W rolnictwie, właściwe przygotowanie gleby pod zasiew to jedno z najważniejszych zadań rolników, które bezpośrednio wpływa na plonowanie i kondycję roli. Uprawa pożniwna stanowi kluczowy element pielęgnacji roli, mający decydujące znaczenie dla struktury gleby, ograniczenia zachwaszczenia i przygotowania pola pod kolejną uprawę. Do jej wykonania niezbędny jest odpowiedni sprzęt. Na rynku dostępne są przede wszystkim dwa typy urządzeń do tej uprawki - brona talerzowa oraz agregat ścierniskowy talerzowy. Zrozumienie ich działania, zalet i różnic jest kluczowe dla optymalizacji prac polowych.
Co to jest talerzowanie?
Istotą talerzowania jest pocięcie darni lub skorupy gleby i jej odwrócenie, a tym samym - spulchnienie. Metoda ta łączy w sobie elementy orki oraz kultywatorowania. Z orką łączy je fakt odcinania i odkładania fragmentów gruntu, zaś z kultywatorowaniem - efekt spulchnienia poprzez płytkie wrzynanie w glebę. Uprawa roli po orce często wymaga dodatkowych zabiegów uprawowych, a talerzowanie jest jednym z najważniejszych i najbardziej wydajnych. Polega ono na pocięciu górnej warstwy roli oraz obróceniu darni i jej przykryciu glebą z głębszych warstw, choć efektywność mieszania jest mniejsza niż w przypadku użycia pługa. Najważniejsze zastosowania talerzowania to konieczność rozkruszenia dużych skib na glebach ciężkich oraz rozdrobnienie darni. Aby metoda była skuteczna, konieczne jest wykonanie zabiegu w odpowiednim terminie, właściwe wyrównanie gruntu oraz wykonanie cięć o wymaganej głębokości przy jednoczesnym braku jakichkolwiek bruzd.

Brona talerzowa - „talerzówka”
Podstawowym sprzętem do uprawy pożniwnej jest tradycyjna brona talerzowa (tzw. „talerzówka”). Maszyny tego typu dostępne są w wielu wariantach różniących się między sobą np. rodzajem wału uprawowego, wielkością tarcz, kształtem zębów lub masą całej konstrukcji. Dzięki temu każdy rolnik bez trudu dobierze bronę dostosowaną do swoich potrzeb.
Zalety brony talerzowej
Brona talerzowa cieszy się dużą popularnością na polskich uprawach, co jest wynikiem przede wszystkim jej licznych zalet:
- Niskie koszty eksploatacji: W porównaniu do agregatów zużywa mniej energii, a jej naprawy są rzadsze i prostsze, a więc również tańsze.
- Nieskomplikowana konstrukcja: Wpływa na mniejszą awaryjność sprzętu.
- Uniwersalność i funkcjonalność: Poza samym talerzowaniem, brona może być używana do odchwaszczania, wysiewu traw i innych prac.
- Niska podatność na zapychanie: Szczególnie na mokrym podłożu.
- Łatwość rozbudowy: Bronę można łatwo rozbudowywać i modyfikować poprzez doposażenie w dodatkowe wały.
Agregat talerzowy - zaawansowane rozwiązanie dla uprawy pożniwnej
Agregaty ścierniskowe talerzowe stanowią kompaktową i bardziej zaawansowaną wersję bron. Agregat talerzowy to wielofunkcyjna maszyna rolnicza do uprawy roli, która ma na celu usprawnić i zwiększyć efektywność prac na polu. Z jej pomocą można zapewnić korzystne warunki glebowe do kiełkowania, wzrostu i plonowania roślin uprawnych. W przeciwieństwie do bron, gdzie talerze osadzone są na wspólnym wale, w agregatach każdy talerz osadzony jest na własnej ułożyskowanej piaście. To rozwiązanie pozwala na zmniejszenie odległości między talerzami i zwiększenie kąta natarcia. Obracające się tarcze doskonale radzą sobie z dużą ilością resztek roślinnych.
Zalety agregatu talerzowego
Agregaty talerzowe oferują szereg istotnych korzyści w porównaniu z tradycyjnymi bronami:
- Większa wydajność mieszania: Agregaty lepiej wypadają pod względem wydajności mieszania warstwy ziemi.
