszać nie tylko na terenie placu budowy, lecz także po drogach publicznych.

Żurawie samojezdne a portowe

Należy rozróżnić żurawie samojezdne od żurawi portowych. Żurawie portowe lub stoczniowe to żurawie o specjalnym zastosowaniu, służące do przeładunku towarów ze statków na nabrzeże lub odwrotnie, a także do montażu i remontu obiektów pływających w stoczniach. Są zwykle montowane na szynowym podwoziu i przystosowane do wykonywania kilku ruchów jednocześnie: podnoszenia/opuszczania ładunków, obracania się wokół własnej osi, zmiany nachylenia wysięgnika, a także przemieszczania się wzdłuż nabrzeża.

Wśród żurawi portowych i stoczniowych wyróżnia się żurawie:

• Ze względu na konstrukcję układu wypadowego: 4-przegubowe, wysięgnikowe, z kompensacją linową.
• Ze względu na konstrukcję wózka: portalowe (bramowe) szynowe, portalowe (bramowe) na kołach ogumionych, mocowane na cokole, oraz również samojezdne (w tym kontekście jako mobilne żurawie portowe).

Współczesne mobilne żurawie portowe, takie jak Konecranes Gottwald, zapewniają opłacalną i ekologiczną obsługę ładunków dzięki koncepcji napędu elektrycznego. Są zdolne do ładowania i rozładowywania kontenerów wszystkich rozmiarów i typów, oraz obsługi ładunków drobnicowych. Charakteryzują się łatwością przemieszczania po terminalu dzięki ogumionym kołom i mogą być szybko dostępne dla start-upów i klientów z krótkoterminowym zapotrzebowaniem na sprzęt przeładunkowy.

Port Gdański Eksploatacja S.A. inwestuje w nowoczesny sprzęt, czego przykładem są dwa nowe samojezdne żurawie Liebherr LHM 280, które dotarły do Portu Gdańsk w marcu 2024 r. Posiadają udźwig maksymalny 84 tony i wysięg 40 metrów, a pracując w tandemie mogą przeładowywać ładunki o wadze do 100 ton. Są przystosowane do przeładunków ładunków masowych (zboże, węgiel), blach w kręgach oraz kontenerów. Wcześniej firma odebrała trzy żurawie samojezdne Liebherr LHM 550.

Parametry techniczne żurawi samojezdnych

Wybór odpowiedniego sprzętu wpływa bezpośrednio na bezpieczeństwo i tempo realizacji prac. Należy zwrócić uwagę na następujące parametry techniczne:

1. Udźwig żurawia [t, kg]: Maksymalna wartość obciążenia, dla której zaprojektowano urządzenie. Dla żurawi maksymalny udźwig jest przyjmowany dla najmniejszej dopuszczalnej długości wysięgnika lub wysięgu.
2. Moment udźwigu: Ciężar danego ładunku zawieszony na danym wysięgu żurawia.
3. Wysięg [m]: Odległość pozioma od osi obrotu części obrotowej żurawia do pionowej osi urządzenia ładunkowego (np. haka).
4. Wysokość podnoszenia [m]: Odległość pionowa od osi ustawienia żurawia do powierzchni oporowej urządzenia ładunkowego, które znajduje się w górnym położeniu roboczym (należy zmniejszyć o wysokość ładunku i długość ewentualnego zawiesia).
5. Głębokość opuszczania [m]: Odległość pionowa od poziomu ustawienia żurawia do urządzenia ładunkowego znajdującego się w maksymalnym dolnym położeniu.
6. Kąt obrotu [stopnie]: Żuraw samochodowy posiada z reguły możliwość pełnego obrotu wysięgnika, lecz jest ona ograniczona, kiedy na wysięgniku znajduje się ładunek (nie wolno przenosić ładunku nad kabiną samochodu).
7. Prędkości ruchów roboczych: podnoszenia/opuszczania [m/min], obrotu [1/m], teleskopowania [m/min].
8. Prędkość jazdy żurawia samochodowego: Wyraża się w km/h.
9. Zdolność pokonywania wzniesień [stopnie]: Największe dopuszczalne pochylenie podłoża, które może być pokonane przez żuraw przy stałej prędkości jazdy transportowej (najczęściej 24-26 stopni).
10. Masa żurawia [t]: Masa własna żurawia z przeciwwagą i wysięgnikiem podstawowym, bez paliwa, z olejem hydraulicznym i minimalnym roboczym napełnieniem płynami chłodzącymi i smarującymi.

Rozwój technologii sprawił, że parametry współczesnych dźwigów robią ogromne wrażenie. Największy dźwig samojezdny to konstrukcja zdolna do podnoszenia ładunków o masie przekraczającej tysiąc ton. Tego typu maszyny wykorzystywane są przy najbardziej wymagających projektach, takich jak montaż turbin wiatrowych, elementów mostów czy instalacji przemysłowych o dużych gabarytach.

Kwalifikacje do obsługi żurawi samojezdnych

Aby obsługiwać żurawie samojezdne, należy odznaczać się specjalnymi kwalifikacjami i uprawnieniami, które wystawia Urząd Dozoru Technicznego (UDT). Można je uzyskać po ukończeniu kursu na żurawie kategorii II Ż, trwającego 40 godzin i kończącego się egzaminem państwowym.

