Adaptery Poziome w Rozrzutnikach Obornika: Cechy i Zastosowanie

Rozrzutnik obornika jest maszyną stosowaną w prawie każdym gospodarstwie hodowlanym, ale nie tylko. Podstawowym zadaniem rozrzutnika obornika jest równomierna aplikacja nawozu organicznego na powierzchni pola, głównie obornika. Współpracuje on z ciągnikiem rolniczym i jest napędzany wałkiem odbioru mocy (WOM), co umożliwia pracę adaptera, który odpowiada za cięcie i równomierne rozrzucenie obornika lub innych nawozów na powierzchni pola.

Dzięki zastosowaniu odpowiedniego adaptera, rozrzutnik obornika staje się maszyną coraz bardziej uniwersalną. Obecnie rozrzutnik służy już nie tylko do nawożenia organicznego, ale także do wapnowania czy transportu materiałów objętościowych, np. zielonki z pola do silosu. Najważniejszą częścią rozrzutnika obornika jest adapter, który w zależności od kierunku ułożenia bębna może być pionowy lub poziomy.

Ewolucja i Charakterystyka Adapterów Poziomych

Klasyczne Adaptery Poziome

Do niedawna powszechnie stosowane w małych rozrzutnikach (do kilku ton ładowności) adaptery poziome o klasycznej konstrukcji powoli odchodzą już do lamusa. Adapter poziomy "starej budowy" ma węższą szerokość roboczą niż adapter pionowy, dlatego też najczęściej wykorzystywany jest w rozrzutnikach obornika o mniejszej pojemności skrzyni załadunkowej.

Adapter poziomy jest stosowany w rozrzutnikach o mniejszej ładowności. Szerokość rozrzutu jest nieznacznie większa od szerokości naczepy. Nadaje się on do stosowania szczególnie na niedużych i wąskich powierzchniach nawożenia. Jest bardziej odpowiedni do płaskiego terenu i suchego obornika, umożliwiając równomierne rozrzucanie obornika w takich warunkach.

Nowoczesne Adaptery Poziome z Tarczami

Z uwagi na rosnące zapotrzebowanie na wydajność maszyn, a także dążenie do minimalizacji liczby przejazdów i tym samym ugniatania gleby, nowoczesne rozwiązania zastosowane w adapterach poziomych pozwalają na zwiększenie szerokości roboczej. Walce poziome w takich konstrukcjach nie służą już do wyrzutu masy na pole, a jedynie do jej rozdrobnienia i rozluźnienia.

W związku z tym pracują one pod zamkniętą osłoną, która kieruje strumień nawozu na tarcze. Z tego względu rozrzutniki wyposażone w takie adaptery świetnie sprawdzają się podczas nawożenia przefermentowanym obornikiem (łatwym do rozdrobnienia), a także do rozsiewu wapna. Talerze będące na wyposażeniu rozrzutnika obornika mogą być wykorzystane do wysiewania wapna pylistego oraz nawożenia innymi materiałami łatwo rozdrabniającymi się. Umożliwiają one rozrzut obornika na szerokość zbliżoną do adapterów pionowych, a praca maszyny odbywa się wówczas przy zamkniętej osłonie tylnej.

Adaptery Pionowe: Uniwersalność i Wydajność

W gospodarstwach ukierunkowanych na produkcję bydła, gdzie często pracuje się ze świeżym i słomiastym obornikiem, a także w przypadku dużych obszarów do nawożenia, zdecydowanie najbardziej popularnym rozwiązaniem jest adapter z walcami umieszczonymi pionowo. Nowoczesne adaptery z walcami pionowymi to zaawansowane konstrukcje, zapewniające dokładne rozdrobnienie masy oraz znaczną szerokość rozrzutu.

Adaptery pionowe cechuje duża wszechstronność. Doskonale radzą sobie z każdym typem obornika, a także z wapnem, torfem czy kompostem. Występuje on w dwóch podstawowych konfiguracjach:

• 4-walcowej: ta rzadziej stosowana charakteryzuje się niewielką szerokością roboczą rzędu 4-6 m, lecz zapewnia wysoką przepustowość i dobrze sobie radzi nawet z wyjątkowo trudnym do rozdrobnienia obornikiem. Adaptery 4-walcowe sprawdzają się niemal wyłącznie do tego typu nawozu.
• 2-walcowej: oferuje znacznie większą szerokość rozrzutu, do ok. 12 m, a jednocześnie bardzo dobrze radzi sobie z obornikiem bydlęcym oraz innymi typami obornika. Możliwość rozsiewu wapna, torfu i innych sypkich materiałów sprawia, że jest to najbardziej wszechstronny typ adaptera stosowanego we współczesnych rozrzutnikach.