- Precyzyjna regulacja głębokości: Pozwalają na dokładniejsze ustawienie głębokości pracy.
- Brak powstawania bruzd: Umożliwiają uniknięcie powstawania niepożądanych bruzd w glebie.
- Lepsze rozdrabnianie perzu: Skuteczniej rozdrabniają perz i zapobiegają jego dalszemu ukorzenianiu.
- Możliwość doposażenia w siewnik poplonu: Pozwala to zmniejszyć liczbę przejazdów i tym samym zredukować zużycie paliwa.
Agregat talerzowy uprawowo - siewny. www.agro-perfekt.pl
Agregat talerzowy, podobnie jak inne agregaty uprawowe, jest zbudowany z ramienia, na którym znajdują się dwa rzędy równolegle ustawionych uzębionych talerzy, które zapewniają wydajniejszą pracę na polu. W trakcie jazdy talerze nie zmieniają nachylenia kąta natarcia i podcinania. Podczas prowadzenia maszyny dwa rzędy uzębionych dysków oraz wał dogniatają i zagęszczają glebę w celu prawidłowego procesu rozkładania pozostałości pożniwnych. Wał gniotący umieszczony za sekcją talerzy ustala głębokość, na jakiej talerze mają kroić i odwracać glebę. Po obu stronach wspólnej osi talerzy znajdują się ekrany boczne, które powstrzymują odkładanie gruntu.
Brona talerzowa czy agregat talerzowy? Porównanie
Wybór między brony talerzowej a agregatem ścierniskowym talerzowym nie jest łatwy i zależy od specyficznych potrzeb gospodarstwa. Brona talerzowa oferuje wprawdzie nieco mniejsze możliwości, zwłaszcza w zakresie głębokości cięć, ale generuje niższe koszty - zarówno zakupu, jak i eksploatacji. Z kolei agregat talerzowy lepiej spulchnia glebę i może być wykorzystywany jako zestaw uprawowo-siewny. Dostępność agregatów w wielu wariantach, zaliczanych do kategorii maszyn uprawowo-siewnych, ścierniskowych i biernych, sprawia, że są one uznawane za najbardziej uniwersalny sprzęt do działań na roli.
Kluczowe elementy i parametry agregatu talerzowego
Przed wyborem konkretnego modelu agregatu talerzowego warto zrozumieć jego podstawowe elementy i parametry.
Talerze robocze
Najważniejszym elementem roboczym agregatu są talerze. Ich cechy mają kluczowe znaczenie dla jakości pracy:
- Średnica talerzy: Zwykle mieści się w zakresie 460-620 mm. Mniejsze talerze (460-510 mm) są typowe dla agregatów do płytkiej uprawy (5-12 cm), pracujących z większą prędkością. Większe talerze (560-620 mm) pozwalają na głębsze spulchnienie (do ok. 15-18 cm) i lepsze radzenie sobie w trudnych warunkach.
- Rozstaw talerzy: W rzędzie najczęściej wynosi 10-25 cm. Mniejszy rozstaw zapewnia lepsze przykrycie całej powierzchni i intensywniejsze mieszanie, ale zwiększa zapotrzebowanie na moc. Coraz popularniejsze są talerze montowane parami na wspólnej piaście, ułożone w kształt litery X.
- Kąt natarcia i przechylenie: Istotny jest kąt natarcia talerza względem kierunku jazdy oraz jego przechylenie. W większych maszynach często jest on fabrycznie dobrany, ale niektórzy producenci oferują możliwość regulacji.
- Zabezpieczenie talerzy i smarowanie łożysk: W pracy na kamienistych i zwięzłych glebach kluczowe jest odpowiednie zabezpieczenie talerzy. Warto zwrócić uwagę na sposób smarowania łożysk piast talerzy, a najlepiej na piasty bezobsługowe.
Wał wyrównująco-ugniatający
Za talerzami zwykle pracuje wał wyrównująco-ugniatający. To właśnie do wału ugniatającego jest często doczepiany siewnik, który pozwala zasiać nasiona w świeżej ziemi. Wał również ustala głębokość, na jakiej talerze mają kroić i odwracać glebę.