Wymagania i przebieg szkolenia

Aby przystąpić do szkolenia, trzeba być osobą pełnoletnią, legitymować się ukończeniem przynajmniej szkoły podstawowej oraz uzyskać zaświadczenie od lekarza stwierdzające brak przeciwwskazań do prowadzenia żurawia samojezdnego.

Program szkolenia obejmuje następujące zagadnienia:

• Wiadomości o dozorze technicznym i wymagania kwalifikacyjne.
• Informacje o udźwigu (prawidłowe odczytywanie wykresów).
• Pojęcie stateczności urządzenia.
• Budowa żurawi samojezdnych.
• Rodzaje zabezpieczeń.
• Wyposażenie elektryczne, mechaniczne, hydrauliczne, pneumatyczne.
• Obsługa żurawi samojezdnych.
• Obsługa zawiesi i współpraca z hakowymi.
• Warunki bezpiecznej pracy.
• Przepisy BHP związane z obsługą oraz niebezpieczne uszkodzenia.
• Praktyka.

Egzamin składa się z części teoretycznej (pisemnej - 11 poprawnych odpowiedzi z 15 pytań) i praktycznej. Pozytywne zaliczenie obu części jest warunkiem otrzymania zaświadczenia kwalifikacyjnego. Termin egzaminu jest wyznaczany maksymalnie do 30 dni roboczych od dnia złożenia kompletnego wniosku.

Posiadanie prawa jazdy kategorii C nie jest wymagane do obsługi dźwigu samochodowego, gdyż uprawnienia UDT dotyczą wyłącznie zainstalowanego na samochodzie urządzenia.

Termin ważności uprawnień i ich przedłużanie

Po pozytywnym wyniku egzaminu UDT wydaje odpowiednie zaświadczenie kwalifikacyjne uprawniające do obsługi danego typu żurawia, ważne od 5 do 10 lat, w zależności od rodzaju żurawia. Od 1 stycznia 2019 roku, wszystkie zaświadczenia kwalifikacyjne operatorów żurawi przestały być bezterminowe. Ich okres ważności liczy się jako 5 lat od dnia opublikowania rozporządzenia.

Warunkami przedłużenia uprawnień jest czynne wykonywanie zawodu przez minimum 3 lata w ostatnich 5 latach ważności zaświadczenia. Wniosek o przedłużenie uprawnień należy złożyć nie później niż 3 miesiące przed upływem okresu ważności zaświadczenia do jednostki dozoru technicznego, która wydała zaświadczenie. Można to zrobić elektronicznie przez portal eUDT (z Profilem Zaufanym lub podpisem kwalifikowanym) lub tradycyjnie, pobierając formularz ze strony UDT.

Wszystkie zaświadczenia kwalifikacyjne wydane na podstawie postępowań wszczętych przed dniem 01.06.2019 r. tracą ważność w dniu 01.01.2024 r. Zaświadczenia wydane na podstawie postępowań wszczętych po 01.06.2019 r. tracą ważność zgodnie z datą na zaświadczeniu.

Zasady wyboru zakresu przedłużanego zaświadczenia

Składając wniosek, należy wybrać „rodzaj urządzenia technicznego” zgodnie z klasyfikacją określoną w załączniku nr 3 do rozporządzenia. Dla zaświadczeń ważnych do 01.01.2024 r. (nieposiadających daty ważności na dokumencie), jeden wniosek odpowiada jednemu rodzajowi urządzenia. W przypadku, gdy zaświadczenie obejmuje dwa lub więcej rodzajów urządzeń, można złożyć oddzielne wnioski dla każdego z nich.

Okres na jaki zostaną przedłużone uprawnienia zależy od rodzaju i zakresu kwalifikacji, wynosząc nie krócej niż 5 lat i nie dłużej niż 10 lat, liczone od daty upływu ważności posiadanego zaświadczenia. Do czasu wygaśnięcia obecnego zaświadczenia, osoba nie może posługiwać się przedłużonym dokumentem.

Ważne: Wnioski niekompletne nie będą rozpatrywane, a wnioskodawca ma 7 dni na uzupełnienie brakujących danych, w przeciwnym razie postępowanie zostaje zakończone.

Podobieństwa między żurawiami budowlanymi

Mimo różnic w konstrukcji, mobilności czy zastosowaniu, wszystkie żurawie budowlane pełnią zbliżoną rolę na placu budowy i posiadają wspólne cechy:

1. Pracują w pionie i poziomie: Umożliwiają transport materiałów na dużą wysokość i przesuwanie ciężkich ładunków na poziomie gruntu.
2. Przenoszą ciężkie ładunki: Są projektowane do podnoszenia ładunków o dużej masie, które są niemożliwe do przeniesienia ręcznie.
3. Wspierają działania na budowach: Są kluczowym narzędziem w montażu elementów budowlanych, transporcie materiałów oraz instalowaniu i demontowaniu tymczasowych struktur.
4. Podlegają dozorowi technicznemu UDT: Muszą być regularnie kontrolowane pod kątem bezpieczeństwa i technicznej sprawności, przechodząc szereg badań technicznych.
5. Zwiększając długość ramienia, zmniejszamy udźwig maszyny: Jest to naturalne zjawisko wynikające z zasad fizyki, wpływające na sposób, w jaki żuraw może operować.

tags: #zuraw #portowy #samojezdny