Żuraw samojezdny Polan to maszyna, która w czasach PRL-u cieszyła się ogromną popularnością, stanowiąc trzon parków taborowych wielu firm budowlanych w Polsce. Dziś, choć ich ilość systematycznie maleje ze względu na wiek, te kultowe pojazdy wciąż wzbudzają zainteresowanie i nostalgię. Niestety, obecnie dosyć trudno znaleźć szczegółowe informacje na ich temat, a ogłoszenia o ich sprzedaży pojawiają się coraz rzadziej.
Producent: Zakłady Mechanizacji Budownictwa „ZREMB”
Producentem żurawi Polan były Zakłady Mechanizacji Budownictwa „ZREMB”, które pierwotnie mieściły się przy ulicy Przasnyskiej 2 w Warszawie. Później adres siedziby spółki został zmieniony na ulicę Żurawią. Niestety, producent ten już nie istnieje. Otwarto likwidację spółki „ZREMB” SA z dniem 1 sierpnia 1999 roku, a informacja z 2 kwietnia 2010 roku wskazuje na ostateczne rozwiązanie spółki. Ustalenie dokładnych danych na temat tego pojazdu było wyzwaniem, zwłaszcza z powodu mnogości podmiotów o nazwie ZREMB.
Oznaczenia i Modele Żurawi Polan
Charakterystyczne dla żurawi Polan jest ich nietypowe oznaczenie. Litery „ŻK” to skrót od „żuraw kołowy”. Liczba „16” w nazwie, np. w modelach ŻK-161 i ŻK-162, oznacza maksymalny udźwig wynoszący 16 ton. Ostatnia cyfra wskazuje na wersję żurawia.
Poprzednik: Lech ŻK-101
Zanim na rynek trafił Polan, jego poprzednikiem był 10-tonowy żuraw Lech ŻK-101. Pojazd ten można oglądać na samym początku filmu „Co mi zrobisz jak mnie złapiesz” z 1978 roku.
Lata Produkcji i Szacunkowa Liczba Egzemplarzy
Szacuje się, że model Polan ŻK-161 był produkowany w latach 1977-1982. Natomiast Polan ŻK-162 to roczniki z lat 1984-1991. Produkcja Polanów mogła rozpocząć się już około roku 1975, a zmiana na model ŻK-162 nastąpiła około 1983 roku.
Na pytanie, ile Polanów wyprodukowano, najogólniejszą odpowiedzią jest „bardzo dużo”. Niestety, dokładne dane są trudne do ustalenia, ponieważ nie ma już kogo zapytać, a dotarcie do archiwów jest czasochłonne i kosztowne. Według danych z rynku, łącznie wyprodukowano około 6 000 sztuk. Przykładem szacowania może być obserwacja pana Mazura, którego firma posiada dwa Polany ŻK-162: jeden z 1986 roku o numerze fabrycznym 5421, a drugi z 1987 roku z numerem 5602. Zakładając, że numeracja była ciągła i roczna produkcja wynosiła około 300 dźwigów, maszyna z końca 1986 roku i z początku 1987 roku sugeruje, że roczna produkcja mogła być znacznie większa.
Charakterystyka Użytkowania i Mobilności
Żurawie samojezdne Polan ŻK-162 są dostosowane do poruszania się po publicznych drogach, czego dowodem są na przykład odpowiednie kierunkowskazy. Jednak mimo tej możliwości, rzadko widuje się je jadące ulicami. Zwykle są transportowane za pomocą innych pojazdów. Niemniej, widok jadącego ulicą Polana nie jest niczym wyjątkowym w niektórych regionach.
Przykładem jest Darłowo (województwo zachodniopomorskie), gdzie w czerwcu 2012 roku zaobserwowano Polana ŻK-161, który regularnie krążył po mieście, przewożąc różne większe elementy z wagonów. Po upadku firmy Kuter, ten konkretny Polan trafił w prywatne ręce, prawdopodobnie kupiony przez operatora dźwigu. W Darłowie Polan ten poruszał się po publicznych drogach, niekiedy dość szybko, na przykład przeciskając się przez wąską ulicę Kąpielową przy pobliskim moście zwodzonym. Istnieje nagranie wideo dokumentujące jego przejazd, choć nie widać na nim prac ładunkowych.
Dostępność i Rynek Wtórny
Wiele firm, zwłaszcza małych przedsiębiorstw, jest zainteresowanych ogłoszeniami sprzedaży dźwigów Polan. Jednak zakup takiego sprzętu wiąże się z dużą inwestycją, która może być nieopłacalna dla firm rzadko prowadzących prace budowlane z użyciem żurawi. Dzisiaj praktycznie niemożliwe jest kupienie dźwigu samojezdnego Polan ŻK-161 ani ŻK-162 w dobrym stanie, dlatego coraz popularniejszą opcją jest wynajem.
Wynajem Żurawi Polan jako Alternatywa
Firmy takie jak MAX-BUD1 Tomasz Warchala oferują wynajem dźwigów z operatorem, wychodząc naprzeciw potrzebom zarówno większych, jak i małych przedsiębiorstw. W ofercie MAX-BUD1 znajdują się między innymi mniejsze dźwigi samojezdne marki Polan, o maksymalnym udźwigu 16 ton. Są to idealne jednostki do pracy na mniejszych placach budowy czy przy realizacji mniejszych zadań. Wynajem żurawia Polan wraz z operatorem to doskonałe rozwiązanie, szczególnie dla firm, które nie posiadają własnego dźwigowego.