Moc ciągnika a szerokość robocza
Przy wyborze agregatu warto przeanalizować relację między szerokością roboczą a mocą ciągnika. Bardzo praktyczną opcją jest możliwość doczepienia siewnika poplonów. Orientacyjnie przyjmuje się, że na każdy metr szerokości roboczej w lekkich warunkach potrzeba ok. 25-30 KM, a na glebach cięższych i przy większej głębokości - 30-40 KM. Warto jednak uwzględnić także masę maszyny i rzeźbę terenu.
- Lekkie agregaty 2,5-3,0 m mogą pracować już z ciągnikami 80-100 KM.
- Maszyny 4-5 m typowo wymagają 150-220 KM.
- Szersze, składane (6-8 m) - często ponad 250 KM.

Zastosowania agregatu talerzowego w gospodarstwie
Agregat talerzowy to przede wszystkim narzędzie rolne, zapewniające roślinom idealne warunki glebowe do wzrostu i rozwoju. W zależności od modelu agregatu talerzowego może być on wykorzystany do wielu zadań na gospodarstwie:
- Uprawa płytkiej i głębokiej gleby.
- Spulchnienie gleby na większe głębokości.
- Mieszanie ziemi z resztkami po żniwach (resztkami pożniwnymi).
- Rozdrabnianie resztek pożniwnych.
- Przygotowanie łoża siewnego.
- Podorywka ścierniska.
- Usuwanie chwastów.
- Mieszanie z glebą wysiewanego wapna, nawozów mineralnych i rozrzuconego obornika.
Wielohektarowe gospodarstwa mogą zaoszczędzić czas, wykonując jeden przejazd agregatem talerzowym ATOS XXL, aby jednocześnie dokonać dokładnej uprawy i zasiewów. Jego wielofunkcyjność objawia się tym, że składa się z kilku narzędzi rolniczych, pozwalających przeprowadzić wiele różnych czynności w jednym przejeździe na polu. W ten sposób pozwala przyspieszyć pracę i zmniejszyć ilość przejazdów ciężkich maszyn, dzięki czemu jednocześnie unikniemy nadmiernemu ugniataniu gleby. To jeden z głównych powodów, dla którego agregat talerzowy stał się tak popularny wśród rolników.
Zalety wykorzystania agregatów uprawowych
Stosowanie agregatów uprawowych przynosi wymierne korzyści dla gospodarstwa:
- Wzrost wydajności uprawy i siewu: Agregaty uprawowe stanowią ważne narzędzie w rolnictwie. Umożliwiają zwiększenie wydajności upraw, ponieważ poprawiają przepuszczalność gleby oraz jej strukturę, skutecznie eliminują również chwasty. To z kolei przekłada się na większe plony.
- Zmniejszenie erozji gleby: Agregaty minimalizują ryzyko erozji. Dzięki nim można także używać mniejszej ilości nawozów i wody, a także wpłynąć na pojawienie się większej ilości substancji organicznych w ziemi. Dzięki agregatom gleba jest poddawana procesom mieszania, rozdrabniania oraz zagęszczania, co zmniejsza znacząco jej podatność na erozję.
- Oszczędność czasu i kosztów: Korzystanie z agregatów uprawowych oznacza dużą oszczędność - zarówno czasu, jak i pieniędzy. Mniejsza liczba urządzeń i zmniejszona ilość zużytego paliwa przekładają się na niższe koszty. Dodatkowo, mniejsza liczba maszyn to również niższe koszty konserwacji oraz serwisowania.
Wybór agregatu talerzowego - na co zwrócić uwagę?
Zanim zdecydujesz się na nabycie własnego agregatu talerzowego, weź pod uwagę kilka aspektów:
Typ gleby
- Na glebach ciężkich (rędziny, glinki) dobrym rozwiązaniem będzie duży agregat talerzowy lub agregat aktywny (który sprawdzi się również w uprawie bezorkowej). Można też zakupić urządzenie z broną wirnikową lub rotacyjną.
- Do spulchniania gleb lekkich i piaszczystych lepiej sprawdzi się maszyna zębowa albo agregat uprawowo-siewny.
Wielkość gospodarstwa i moc ciągnika
- W dużych gospodarstwach powinny znajdować się duże, aktywne agregaty uprawowe, np. o szerokości 6-9 m i z siewnikami pneumatycznymi w zróżnicowanych wariantach. Taki agregat powinien nie tylko przyspieszać prace, ale także regulować stosunek wodno-powietrzny w ziemi. W tym przypadku sprawdzają się agregaty złożone (uprawowo-siewne).
