Agregaty talerzowe to kluczowe maszyny rolnicze służące do uprawy gleby, stanowiące urzeczywistnienie idei stworzenia konstrukcji uprawowej o niskiej masie i zwartej budowie. Poprawiły one efektywność pracy w wielu gospodarstwach, zwiększając szybkość działań polowych zarówno w odniesieniu do płytkiego podcięcia gleby po żniwach, jak i przy wykonywaniu prac przedsiewnych. Talerzowy system do uprawy gleby jest poszukiwanym rozwiązaniem, gdy zależy na wymieszaniu resztek pożniwnych przy ograniczonym czasie poświęconym na uprawę roli i zminimalizowanym koszcie zużycia paliwa.

Wprowadzenie do Agregatów Talerzowych
Agregaty talerzowe są stosowane w rolnictwie z różnych powodów. Najważniejszym z nich jest przygotowanie gleby do siewu lub sadzenia. Poprzez przekształcenie struktury gleby, agregat talerzowy zwiększa jej zdolność do retencji wody, poprawia dostęp powietrza do korzeni roślin oraz ułatwia przenikanie korzeni w głąb gleby. Agregaty te są także wykorzystywane do niszczenia chwastów i mieszania resztek pożniwnych z glebą, co przyspiesza ich rozkład i przekształcenie w naturalny nawóz. To sprawia, że agregaty talerzowe są niezastąpione w systemach rolniczych opartych na zasadach zrównoważonego rolnictwa i minimalnej uprawy gleby.
Są one używane w różnych typach rolnictwa, zarówno na małych, rodzinnych gospodarstwach, jak i na dużych, komercyjnych farmach. Zastosowanie agregatów talerzowych jest różnorodne i zależy od specyfiki gleby, rodzaju uprawy oraz od celów, jakie rolnik chce osiągnąć.
Kluczowe Elementy i Ich Specyfika
Agregaty talerzowe składają się z kilku kluczowych elementów, które współpracują ze sobą, aby efektywnie przekształcić strukturę gleby.
Talerze Uprawowe - średnica 560 mm
Talerze są najważniejszym i najbardziej charakterystycznym elementem agregatów talerzowych. Talerze o średnicy 560 mm to wybór dla użytkowników oczekujących większej głębokości pracy oraz efektywnego mieszania gleby i resztek pożniwnych. Odpowiedni dla wysokich prędkości roboczych kąt natarcia oraz kąt podcinania talerzy pozwala uzyskać użytkownikowi możliwie najpełniejszy efekt wymieszania resztek pożniwnych z ziemią. Dwa rzędy talerzy o średnicy Ø560 mm pozwalają skutecznie podcinać i mieszać pozostałości roślinne. Odpowiednio dobrane odstępy między rzędami talerzy oraz optymalne kąty natarcia zapewniają równomierne i skuteczne wykonanie zabiegów agrotechnicznych.
- Materiał i konstrukcja: Wykonany z hartowanej stali borowej talerz uzębiony 510 wyróżnia się wyjątkowo wysoką odpornością na ścieranie, dzięki czemu może być wykorzystywany w trudnych warunkach atmosferycznych i terenowych. Dodatkową ochronę zapewnia mu powłoka ochronna. Standardowa grubość talerza to 4 mm, opcjonalnie dostępne są 5 mm i 6 mm.
- Rodzaje talerzy:
- Talerze z agresywnym zębem (np. 560 mm produkcji OFAS) stosuje się przede wszystkim przy pracy na polach z dużą ilością słomy, pozwalają na łatwiejsze zagłębienie maszyny w ciężkich suchych warunkach.
- Talerze gładkie i z drobnym zębem zostały zaprojektowane do płytszej uprawy przedsiewnej.
- Profilowane talerze ALFA charakteryzują się wyższym skutkiem cięcia i mieszania, wyciągają więcej gleby i powodują lepsze przemieszanie i przykrycie resztek roślinnych. Zalecane są na wszystkie uprawy pożniwne, zwłaszcza po zbiorach kukurydzy na ziarno.
