W ramach zimowego cyklu historycznego przedstawiamy klasyczne maszyny rolnicze, które, zadbane technicznie i wizualnie, wciąż pracują w gospodarstwie. Podobnie jak ubiegłej zimy, przyglądamy się zarówno maszynom polskiej produkcji, jak i importowanym z innych krajów bloku wschodniego. Naszym bohaterem jest tym razem Fortschritt ZT-303 - ciągnik, który na szeroką skalę pojawił się w Polsce w latach 90. XX wieku, choć fabryka VEB Traktorenwerk Schönebeck znajdowała się w Niemieckiej Republice Demokratycznej, czyli po wschodniej stronie „żelaznej kurtyny”.
Wcześniej, jako nowe, ciągniki Fortschritt pojawiały się w Polsce sporadycznie. Ze względu na wiele rozwiązań różniących je od krajowych Ursusów, nazywane były często cudami techniki. Archiwalne dokumenty wskazują, że bywały przekazywane przez NRD w ramach rozliczeń barterowych w zamian za różne polskie towary.
Historia Marki Fortschritt
Na wstępie warto przytoczyć historię marki Fortschritt, która w NRD była monopolistą na rynku maszyn rolniczych i nie tylko. Historia fabryki w Schönebeck sięga roku 1885, kiedy to w tym miejscu produkcję rowerów rozpoczęła firma Hoyer und Glahn.
Na początku XX wieku nastąpiło kilka zmian własnościowych, a od 1935 roku fabryka, należąca wówczas do grupy Junkers, rozpoczęła produkcję ciągników kołowych i gąsienicowych. Po drugiej wojnie światowej zakład powrócił do cywilnego asortymentu, produkując wózki, rowery i części zamienne do przedwojennych maszyn rolniczych. Wraz z powstaniem zjednoczenia przemysłu budowy maszyn IFA, fabryka została włączona w jego struktury. W ramach IFA funkcjonowały początkowo trzy fabryki ciągników rolniczych - w Schönebeck, Nordhausen i Brandenburg an der Havel.
Narodziny Serii Ciągników ZT-300 i ZT-303
W 1962 roku władze NRD przyjęły program rozwoju rolnictwa, w ramach którego zaznaczyły potrzebę powstania ciągnika większej mocy, niż dotychczas produkowane. Dwa lata później fabryka ciągników w Schönebeck zaprezentowała prototyp ZT-300.
Po trzech latach testów, w lipcu 1967 roku, władze Niemieckiej Republiki Demokratycznej uznały, że ciągnik stworzony przez zespół inż. Reinharda Blumenthala to maszyna nowoczesna, potężna i odpowiadająca najnowszemu poziomowi światowej techniki. W NRD, gdzie dotychczas mechanizacja rolnictwa opierała się na ciągnikach Famulus o mocy 30 i 36 koni mechanicznych, nowy Fortschritt ZT-300 był przełomową maszyną.
Pierwsi użytkownicy zwracali uwagę na pewne "choroby wieku dziecięcego", które trapiły pierwsze egzemplarze. W efekcie, w pierwszych latach produkcji konieczne były modernizacje. Z ważniejszych należy wymienić wprowadzenie w 1971 roku modelu ZT-303, wyposażonego w napęd na 4 koła.
Oprócz wspomnianych dwóch modeli, widywanych swego czasu dość powszechnie na polskich polach, warto wymienić ciągnik Fortschritt ZT-300-GB na podwoziu gąsienicowym, który powstał w niewielkiej liczbie egzemplarzy.
Fortschritt ZT-303 w Gospodarstwie Piotra Leśnego
Na początku grudnia do swojego gospodarstwa zaprosił nas Piotr Leśny spod Mogilna w woj. kujawsko-pomorskim, w którego flocie mogliśmy obejrzeć kilka pięknie zachowanych lub odrestaurowanych klasyków, wciąż sprawdzających się w niewielkim gospodarstwie, a jednocześnie cieszących oko.
Jak wspomina Piotr Leśny, Fortschritta ZT-303 z 1982 roku zakupił w 2021 roku. Ten egzemplarz już znał, gdyż kilka lat wcześniej od jego właściciela próbował odkupić same przednie obciążniki, które chciał zamontować do MTZ 82. Transakcja wówczas się nie powiodła, za to przy kolejnym spotkaniu w zestawie z obciążnikami udało się zakupić ciągnik.
Patrząc obecnie na ciągnik, trudno sobie wyobrazić, że jeszcze niedawno stał on w krzakach porośnięty mchem, każde koło miał inne, a skrzynia biegów zalepiona była gęstą mazią nieprzypominającą oleju. Na uwagę zasługuje również dbałość o detale z epoki, gdyż właścicielowi udało się skompletować choćby emblematy czy oryginalny zaczep automatyczny IFA.
Charakterystyka Fortschritta ZT-303 w Codziennej Pracy
Dziś Fortschritt ZT-303 Piotra Leśnego ma godną "emeryturę" w 5-hektarowym gospodarstwie, gdzie pełni rolę pracującego klasyka. Jak podkreśla właściciel, choć maszyna ma już swoje lata i ze względu na duży promień skrętu potrzebuje kawał pola, by zawrócić, charakteryzuje się również dużą siłą uciągu, szczelną w porównaniu do Ursusów kabiną czy bardzo wydajnym ogrzewaniem.
Ciągnik Fortschritt ZT-303 sprawdził się w polu, oferując parametry i niezawodność, które pozwoliły mu przetrwać lata i wciąż być cenionym przez użytkowników klasycznych maszyn rolniczych.