- Jeśli w grę wchodzi mniejsza działka, lepiej sprawdzi się agregat o szerokości 3-4 m, z siewnikiem pneumatycznym lub mechanicznym. W przypadku takich gospodarstw można też wykorzystać agregat zębowy łączący siewnik oraz kultywator z wałem strunowym oraz zębami sprężynowymi.
- Ważna jest także sama moc urządzeń. Jeśli ciągnik ma zbyt małą moc, nie należy dobierać do niego agregatu o większej mocy. W takiej sytuacji wielu rolników decyduje się na spłycenie uprawy, co nie jest zbyt dobrym pomysłem, ponieważ słabiej rozwija się wówczas system korzeniowy.
Dobór wału
W wielu gospodarstwach to wybór wału, a nie samego agregatu, decyduje o sukcesie zabiegu. Na stanowiskach często przesychających głównym zadaniem wału jest dociśnięcie gleby i wyrównanie powierzchni, aby ograniczyć utratę wilgoci. Tu sprawdzają się wały packer, gumowe czy pierścieniowe. Warto upewnić się, czy wał ma możliwość regulacji głębokości oraz czy producent przewidział łatwe smarowanie łożysk.
Możliwość montażu siewnika poplonów
Coraz częściej rolnicy decydują się na wysiew międzyplonów zaraz po zbiorze głównej rośliny, aby ograniczyć erozję, poprawić strukturę gleby i wprowadzić dodatkową materię organiczną. Przy zakupie maszyny warto sprawdzić, czy rama jest fabrycznie przystosowana do montażu takiego siewnika (miejsca mocowania, zasilanie hydrauliczne, ewentualne sterowanie z kabiny).
Zasady efektywnej pracy z agregatem talerzowym
Prawidłowa eksploatacja agregatu talerzowego jest kluczowa dla jego wydajności i trwałości.
Optymalna głębokość pracy
Uprawa ścierniska powinna być na ogół wykonywana płytko - 5-10 cm. Celem jest płytkie podcięcie i wymieszanie wierzchniej warstwy, aby pobudzić kiełkowanie chwastów i samosiewów, a nie głębokie odwracanie profilu glebowego. Zbyt głęboka uprawa zwiększa zużycie paliwa, wyciąga nasiona chwastów z głębszych warstw i może przesuszyć profil glebowy.
Prędkość robocza
Prędkość robocza powinna zapewniać intensywne mieszanie, ale bez nadmiernego „wyrzucania” gleby i resztek pożniwnych. Dla większości agregatów optymalny zakres to 10-15 km/h, przy której talerze mają odpowiednią energię do cięcia i mieszania. Zbyt wolna jazda (poniżej 8 km/h) powoduje, że resztki są bardziej popychane niż przecinane, co obniża efekt uprawowy. Z kolei bardzo wysoka prędkość (powyżej 18 km/h) zwiększa zużycie maszyny i może pogarszać równomierność pracy. W szybszych pracach szczególnie ważne jest dobre wyrównanie i dopasowanie wału, aby uniknąć falowania powierzchni pola.
Prawidłowe ustawienie agregatu na polu
Przy pierwszym ustawieniu agregatu na polu warto poświęcić czas na kontrolę równomierności głębokości pracy na całej szerokości. Maszyna powinna być prowadzona tak, aby pierwsze talerze nie wgryzały się zbyt agresywnie, a skrajne nie pozostawiały pasów nieprzemieszanej ziemi. Po przejechaniu kilkudziesięciu metrów opłaca się zatrzymać i wykopać kilka przekrojów poprzecznych, aby zobaczyć, jak faktycznie wygląda profil gleby.
Konserwacja i zużycie talerzy
Agregat talerzowy pracuje w bardzo trudnych warunkach - duża prędkość, kurz, wilgoć, uderzenia o kamienie. Systematyczne smarowanie łożysk, kontrola stanu mocowań i dokręcanie śrub to podstawa długiej i bezawaryjnej eksploatacji. Zużycie talerzy jest naturalne - ich średnica z czasem się zmniejsza, a krawędzie stają się zaokrąglone. Spadek średnicy o kilka centymetrów i utrata ostrości zębów odczuwalnie pogarszają jakość cięcia resztek i mieszania gleby.