Polska Produkcja Żurawi Samojezdnych: Kontekst Historyczny i Współczesność
Początki Światowego Rozwoju Żurawi Samochodowych
Historia żurawi samochodowych sięga roku 1918, kiedy to angielski przemysłowiec Henry James Coles wyprodukował pierwszy żuraw na podwoziu Tilling-Steven. Założona w 1879 roku w Londynie firma COLES była niegdyś największym producentem dźwigów w Europie. Już w 1890 roku opracowała pierwszy żuraw kolejowy o udźwigu kilku ton, napędzany pionowym kotłem parowym, dedykowany głównie dla potrzeb rozwijającej się kolei.
Historia Polskich Żurawi Samojezdnych i Luka Rynkowa
Produkcja żurawi samojezdnych własnej konstrukcji w Polsce rozpoczęła się w okresie powojennym, w latach 50. Olbrzymie zniszczenia wojenne oraz presja zbrojeniowa wymusiły szybkie zmechanizowanie budownictwa, przemysłu i transportu. W latach 70. w odpowiedzi na potrzeby budownictwa powstała wspomniana rodzina żurawi samojezdnych POLAN, produkowanych przez ZREMB Warszawa aż do 1989 roku.
Dekompozycja zjednoczeń branżowych, brak inwestycji w rozwój produktu oraz załamanie popytu doprowadziły do zaprzestania produkcji polskich żurawi marki POLAN w 1989 roku. Podobny los spotkał produkcję ciężkich żurawi samojezdnych opartą o licencję firmy GROVE, która miała wspomóc skok technologiczny w latach 70. Od 1989 roku, przez ponad trzy dekady, produkcja lekkich żurawi samojezdnych w Polsce nie była kontynuowana.
To stawiało pytanie: dlaczego żaden polski producent nie zdecydował się wejść na rynek z takim produktem przez tak długi czas? Urządzenia tego typu doskonale sprawdzają się w budownictwie mieszkaniowym i przemysłowym, są użyteczne na wstępnym etapie prac dzięki możliwości pracy w trybie transportowym pick and carry oraz w trybie stacjonarnym (na podporach). Mogą poruszać się po drogach publicznych jako pojazdy wolnobieżne i efektywnie pracują w terenie, np. przy rozbudowie linii przesyłowych czy układaniu rurociągów. Żuraw mobilny jest niezastąpiony tam, gdzie istnieje potrzeba obsługi stanowisk pracy w różnych miejscach. Ostatnie trzy dekady to dynamiczny rozwój branży budowlanej i rosnące zapotrzebowanie na urządzenia do podnoszenia, manipulacji, przemieszczania i montażu.
Nowa Era: Polski Żuraw Samojezdny REX 20
Odpowiedzią na tę lukę rynkową jest firma ZBUD, rodzinna firma z tradycjami, która podjęła się zaprojektowania i wyprodukowania samobieżnego żurawia terenowego. W ten sposób narodził się projekt REX.
Prezes firmy ZBUD, Ryszard Jędraszek, podkreśla, że celem było stworzenie uniwersalnej, bezpiecznej maszyny o kompaktowych gabarytach, dużej dzielności terenowej oraz prostej, praktycznej i niezawodnej konstrukcji, która spełni oczekiwania klientów poszukujących żurawia terenowego o udźwigu do 20 ton. Pierwszy przedstawiciel tej nowej rodziny - żuraw samojezdny REX 20 - jest już dostępny w sprzedaży.
Parametry i Zastosowanie REX 20
REX 20 to maszyna o parametrach, których często brakuje w ofercie światowych producentów żurawi. Udźwig wynoszący 20 ton i wysięg 24 metry to idealne atrybuty, które pozwalają na obsługę zakładów produkcyjnych, centrów przeładunkowych, hurtowni stali, a także na wsparcie przy stawianiu słupów średniego napięcia, układaniu gazociągów czy w rozwijającym się budownictwie drewnianym.
Proces Powstawania REX
Wizja żurawia REX zrodziła się z realnego zapotrzebowania rynku, gdzie klienci zwracali się do firmy ZBUD z problemami związanymi z wyeksploatowanym sprzętem. Analiza rynku potwierdziła duże zapotrzebowanie na taką maszynę. Konstruktorzy REX 20 rozpoczęli pracę od określenia wymagań i parametrów granicznych. Następnie wytypowano branże przemysłu, w których żuraw mógłby znaleźć zastosowanie, oraz określono wymagany udźwig i wysięg. Kluczowymi parametrami były również duża zwrotność i kompaktowe gabaryty, ułatwiające transport. Kolejnym etapem była wizualizacja koncepcji i tworzenie modeli, które pozwoliły wyeliminować kolizje i wybrać optymalne rozwiązania.
REX 20 wypełnia lukę żurawi mobilnych w zakresie udźwigu do 20 ton, ponieważ producenci zagraniczni często skupiają się na konstrukcjach o udźwigu od 35 ton wzwyż. Ten parametr pozytywnie wpłynął na zwrotność, dzielność terenową oraz masę konstrukcji, jednocześnie zachowując szerokie spektrum zastosowań. REX spełnia wszystkie aktualne normy i wymagania dotyczące bezpieczeństwa pracy, a jednocześnie pozostaje maszyną prostą, nieprzeładowaną elektroniką, co zapewnia bezproblemowe użytkowanie.
tags: #zuraw #samojezdny #polan