Żuraw samojezdny, często nazywany również dźwigiem budowlanym, to kluczowe urządzenie dźwignicowe wykorzystywane do przenoszenia ładunków w pionie i poziomie, podwieszonych na haku żurawia. Jego właściwa obsługa i zrozumienie zasad Bezpieczeństwa i Higieny Pracy (BHP) są fundamentem bezpiecznej i efektywnej pracy na placach budowy oraz w innych obszarach przemysłu. Instrukcja BHP przy obsłudze żurawia samojezdnego może w dużej mierze zapobiegać wypadkom i jest obligatoryjnie udostępniana przez każdego pracodawcę.
Charakterystyka i Rodzaje Żurawi Samojezdnych
Definicja i Zastosowanie
Żuraw samojezdny wykorzystywany jest głównie w budownictwie do prac przeładunkowo-montażowych przy budowie dużej infrastruktury, turbin wiatrowych oraz w pracach przeładunkowych w zakładach pracy. Głównymi elementami żurawia jest wychylny wysięgnik osadzony na pomoście obrotowym oraz wciągarki. Zastosowanie takiej budowy pozwala na podnoszenie i przemieszczanie ładunku w wybrane miejsce dzięki podnoszeniu i opuszczaniu ładunku, obrotowi wokół własnej osi oraz zmiennemu wysięgowi. W celu zapewnienia stabilności pracy żurawia samojezdnego podczas podnoszenia ładunków jego podwozie jest podniesione do góry i opiera się na podporach wysuwanych poprzez siłowniki hydrauliczne. Do najbardziej znanych producentów żurawi samojezdnych na świecie należą Liebherr, Terex oraz Grove.
Żuraw Samochodowy a Samojezdny
Żuraw samochodowy jest przykładem sprzętu ładunkowego stanowiącego wyposażenie pojazdu. Występują również żurawie samojezdne na podwoziu samochodowym, które też nieraz są nazywane żurawiami samochodowymi, jednak są to samodzielne jednostki przeznaczone do pracy w terenie.
Kluczowe Parametry Techniczne i Ich Znaczenie dla BHP
Przy wyborze żurawia samojezdnego do wykonania określonej pracy należy brać pod uwagę przede wszystkim jego parametry techniczne, które powinny odpowiadać zakresowi prac, jakie dźwig ma wykonać.
Udźwig nominalny
To maksymalna masa ładunku, jaką jest w stanie podnieść żuraw, dla której został zaprojektowany przez producenta i która gwarantuje jego bezpieczną pracę. Udźwig żurawia zmniejsza się w zależności od długości wysięgnika oraz wysokości na jaką ma unieść dany ładunek. Charakterystyka momentu udźwigu żurawia jest opisana w tzw. diagramie udźwigu, który opracowuje producent, a operator powinien ściśle przestrzegać tych zapisów.
Wysokość i głębokość podnoszenia
- Wysokość podnoszenia: liczona jest od poziomu podłoża do dolnej części unoszonego ładunku.
- Głębokość opuszczania: jest ważna w przypadku konieczności podania ładunku poniżej poziomu gruntu, na jakim jest posadowiony żuraw, np. do wykopu.
Zdolność pokonywania wzniesień
Producent określa w instrukcji eksploatacji, po jakim maksymalnym wzniesieniu żuraw samojezdny może się bezpiecznie poruszać, nie tracąc swojej stabilności.
Masa żurawia
Jest to bardzo ważny parametr techniczny, który trzeba brać pod uwagę dla terenu, który ma ograniczoną zdolność nośności podłoża.
Obowiązki i Kwalifikacje Operatora oraz Dokumentacja
Rola Operatora Żurawia Samojezdnego
Operator żurawia samojezdnego pełni kluczową rolę w przemyśle budowlanym oraz przy obsłudze dużych obiektów. Jego zadaniem jest zapewnienie bezpiecznej i efektywnej pracy żurawiem, który wymaga precyzyjnej obsługi i ścisłego przestrzegania zasad bezpieczeństwa. Za bezpieczeństwo pracy żurawia odpowiedzialny jest operator, który powinien legitymować się odpowiednim uprawnieniem, tzw. zaświadczeniem kwalifikacyjnym uprawniającym do obsługi żurawia. Regularne szkolenia oraz ścisłe przestrzeganie procedur BHP są kluczowe dla zapewnienia bezpieczeństwa nie tylko operatora, ale i całego zespołu budowlanego.
Instrukcja Eksploatacji i BHP
Najważniejsza dla przyszłego operatora jest instrukcja eksploatacji żurawia samojezdnego, którą wydaje producent. Zawiera ona wiele informacji przydatnych podczas prac oraz zaleceń dla operatorów. Oprócz zapoznania się z treścią instrukcji eksploatacji żurawia, operator powinien również przejść instruktaż stanowiskowy przed rozpoczęciem pracy na danym żurawiu, który powinien trwać minimalny wymagany czas.