Agregat talerzowy a pług - różnice i zastosowanie w systemach uprawy
Agregat talerzowy nie jest klasycznym zamiennikiem pługa, ale w wielu technologiach uprawy może znacząco ograniczyć liczbę zabiegów orki. W systemach uproszczonych często wykonuje się kilka przejazdów agregatem talerzowym na różnych głębokościach zamiast jednorazowej orki. Ostateczny efekt zależy od gleby, zmianowania i nawożenia organicznego. Na bardzo zwięzłych stanowiskach całkowita rezygnacja z orki bywa trudna, jednak można ją ograniczyć, np. stosując orkę co kilka lat lub tylko na części pola. Rozsądnie dobrany i prawidłowo eksploatowany agregat talerzowy jest narzędziem, które może znacząco ograniczyć koszty uprawy i poprawić stan gleby w dłuższej perspektywie.
Zakup używanego agregatu talerzowego - na co zwrócić uwagę?
Przy zakupie używanego agregatu trzeba zwrócić uwagę na kilka kluczowych elementów:
- Stopień zużycia talerzy: Średnica, ostrość zębów.
- Stan łożysk i uszczelnień: Luzy, wycieki.
- Prostość ramy: Brak pęknięć i spawów w newralgicznych miejscach.
- Stan wału: Luzy na łożyskach, krzywizny, zużycie pierścieni.
Przegląd popularnych modeli agregatów talerzowych
Na rynku dostępnych jest wiele modeli agregatów talerzowych, chętnie wybieranych przez polskich rolników:
1. Horsch Joker
Horsch Joker to jedna z najbardziej rozpoznawalnych krótkich bron talerzowych w Europie. Wyróżnia się dużymi prędkościami roboczymi (do 15-18 km/h) i bardzo intensywnym mieszaniem gleby na głębokość 5-15 cm. Talerze o średnicy ok. 520-620 mm, ustawione w dwóch rzędach, dobrze radzą sobie w resztkach pożniwnych po zbożach i rzepaku. Joker jest ciężką konstrukcją, przez co stabilnie trzyma głębokość i dobrze wgryza się w twardą ziemię, ale wymaga odpowiednio mocnego ciągnika. Wersje wyposażone w wał SteelDisc lub RollPack zapewniają intensywne zagęszczenie i kruszenie brył.
2. Kverneland Qualidisc
Kverneland Qualidisc wyróżnia się solidną ramą i talerzami o średnicy zwykle 520-610 mm, wykonanymi ze stali borowej o zwiększonej odporności na zużycie. Konstrukcja zaprojektowana jest z myślą o płytkiej i średniej głębokości uprawie ścierniska, przy dużej ilości resztek pożniwnych. Agregat jest dostępny zarówno w wersjach zawieszanych, jak i zaczepianych, o szerokości roboczej od około 3 do 8 metrów. Charakterystyczne są mocne gumowe elementy amortyzujące talerze, które dobrze znoszą pracę na kamienistych glebach i zabezpieczają ramę przed przeciążeniem. Qualidisc pracuje wydajnie przy prędkości 10-15 km/h, co przekłada się na wysoką wydajność dzienną.
3. Vaderstad Carrier
Vaderstad Carrier to typowy agregat do szybkiej, płytkiej uprawy ścierniska, często wykorzystywany również do przedsiewnego przygotowania pola w systemach uproszczonych. Ma stosunkowo małe talerze (w niektórych wersjach ok. 450-470 mm), co ułatwia pracę przy dużych prędkościach rzędu 15-20 km/h. Typowe szerokości robocze mieszczą się w zakresie od 3 do 8 metrów, przy czym szersze wersje są składane hydraulicznie i dostosowane do transportu drogowego. Charakterystyczną cechą Carriera jest bogata oferta przednich narzędzi dodatkowych (np. noże tnące, wały CrossBoard), które zwiększają jego wszechstronność.
4. Lemken Rubin
Lemken Rubin to cięższy agregat talerzowy zaprojektowany do głębszej uprawy (nawet do 18 cm) i pracy w bardzo wymagających warunkach, takich jak ściernisko po kukurydzy czy gęste międzyplony. Duże talerze (często ok. 610-620 mm) zapewniają intensywne mieszanie i głębokie wcinanie się w glebę. Maszyna dostępna jest w wersjach zawieszanych i zaczepianych, o szerokości roboczej od 2,5 do ponad 7 metrów. Standardem są solidne zabezpieczenia sprężynowe lub gumowe oraz piasty z bezobsługowym smarowaniem. Rubin dobrze sprawdza się w gospodarstwach, które stawiają na głębszą, ale nadal uproszczoną uprawę zamiast tradycyjnego orania.