- Mocowanie i amortyzacja: Talerze o średnicy 560 mm mocowane są na pojedynczych uchwytach amortyzowanych przez układ czterech gumowych elastometrów, które skutecznie chronią talerze przed uszkodzeniami i niwelują drgania przenoszone na maszynę. Każdy talerz mocowany jest na indywidualnym uchwycie w układzie czterech gumowych amortyzatorów (35x210 mm). Każdy talerz jest niezależnie montowany do ramy przy użyciu amortyzatora gumowego o przekroju 40 mm x 180 mm, zapewniającego stałe utrzymanie głębokości roboczej, agresywne działanie uprawowe oraz działa jako zabezpieczenie przed uszkodzeniem. Gumowe elementy sprężynujące umożliwiają optymalne dopasowanie wgłębionych talerzy do konturów uprawianej gleby. Nowy system ochrony talerza i ramy maszyny omijając przeszkody może wykonać ruch we wszystkich kierunkach.
- Rozstaw rzędów: Odpowiedni profil uchwytu jest skonstruowany, by nie dopuścić do blokowania się między nim a pracującym talerzem kamieni. Zmniejszony do 75 cm rozstaw rzędów talerzy pozwala uzyskać możliwie najpełniejszy efekt wymieszania resztek pożniwnych z ziemią. Odstęp między rzędami talerzy wynosi od 70 do 105 cm.

Piasty Bezobsługowe
Brony talerzowe standardowo wyposażone są w piasty bezobsługowe, co eliminuje konieczność codziennego, czasochłonnego smarowania. W sercu tych piast pracują łożyska tożsame do tych stosowanych w przemyśle motoryzacyjnym, a cały układ jest zabezpieczany za pomocą uszczelniaczy kasetowych, najskuteczniejszych w ciężkich warunkach prac polowych. W pełni zintegrowany system ułożyskowania talerza jest nasmarowany i uszczelniony na cały okres eksploatacji.
- Rodzaje piast:
- AgriHUB: Piasty typu AgriHUB w stalowej obudowie z wielowarstwowym uszczelnieniem gwarantują trwałość i łatwość eksploatacji.
- Perfetto PREMIUM: Kompletne, gotowe do montażu zestawy robocze dla maszyn uprawowych, zawierające piastę bezobsługową Perfetto PREMIUM z otworami montażowymi.
- SKF: Standardowe piasty mogą zostać zastąpione oryginalnymi bezobsługowymi SKF, które oferują trzykrotnie większą trwałość eksploatacyjną w stosunku do innych rozwiązań. Jakość SKF to poprawa niezawodności, podniesienie wydajności oraz obniżenie kosztów pracy.
- Konstrukcja uszczelnień: Unikalna kombinacja uszczelnienia od góry oraz od wewnątrz jest obecnie najlepszym tego typu zabezpieczeniem do zastosowania w rolnictwie. Obudowa piast wykonana jest z żeliwa sferoidalnego, które ma 4 razy większą wytrzymałość od tej wykonanej z żeliwa szarego.
Piasta Shimano SLX - działanie mechanizmu zapadkowego
Wał Oponowy i Inne Wały Doprawiające
Regulowany hydraulicznie wał oponowy służy do zagęszczania spulchnionej gleby, gwarantując bardziej równomierne wschody. Duże znaczenie ma fakt, że elastyczna guma jest mało podatna na oblepianie glebą. Zagęszczanie, ugniatanie, kruszenie grud oraz wyrównanie powierzchni pola to dopełnienie uprawy następujące po pracy narzędzi roboczych maszyn uprawowych, zadanie to przejmuje wał tylny.
- Regulacja i dobór: Wybór odpowiedniego wału doprawiającego ma duży wpływ na cały proces pracy oraz charakterystykę zastosowania maszyny uprawowej. Hydrauliczna regulacja głębokości zapewnia optymalny komfort użytkowania oraz znacznie ułatwia czynności związane z ustawieniem tego parametru pracy. Wprowadzeniem bezobsługowych łożysk do wałów uprawowych realizujemy ważną koncepcję zmniejszenia czasu potrzebnego do konserwacji maszyny do minimum.
- Inne rodzaje wałów: Maszynę można wyposażyć w każdy rodzaj wału talerzowego, który zapewni odpowiednie zagęszczenie i wyrównanie gleby, w tym w wał daszkowy czy ceownikowy tandemowy. Wał rurowy Ø500 mm. W Rolmako udostępniamy gamę wałów uprawowych różniących się kształtem, rodzajem zastosowanego materiału, średnicą zewnętrzną, wagą oraz przeznaczeniem uprawowym.