Instrukcje BHP muszą być udostępnione obligatoryjnie przez każdego pracodawcę. Zgodnie z obowiązującymi przepisami, instrukcje stanowiskowe zostały starannie opracowane przez inspektorów z Państwowej Inspekcji Pracy oraz specjalistów w dziedzinie bhp i ppoż. Pracodawca ma obowiązek wyposażyć każde stanowisko pracy w instrukcje bhp i ppoż. (art. 2374 k.p. oraz rozporządzenie MPiPS z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bhp). Instrukcje te powinny być umieszczone w widocznym miejscu przy maszynach i urządzeniach, aby były łatwo dostępne i czytelne dla pracowników. Kontrola wyposażenia stanowisk w wymagane instrukcje przez Państwową Inspekcję Pracy ma charakter obligatoryjny, a brak tych dokumentów może skutkować nałożeniem kary pieniężnej.
Instrukcja BHP przy obsłudze żurawia samojezdnego opracowana jest na podstawie właściwych przepisów z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy, w oparciu o dokumentację techniczno-ruchową maszyn i urządzeń, dokumentację oceny ryzyka zawodowego, statystykę wypadków, a także na podstawie obserwacji i konsultacji z pracownikami oraz pracownikami nadzorującymi pracę. Stanowi ona niezbędne ogniwo w łańcuchu bezpieczeństwa każdego zakładu pracy bądź firmy.
Wymagania Techniczne i Systemy Bezpieczeństwa
Tablice Udźwigów i Ograniczniki
Dopuszczalna obciążalność żurawia w postaci tablicy udźwigów powinna być w instrukcji eksploatacji żurawia opracowanej przez producenta. Tablica udźwigów powinna być również zamocowana na żurawiu w miejscu dobrze widocznym ze wszystkich stanowisk sterowniczych. Według PN-EN 12999:2005, żurawie o udźwigu równym 1000 kg lub większym lub o największym momencie podnoszenia netto równym 40 000 Nm lub większym powinny mieć ograniczniki i wskaźniki udźwigu. W żurawiach samochodowych o udźwigu mniejszym niż 1000 kg lub o największym momencie podnoszenia mniejszym niż 40 000 Nm nie jest wymagane stosowanie ograniczników udźwigu. Funkcję wskaźnika udźwigu może spełniać odpowiednio oznakowany manometr pokazujący zbliżanie się masy ładunku do udźwigu oraz dobra widoczność ze stanowiska operatora.
Dokumentacja i Kontrole Techniczne
Dźwig samojezdny musi posiadać aktualną księgę rewizyjną urządzenia technicznego, zawierającą ważną decyzję dopuszczającą do eksploatacji. Operator musi być zaznajomiony z instrukcją sprzętu i jego parametrami.
Zasady Bezpiecznej Pracy Operatora
Ogólne Zasady Bezpiecznej Pracy
Na każdym zleceniu operator dźwigu ma bardzo odpowiedzialną funkcję. Jego obowiązkiem jest zadbanie o bezpieczeństwo zarówno siebie, ładunku, jak i pozostałych pracowników. Zadania osoby operującej żurawiem samojezdnym to przede wszystkim przestrzeganie zasad BHP oraz stała kontrola terenu. Przed przystąpieniem do prac trzeba w odpowiedni sposób przygotować obszar wokół, co obejmuje również wydzielenie strefy działania maszyny.
Kluczowym elementem jest wiedza i uprawnienia samego operatora. Podczas działań bezwzględnie należy przestrzegać tabeli udźwigu, znać maszynę oraz monitorować warunki atmosferyczne. Każdy operator przed rozpoczęciem pracy jest zobowiązany dokonać czynności obsługi codziennej żurawia, których wykaz jest zawarty w instrukcji eksploatacji wydanej przez producenta. Jeżeli operator po raz pierwszy będzie sterować daną maszyną, przed przystąpieniem do prac powinien zapoznać się dokładnie z jej instrukcją obsługi oraz dokumentacją techniczną.
Dodatkowe zasady bezpieczeństwa:
- Przy każdym ustawieniu dźwigu operator jest zobowiązany posiadać odpowiednią widoczność prowadzonych działań z pozycji siedzącej. W każdej chwili musi mieć on również możliwość opuszczenia pojazdu.
- Należy znać dokładny ciężar ładunków zakładanych poprzez zawiesia na hak. Powinny one być mocowane zawsze w odpowiedni sposób. W razie potrzeby należy używać zamykanych haków.
- Warto sprawdzić teren, po którym będzie poruszać się żuraw samojezdny. Upewnić się, że wykonywane prace będą odbywać się w odpowiedniej, bezpiecznej odległości od linii elektroenergetycznych, studzienek kanalizacyjnych, garaży podziemnych itp.