5. Kuhn (Discover, Optimer)
Firma Kuhn oferuje kilka serii agregatów talerzowych, z których do uprawy ścierniska szczególnie dobrze nadają się Discover oraz Optimer. Discover to klasyczna, cięższa brona talerzowa o większych talerzach, stworzona z myślą o głębszej uprawie i intensywnym mieszaniu. Talerze z wysokogatunkowej stali, gumowe elementy amortyzujące i szeroki wybór wałów czynią z maszyn Kuhna solidną propozycję dla średnich i dużych gospodarstw.
6. Agro-Masz (BT i BTH)
Agro-Masz to polski producent, którego agregaty BT i BTH zdobyły dużą popularność ze względu na korzystny stosunek ceny do jakości. Seria BT to zawieszane agregaty talerzowe o szerokości 2,5-4,0 m, natomiast BTH to wersje cięższe, często z ramą przystosowaną do większego obciążenia i szerszych wałów. Talerze o średnicy najczęściej około 510-560 mm, montowane parami na wspólnej piaście, zapewniają dobrą zdolność cięcia resztek pożniwnych. Zabezpieczenia gumowe tłumią uderzenia, a konstrukcja ramy jest stosunkowo prosta, co ułatwia serwis i ewentualne naprawy. Szeroki wybór wałów (rurowy, packer, daszkowy) pozwala dopasować agregat do różnych typów gleb.
7. Unia Ares
Unia Ares to kolejny popularny w Polsce agregat talerzowy. Występuje zarówno w wersjach zawieszanych, jak i ciąganych, o szerokości roboczej od 2,5 do 6 metrów i więcej. Talerze (gładkie lub uzębione) montowane są na solidnych ramionach z amortyzacją za pomocą elementów gumowych. W wielu gospodarstwach Ares uchodzi za maszynę wytrzymałą i stosunkowo prostą w obsłudze, dobrze nadającą się do pracy zarówno z ciągnikami około 100 KM, jak i mocniejszymi zestawami.
8. Mandam (Tal-Cut i Gal-Cut)
Mandam, kolejny polski producent, oferuje agregaty talerzowe serii Tal-Cut oraz Gal-Cut. Są to maszyny zaprojektowane z myślą o pracy na polach z dużą ilością resztek pożniwnych, w tym po kukurydzy. Standardowo stosuje się talerze o średnicy 560-610 mm, co pozwala na uprawę ścierniska na głębokości do około 16-18 cm. Maszyny są dostępne w szerokościach roboczych od 2,5 do 7 metrów.
9. Amazone Catros
Amazone Catros to agregat do szybkiej, płytkiej uprawy ścierniska i mieszania resztek pożniwnych, często wykorzystywany w systemach uprawy uproszczonej i bezorkowej. Stosunkowo małe talerze (w niektórych wersjach ok. 460-510 mm) umożliwiają efektywną pracę na większych prędkościach. Catros jest oferowany w licznych wersjach szerokościowych - od maszyn zawieszanych 3 m po szerokie, zaczepiane agregaty przystosowane do współpracy z ciągnikami powyżej 250 KM. Charakterystyczne są piasty talerzy z bezobsługowym smarowaniem i szeroki wybór wałów doprawiających.
10. Bomet (U/AT)
Bomet, podobnie jak kilku innych krajowych producentów, oferuje agregaty talerzowe przeznaczone głównie dla małych i średnich gospodarstw. Modele takie jak U/AT to zazwyczaj zawieszane maszyny o szerokości 2,0-3,0 m, wyposażone w talerze uzębione o średnicy 460-510 mm. Ich zaletą jest stosunkowo niska cena zakupu, prosta budowa i możliwość współpracy z ciągnikami o mniejszej mocy (60-90 KM). Dla wielu rodzinnych gospodarstw to wystarczające rozwiązanie do podstawowej uprawy ścierniska i przygotowania pola pod siew zbóż ozimych czy jarych.
tags: #agregat #scierniskowy #talerzowy