Konstrukcja Ramy i Systemy Zabezpieczeń
Rama agregatu talerzowego stanowi „szkielet” maszyny, do którego są przymocowane wszystkie inne elementy. Musi być ona mocna i wytrzymała, aby wytrzymać ciężar maszyny i nacisk wywierany przez talerze podczas pracy. Od nowoczesnych konstrukcji rolniczych oczekuje się dużej wytrzymałości na obciążenia oraz wydłużonego okresu eksploatacji.
- Wytrzymałe stale: Uzyskanie jakościowego wyrobu końcowego jest możliwe wyłącznie przy udziale w produkcji gatunkowych stali, dlatego przy produkcji maszyn uprawowych używa się gatunkowych szwedzkich stali drobnoziarnistych S500MC i S700MC, stale węglowe i borowe do obróbki cieplnej oraz trudnościeralne Hardox.
- Aktywne ekrany: Aktywne ekrany umiejscowione na skraju obu sekcji talerzy ograniczają strefę odkładania ziemi przez talerze skrajne, zapobiegając powstawaniu kolein na łączeniach przejazdów. Na wypadek nadmiernego zagłębienia lub natrafienia na dużą przeszkodę uchwyty ekranu mocowane są do ramy za pomocą połączeń pływających, umożliwiających ekranom uchylenie się w górę podczas kolizji. Nie musisz więc regulować ekranu, on sam dopasuje się do warunków.
- Belka zaczepowa i dyszel: Belka zaczepowa kat. II/III. Dzięki zastosowaniu podkładek i tulejek z najwytrzymalszych tworzyw belka zaczepowa nie wymaga smarowania i wyposażona jest w wymienne hartowane końcówki zaczepu. Dyszel z wahliwą belką III kategorii zaczepu ciągnika, zarówno mechanicznie, jak i hydraulicznie regulowany, daje dużą stabilność podczas pracy uprawowej oraz w trakcie przejazdów na pole. Opcjonalny dyszel zakończony jest okiem fi 50 lub zaczepem kulowym K80 firmy Scharmüller. Opcjonalny dyszel z okiem fi 50 daje bardzo bliskie umocowanie obok i poniżej osi tylnej traktora.
- Wózek transportowy: Wózek transportowy umiejscowiony przed wałem doprawiającym optymalizuje rozkład masy na maszynie, co pozwala na szybką i płynną pracę w polu oraz zapewnia lepszą stabilność prowadzenia brony talerzowej w trakcie transportu po drodze. Półzawieszane brony talerzowe wyposażone są w hydrauliczny układ jezdny, który na czas uprawy jest podniesiony, zapewniając dodatkowe dociążenie bronie talerzowej. Najistotniejsze jest jego położenie przed wałem doprawiającym, co pozwala znacząco przenieść środek ciężkości w kierunku ciągnika, poprawiając rozkład masy na maszynie.
- Koła podporowe: Szerokie przednie koła podporowe zapewniają doskonałą kontrolę głębokości roboczej. Poprawiają one stabilizację pracy, zapewniają dodatkowe podparcie, co odciąża trzypunktowy układ zawieszenia ciągnika.
- Systemy zgrzebeł: Zgrzebło palcowe między talerzami, zatrzymujące ściernisko, aby przeciwdziałać zatorom. Narzędzie jest umieszczone między rzędami dwóch sekcji talerzowych, ma regulowaną wysokość pracy oraz kąt nachylenia. Kontrolują one przepływ strumienia gleby z wymieszanymi resztkami organicznymi i poprawiają rozłożenie resztek słomy pożniwnej na całej powierzchni pola. Producent opcjonalnie montuje za sekcją talerzową belkę ze zgrzebłem sprężynowym, które rozciąga słomę po powierzchni pola, nie pozostawiając miejsc, gdzie duże nagromadzenie słomy uniemożliwia prawidłową uprawę.
- Włóka Crossboard: Włóka zbudowana jest z hartowanych sprężyn oraz wygiętych nakładek roboczych. Dzięki zastosowaniu tego narzędzia przed sekcją talerzową bryły zostaną rozbite, a pole wyrównane, tworząc optymalną powierzchnię przed siew. Sprawdza się na zakamienionych polach, ponieważ nie wyciąga kamieni na powierzchnię. Włóka Crossboard występuje w kilku wariantach.