- W czasie, w którym praca jest wstrzymana, dźwig budowlany samojezdny należy umieścić w miejscu do tego przeznaczonym, na płaskiej, twardej nawierzchni.
- Przenoszenie elementów w poziomie powinno być wykonywane na wysokości minimum 1 m nad jakimikolwiek przedmiotami i materiałami.
Komunikacja i Zespół Roboczy
Ważne jest ustalenie konkretnych znaków i gestów, którymi ekipa budowlana i kierujący dźwigiem samochodowym będą się porozumiewać w trakcie pracy. Do obsługi żurawia samochodowego muszą być zaangażowane minimum trzy osoby: operator, tzw. hakowy oraz sygnalista. Podczas przenoszenia elementów powinni być cały czas w kontakcie.
Sygnały ręczne i radiowe dla dźwigu mobilnego.
Zasada 3-3-3 dla Dźwigów
Zasada 3-3-3 jest przydatnym narzędziem, pozwalającym zapobiegać wypadkom na zleceniach. Głównym zamysłem reguły jest zapewnienie odpowiedniej przestrzeni i czasu, aby sprawdzić podpięcie oraz możliwości transportu maszyny. Polega ona na następujących krokach:
- Przed rozpoczęciem samego przenoszenia, sprawdź 3 podstawowe punkty: masę elementu, stabilność podłoża oraz komunikację.
- Zanim ładunek znajdzie się kilkanaście lub kilkadziesiąt metrów nad ziemią, ważne jest, żeby przyjrzeć się mu blisko podłoża. Podnieś element nad ziemię i poczekaj około 3 minuty. Dzięki temu masz pewność, że jest dobrze zabezpieczony do transportu.
- Na końcu pamiętaj o zachowaniu 3 metrów odległości od obiektów lub pozostałych pracowników.
Czynności Zabronione i Potencjalne Zagrożenia
Czynności Zabronione podczas Pracy Żurawiem
Podczas pracy na żurawiu samojezdnym kluczowe jest zachowanie bezpieczeństwa. Następujące czynności są kategorycznie zabronione:
- Transport ładunków o masie przekraczającej parametry w instrukcji.
- Działanie bez rozstawionych podpór.
- Używanie żurawia samojezdnego w innym celu niż ten, do którego jest przeznaczony.
- Pchanie czy podnoszenie elementów przy pomocy układu poziomowania podwozia maszyny.
- Praca przy zbyt dużym wietrze.
- Przenoszenie ładunku bezpośrednio nad ludźmi.
- Podnoszenie osób w koszu na haku. Jest to dopuszczalne tylko i wyłącznie w przypadku uzyskania jednorazowej zgody wydanej przez organ Dozoru Technicznego. W takim wypadku żuraw pełni funkcję typowego podnośnika koszowego, ale decyzja wydana przez organ DT obowiązuje tylko w tym jednym miejscu pracy żurawia.
Zagrożenia na Placach Budowy
Na zagrożenia na budowie i przy robotach drogowych wpływa wiele czynników, w tym warunki atmosferyczne. Pojawia się szereg zagrożeń, mogących przytrafić się pracownikom budowlanym i drogowym. Do zagrożeń tych należą m.in.:
- Możliwość potrącenia przez poruszające się środki transportu.
- Możliwość poparzeń lub śmierci w wyniku wybuchu (np. materiałów łatwopalnych).
- Możliwość uczuleń, uszkodzenia skóry i oczu poprzez stosowanie różnych środków chemicznych.
Jeżeli na budowie występuje praca kolizyjna żurawia, np. z budynkami, innymi żurawiami, liniami energetycznymi lub drzewami, to powinna być opracowana instrukcja pracy kolizyjnej dźwigu.
Regulacje Prawne i Aktualizacje
Przepisy Prawne Dotyczące Żurawi
16 lutego 2019 roku w życie weszło większość przepisów zawartych w rozporządzeniu w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy obsłudze żurawi wieżowych oraz szybkomontujących. Przepisy zostały opracowane we współpracy z osobami i podmiotami bezpośrednio związanymi z branżą. Nie wszystkie przepisy z tego rozporządzenia weszły w życie jednocześnie; część z nich miała zacząć obowiązywać po upływie 6 miesięcy, inne natomiast - po 12 miesiącach. Okresy przejściowe miały na celu umożliwienie przedsiębiorcom wprowadzenia odpowiednich zmian, które pomogą w dostosowaniu się do nowych przepisów. Celem powyższego rozporządzenia było zapewnienie operatorom żurawi bezpiecznych warunków pracy z uwzględnieniem charakterystyki ich zawodu. W rozporządzeniu zostały także zawarte informacje dotyczące instrukcji bezpieczeństwa prac transportowych oraz ewakuacji z kabiny żurawia.
tags: #zuraw #samojezdny #instrukcja #bhp