Adapter pionowy jest częściej wybierany niż adapter poziomy, ponieważ pozwala na pracę z większą wydajnością rozrzutnika, oferując większą szerokość roboczą oraz mniejsze ryzyko zapychania. Rozrzutnik obornika z adapterem pionowym dużo lepiej rozrzuca mniej przefermentowany obornik z dużą ilością jeszcze nierozłożonej słomy. Zwykle stosuje się go również do rozrzucania obornika na stokach, gdyż umożliwia równomierne rozprowadzenie go wzdłuż spadku, a także do różnych typów obornika, w tym cieknącego lub lepkiego. Jeśli adapter pionowy wyposażony jest także w tarcze, maszyną można aplikować również wapno.

Adaptery Bijakowe (Rozdrabniające)

Kolejnym typem jest adapter rozdrabniający, zwany także bijakowym. Zbudowany jest z wału, na którym zawieszone na łańcuchach są bijaki. Wirując z dużą prędkością, doskonale rozbijają nawet twarde bryły nawozu, np. zbrylonego wapna. Całość jest zamknięta w obudowie, która wspomaga proces rozdrabniania, a także skierowuje strumień materiału na poziome tarcze rozsiewające, podobne do tych stosowanych w adapterach z poziomymi walcami.

Tego typu adapter świetnie sprosta wymaganiom rolników wysiewających wapno, torf czy szlam. Jednakże nie nadaje się do obornika, zwłaszcza bydlęcego, dlatego też często jest traktowany jako wyposażenie dodatkowe, a nie podstawowe.

Wybór Odpowiedniego Adaptera do Rozrzutnika

Właściwy dobór kluczowego zespołu maszyny zapewni optymalny efekt pracy. Wybór adaptera do rozrzutnika obornika zależy od kilku czynników. Przed podjęciem decyzji należy wziąć pod uwagę:

• Rodzaj obornika: świeży, słomiasty, przefermentowany, cieknący, lepki.
• Rodzaj materiału: wapno, torf, kompost, szlam.
• Ukształtowanie terenu: płaski, pagórkowaty, stoki.
• Warunki pogodowe: suche, mokre.
• Wielkość i kształt pola: duże obszary, wąskie powierzchnie.

Podsumowując, jeśli teren jest pagórkowaty, a obornik mokry i cieknący, lepszy będzie adapter pionowy. Natomiast na płaskim terenie i przy suchym oborniku, swoje atuty pokaże adapter poziomy. Jeżeli pole uprawne jest stosunkowo wąskie i o niedużej powierzchni, zwykły adapter poziomy będzie wystarczający.

O ile w pewnym zakresie można oczekiwać uniwersalności, o tyle w przypadku nawozów o skrajnie różnych właściwościach fizycznych warto rozważyć zakup dwóch różnych adapterów, z których jeden będzie służył np. do wywozu obornika, drugi zaś - do wapna czy torfu.

Dodatkowe Funkcje i Wyposażenie Rozrzutników

Zasuwa Skrzyni Ładunkowej i Przystawka Objętościowa

Coraz większa część rozrzutników obecnych na rynku już w standardzie wyposażona jest w zasuwę skrzyni, czyli unoszoną hydraulicznie ścianę, która oddziela przestrzeń ładunkową od adaptera. Ma ona na celu zapobieganie wydostawaniu się materiału ze skrzyni podczas transportu, co przeciwdziała zanieczyszczaniu drogi czy podwórka. Zasuwa zapobiega także opadaniu obornika na walce adaptera, co utrudniałoby rozruch maszyny oraz powodowało nierównomierny rozkład nawozu na uwrociach. Opadający w dużych ilościach obornik zalegający na walcach nie jest odpowiednio rozdrobniony, co dodatkowo prowadzi do zapychania się maszyn uprawowych. Użycie samej zasuwy skrzyni również umożliwia wykorzystanie rozrzutnika jako przyczepy.