Zasada Działania Agregatów Talerzowych
Agregaty talerzowe są kluczowymi maszynami w rolnictwie, które przekształcają strukturę gleby, aby stworzyć optymalne warunki do wzrostu roślin. Zasada działania tych agregatów jest prosta, ale wymaga precyzyjnego dopasowania do warunków gleby i uprawy.
Gdy agregat talerzowy jest holowany przez ciągnik, talerze montowane na osi obracają się i penetrują glebę. Obrót talerzy powoduje cięcie, przemieszczanie i rozdrabnianie gleby. Dzięki temu gleba staje się bardziej porowata, co zwiększa jej zdolność do retencji wody i powietrza, a także umożliwia lepsze przenikanie korzeni roślin. Dodatkowo, talerze mieszają resztki pożniwne z glebą, co przyspiesza ich rozkład i zamienia je w naturalny nawóz. To pomaga poprawić strukturę gleby, zwiększyć jej płodność i poprawić zdrowie roślin. Wał montowany z tyłu agregatu ma za zadanie upraszczać powierzchnię pola po przejściu talerzy i może być również wykorzystywany do kontrolowania głębokości pracy talerzy.
Efektem pracy agregatu talerzowego jest dobrze przygotowana gleba, gotowa do siewu lub sadzenia. Przekształcona struktura gleby zapewnia lepsze warunki do wzrostu roślin, zwiększa efektywność nawadniania i poprawia zdrowie roślin.
Zastosowania Agregatów Talerzowych
Agregaty talerzowe są niezwykle wszechstronnymi narzędziami w rolnictwie, które mogą być wykorzystywane w różnych celach i na różnych typach gleb.
- Przygotowanie gleby do siewu: To podstawowe zastosowanie agregatów talerzowych. Przekształcają one strukturę gleby, poprawiając jej porowatość i zdolność do retencji wody, co stwarza lepsze warunki do wzrostu roślin. Są one często wykorzystywane do przygotowania gleby na wiosnę, przed siewem roślin sezonowych. Maszyna optymalnie nadaje się do płytkiej uprawy ścierniska w celu stymulacji kiełkowania samosiewów, przerywania kapilarności i przygotowania do siewu.
- Inkorporacja resztek pożniwnych: Agregaty talerzowe są także wykorzystywane do mieszania resztek pożniwnych z glebą. To przyspiesza ich rozkład i przekształca w naturalny nawóz, co poprawia strukturę gleby i zwiększa jej płodność. Wymieszanie - nawet trudnych - resztek pożniwnych bez zapychania maszyny jest możliwe. Bezproblemowe mieszanie nawozów organicznych, takich jak obornik, gnojówka, nawożenie doglebowe.
- Zwalczanie chwastów: Dzięki umiejętności przekształcania struktury gleby, agregaty talerzowe mogą być wykorzystywane do niszczenia chwastów. Przekształcenie gleby zakłóca cykl życiowy chwastów, uniemożliwiając im rozwój.
- Poprawa struktury gleby: Regularne użycie agregatu talerzowego może poprawić strukturę gleby na dłuższą metę, zwłaszcza na glebach ciężkich i zasadowych.
- Zastosowanie w rolnictwie ekologicznym i zrównoważonym: W rolnictwie ekologicznym, gdzie używanie chemikaliów jest ograniczone, agregaty talerzowe są niezastąpione. Pomagają one w naturalnym nawożeniu gleby i zwalczaniu chwastów bez użycia pestycydów. Agregaty talerzowe przyczyniają się do ochrony gleby, przyspieszając rozkład resztek roślinnych i inkorporując je do gleby, tworząc warstwę humusu, która zwiększa zdolność gleby do zatrzymywania wody i składowania składników odżywczych. Są również efektywne energetycznie, przekształcając glebę na większych głębokościach z mniejszym zużyciem energii w porównaniu do tradycyjnych pługów.

Typowe Serie i Modele Agregatów Talerzowych
Producenci oferują szeroki asortyment bron talerzowych, dostosowanych do różnorodnych potrzeb gospodarstw.
- Agregaty serii AT i ATO: Agregaty serii AT to maszyny o niskiej masie i zwartej budowie. Dzięki wbudowanemu układowi hydropak mogą pracować w połączeniu z siewnikami zbożowymi lub siewnikami poplonów, tworząc kombinację uprawowo-siewną, wydajną i prostą w obsłudze. ATO jest maszyną półzawieszaną, przeznaczoną do pracy z ciągnikami o niższej masie. Dzięki temu rozwiązaniu zapotrzebowanie mocy na zestaw ATO+SR300 spada do zaledwie 100 KM. Agregaty serii ATO są maszynami przeznaczonymi do pracy z ciągnikami o niższej masie.
- Agregaty talerzowe REX 560: Stosowane są do podcięcia i wymieszania ściernisk oraz pozostałości pożniwnych. REX posiada w swoim asortymencie uzębiony talerz Ø560 mm, o grubości 4 mm, solidnie mocowany na bezobsługowej piaście, przymocowanej pojedynczo do słupicy. Ta z kolei osadzona jest na ramie z trójkątnym zabezpieczeniem gumowym.
- Brony talerzowe GEPARD (marka BATYRA): Brona talerzowa zawieszana sztywna (1.25 m - 4.0 m) lub składana (do 6.0 m), zawieszana lub półzawieszana, idealna do szybkiej uprawy ścierniska lub pracy przedsiewnej. Wyposażona w piastę premium typu AgriHUB i agresywny kąt natarcia talerzy, co umożliwia efektywne wymieszanie gleby. W wersji MAXICUT to talerzówka z wałem nożowym (2.5 m - 3.0 m) przeznaczona do jeszcze sprawniejszego niszczenia ściernisk i poplonów. Brony GEPARD z hydropakiem talerzowym to maszyny do agregacji z siewnikiem, które występują w wersji zawieszanej lub półzawieszanej, tak jak GEPARD OPO (2.5 m - 3.0 m), który poza hydropakiem talerzowym zawiera wał oponowy.
- Brony talerzowe HELIOS (marka BATYRA): Brona analogiczna do brony talerzowej GEPARD, ale występująca na sprężynie typu Lemken Heliodor, przeznaczona do bardzo szybkiej uprawy ścierniska oraz pracy przedsiewnej. Sprawdzony kąt natarcia talerza i płynna praca na zabezpieczaniu resorowym powodują, że nawet przy dużej ilości resztek pożniwnych brona sprężynowa nie zapycha się.
- Brony talerzowe TOPDISC (marka BATYRA): Ciężka brona talerzowa typu Lemken Rubin (2.5 m - 6.0 m), doskonała do pracy w najbardziej wymagających warunkach, takich jak pola z wysokimi ścierniskami i poplonami. Maszyna występuje również w wersji półzawieszanej (2.5 m - 4.0 m) z dyszlem i transportowym wózkiem do talerzówki ciągnikowej.
- Brony talerzowe OMEGA (marka BATYRA): Bardzo ciężka brona talerzowa półzawieszana (4.0 m - 6.0 m), idealna do pracy na glebach, gdzie wejście w ziemię wymaga dużej masy i agresywnego kąta natarcia talerzy.
- Brona talerzowa U 652 (marka Rolmako): To brona podorywkowa doskonale wykonująca prace następujące po żniwach, wyposażona w najlepszej jakości talerze oraz amortyzatory spełniające wysokie wymogi eksploatacyjne. Duży odstęp pomiędzy talerzami (90 cm) oraz amortyzator z właściwościami wibracyjnymi powodują, że maszyna świetnie sprawdza się przy obróbce resztek pożniwnych pracując bez ryzyka zatoru. Wyposażona jest w talerze OFAS 560 mm, bezobsługowe piasty, automatyczną blokadę na czas transportu oraz hydrauliczną regulację głębokości. Maszyna U 652 może zostać wyposażona we wszystkie narzędzia pozwalające na szybką i jakościową uprawę, w tym zgrzebło palcowe między talerzami lub wał nożowy. Brona U 652 o szerokości 5,0 m i 6,0 m standardowo wyposażona jest w hamulec pneumatyczny. Trzyczęściowa rama maszyny pozwala na lepszy rozkład ciężaru.

Eksploatacja, Konserwacja i Bezpieczeństwo
Konserwacja Agregatów Talerzowych
Regularna konserwacja bron talerzowych to podstawa ich niezawodnej pracy przez wiele lat. Obejmuje ona:
- Regularną kontrolę i konserwację, w tym sprawdzanie stanu talerzy i wałów.