Przystawka objętościowa, oferowana przez wielu producentów rozrzutników, to nic innego jak unoszona hydraulicznie tylna burta, która oferuje kilka dodatkowych metrów sześciennych przestrzeni ładunkowej. Jest montowana w miejscu adaptera rozrzucającego (po jego zdemontowaniu) i jest chętnie wybieraną opcją doposażenia, szczególnie w gospodarstwach ukierunkowanych na produkcję bydła, gdzie takie rozwiązanie może okazać się bardzo wygodne i ekonomiczne. Tylnej ściany nie należy mylić z przystawką objętościową, która ma kształt wyprofilowany w celu zwiększenia objętości skrzyni ładunkowej.

Deflektory i Osłony Adaptera

Deflektory przede wszystkim mają ograniczać szerokość rozrzutu, co jest przydatne podczas przejazdu roboczego na skraju pola. Dzięki nim możliwe jest osiągnięcie równomiernej i pełnej dawki nawozu aż do samej miedzy. Z uwagi na proekologiczne znaczenie, jest to element premiowany przy obecnych naborach na dotacje na zakup maszyn rolniczych.

Osłona adaptera to element ochronny, opuszczany na walce adaptera jedynie na czas transportu i nie jest wykorzystywany podczas pracy. Uniwersalne rozrzutniki często są standardowo wyposażone w osłonę adaptera z otwieraniem hydraulicznym. Osłony te mogą być łatwo montowane z tyłu ramy adaptera w celu rozprowadzania drobnych i grudkowatych ładunków (np. pomiotu kurzego). Niektóre osłony wyłożone są od wewnątrz płytą ze stali nierdzewnej, dzięki czemu rozrzucany materiał nie przywiera i łatwo opada z powrotem na talerze lub łopatki, nie blokując przelotu.

Warto również wspomnieć o tylnym separatorze centralnym, który jest deflektorem umieszczonym na środku końca stołu rozrzucającego adaptera. Odchyla on rozrzucany materiał na zewnątrz, aby zmniejszyć zachodzenie na siebie obu stref rozrzutu, co jest korzystne przy wysiewaniu wapna lub podobnych materiałów. Opcjonalnie rozrzutnik może być wyposażony w hydraulicznie sterowane lewy i prawy deflektor do rozrzutu brzegowego, ograniczające szerokość rozrzucania.

Sterowanie, Konstrukcja i Podwozie

Elementem wyposażenia rozrzutników, który w ostatnim czasie zyskuje na popularności, jest sterownik lub komputer sterujący. Funkcjonalność tego typu urządzeń jest różna. Komputer, który pozwala utrzymać określoną dawkę nawozu niezależnie od prędkości jazdy, nadzorować pracę maszyny oraz sterować funkcjami hydraulicznymi, to atrakcyjny element, za który wielu rolników skłonnych jest dopłacić.

Przemieszczanie rozrzucanego materiału w skrzyni jest możliwe dzięki łańcuchowo-listwowemu przenośnikowi podłogowemu. Dodatkowym elementem wyposażenia przydatnym podczas prac transportowych jest dwubiegowa przekładnia napędu przenośnika podłogowego, która znacznie skraca czas wyładunku materiału.

Zęby wałków adaptera są często wykonane ze specjalnej stali (np. typu HB lub HARDOX), są przykręcane, a zatem łatwo je wymienić w razie zużycia. Poza tym większość z nich jest odwracalna.

Jednym z podstawowych kryteriów wyboru rozrzutnika obornika jest określenie wielkości skrzyni ładunkowej, której wielkość może być dostosowana do pogłowia zwierząt w gospodarstwie. Rozrzutnik o małej pojemności skrzyni ładunkowej zwykle ma budowę burtową, natomiast rozrzutniki o większej pojemności mają skrzynię skorupową. Pozwala to na zachowanie odpowiedniej sztywności i trwałości, co w połączeniu z małą ilością elementów ruchomych, pozwala na jego wieloletnią pracę przy dużych obciążeniach.

W zależności od wielkości skrzyni ładunkowej rozrzutnik obornika może być:

• jednoosiowy
• tandem
• tridem

Dwa ostatnie typy nadwozia dotyczą raczej rozrzutników obornika o dużej pojemności skrzyni ładunkowej. Wśród pozostałych elementów wyposażenia, na które zwracają uwagę rolnicy, można wymienić niestandardowe rozmiary ogumienia, dostosowane do warunków danego gospodarstwa. Szersze ogumienie lepiej zachowuje się na grząskim terenie, a także w mniejszym stopniu niszczy strukturę gleby poprzez ugniatanie. Często wpływa także na wyższy komfort jazdy, choć pod tym względem znacznie większe znaczenie ma układ amortyzacji dyszla.

tags: #adapter #poziomy #rozrzutnik