- Sprawdzanie połączeń śrubowych i dokręcanie ich w razie potrzeby.
- Regularną kontrolę zużycia, pęknięć lub deformacji talerzy i wymianę uszkodzonych elementów.
- Systematyczne smarowanie wszystkich ruchomych części (jeśli nie są bezobsługowe).
- Kontrolę stanu maszyny po każdym sezonie, usuwanie zanieczyszczeń i przechowywanie w suchym, zadaszonym miejscu.
Bezpieczeństwo podczas pracy z Broną Talerzową
Bezpieczne użytkowanie brony talerzowej i agregatu talerzowego jest kluczowe, aby zapobiec wypadkom i zapewnić efektywną pracę.
- Przed rozpoczęciem pracy sprawdź stan techniczny, w tym talerze, piasty, połączenia śrubowe i układ hydrauliczny.
- Upewnij się, że brona jest prawidłowo podłączona do ciągnika, a wszystkie zaczepy i sworznie są dobrze zabezpieczone.
- Podczas pracy dostosuj prędkość jazdy do warunków polowych. Unikaj gwałtownych skrętów, szczególnie na nierównym terenie.
- Nie przekraczaj zalecanej głębokości pracy ani maksymalnego obciążenia, aby uniknąć uszkodzenia sprzętu i zapewnić stabilność ciągnika.
- Po zakończeniu pracy przechowuj bronę na stabilnym podłożu i z dala od obszarów, gdzie mogą przebywać dzieci lub zwierzęta.
- Dojeżdżając do pola, upewnij się, że brona nie zasłania oświetlenia ciągnika i tablic rejestracyjnych. Używaj świateł ostrzegawczych, jeśli to konieczne. Maszyny rolnicze oraz ich kombinacje przekraczające wagę całkowitą 3500 kg muszą zostać wyposażone w hamulec pneumatyczny lub hydrauliczny. EXPOM zapewnia bezpieczeństwo w swoich maszych stosując hydrauliczną blokadę transportową.
Wybór Agregatu Talerzowego
Wybierając kompaktową bronę talerzową, talerzówkę z wałem bądź hydropakiem czy agregat talerzowy, zwróć uwagę na dane techniczne, takie jak szerokość robocza dobrana do Twojego ciągnika, masa maszyny, średnica talerzy czy rodzaj piasty. Parametry te wpływają na wydajność, precyzję pracy i osiągnięcie zakładanego efektu uprawy. Szczególną uwagę należy zwrócić na modele z piastami bezobsługowymi, które posiadają wielowarstwowe uszczelnienia, umożliwiające długoletnią i bezawaryjną pracę.
W przypadku większych gospodarstw należy rozważyć maszynę o dużej szerokości roboczej i z szerokim odstępem między rzędami talerzy, co umożliwia prace przy dużych prędkościach i szybką uprawę nawet dużych areałów. Szczególnie w przypadku bron talerzowych półzawieszanych ważne jest wyposażenie dodatkowe, takie jak oświetlenie LED dla zwiększenia widoczności, czy zamki hydrauliczne na siłownikach zapobiegające niekontrolowanemu rozłożeniu maszyny podczas przejazdu do pola.
Opinie i Ceny
Brony talerzowe kompaktowe, zawieszane i półzawieszane są uważane za wydajne i szybkie narzędzia uprawowe, przydatne w każdym gospodarstwie rolnym. Modele wyposażone w piasty bezobsługowe z wielowarstwowym uszczelnieniem i dobrze dobranym kątem natarcia talerzy cechują się trwałością i relatywnie niskimi kosztami eksploatacji, dzięki czemu maszyna jest dostępna zawsze wtedy, kiedy jej potrzebujesz. Wysoka jakość pracy, którą zapewniają talerze o średnicach od 560 mm do 620 mm, cechuje się dokładnym wymieszaniem gleby i resztek pożniwnych, co korzystnie wpływa na kolejne zabiegi agrotechniczne.
Ceny agregatów talerzowych zależą od specyfikacji technicznych i wyposażenia dodatkowego. Zakres cenowy wynosi od ok. 10 000 PLN w przypadku małych bron talerzowych do międzyrzędzi do ponad 150 000 PLN dla dużych bron talerzowych półzawieszanych.