Agregaty uprawowe: dobór wału, typy i zastosowanie

Podstawową zasadą po kombajnowym zbiorze zbóż, jak i rzepaku, jest uprawa pożniwna, której głównym celem jest przerwanie parowania gleby. Płytkie zerwanie ścierniska ma wiele zalet, m.in. przyczynia się do zmniejszenia ubytku wody w porównaniu do pozostawienia pola bez uprawy. Szacuje się, że utrata wody z gleby podczas płytkiej uprawy wynosi około 3 l/m², podczas gdy w przypadku podorywki pługiem jest dwukrotnie większa.

Niewskazane jest opóźnianie uprawy pożniwnej i pozostawianie samosiewów chwastów na dłuższy okres, ponieważ chwasty o wysokości 10 cm powodują utratę wody na poziomie 12 l/m². Do kolejnych zalet uprawy pożniwnej zalicza się równomierne rozprowadzenie i przyspieszenie rozkładu resztek pożniwnych na polu oraz ograniczenie zagrożenia ze strony chorób i szkodników. Ponadto uprawa ścierniskowa stwarza odpowiednie warunki do siewu poplonów i umożliwia zagospodarowanie słomy jako nawozu.

Obecna koncepcja uprawy ścierniskowej zakłada mieszanie resztek pożniwnych z glebą, w przeciwieństwie do klasycznej podorywki polegającej na odwracaniu skiby. Coraz większą popularność zyskuje płytka uprawa ścierniska, a na rynku dostępne są agregaty przeznaczone do uprawy na głębokość do 5 cm. Inną koncepcją jest ultrapłytka uprawa na głębokość 2-3 cm, którą można łączyć z wysiewem międzyplonów.

Rodzaje płytkiej uprawy ścierniska

W płytkiej uprawie ścierniska wyróżnia się dwa główne rodzaje:

• Redlicową
• Tarczową

Oba rodzaje mają swoje zalety i wady, a także szeroką reprezentację w postaci bogatej oferty kultywatorów ścierniskowych i bron talerzowych. Narzędzia te są dostępne w różnej konfiguracji i szerokości roboczej, co pozwala na ich zastosowanie zarówno w małych, jak i wielkoobszarowych gospodarstwach rolnych.

Kultywatory ścierniskowe

Zadaniem kultywatorów ścierniskowych jest poderwanie ścierniska na całej szerokości roboczej i wymieszanie go w górnej warstwie gleby. Narzędzia te wyróżnia dobre mieszanie resztek pożniwnych, jednakże mogą pozostawiać niewyrównaną powierzchnię pola. Z tego powodu są one często fabrycznie wyposażone w sekcję talerzową (pojedyncze lub podwójne rzędy) oraz wały dogniatające (najczęściej wały rurowe i pierścieniowe), za którymi umieszczane są zgrzebła z grubymi sprężystymi palcami.

W najprostszych kultywatorach producenci stosują sprężyste zęby zakończone dwustronnymi dłutami lub gęsiostopkami. Inną opcją są redlice sercowe z bocznymi skrzydełkami podcinającymi. Wielu wytwórców w swoich agregatach dłuta i gęsiostopy układa naprzemiennie w rzędach. Zależnie od wersji, takie agregaty mogą mieć dwa, trzy lub nawet cztery rzędy zębów.

Przykłady kultywatorów ścierniskowych

• POM Brodnica oferuje kultywatory Zeta Plus H o szerokości od 4 do 7 m, wyposażone w trzy rzędy zębów zabezpieczonych amortyzatorami gumowymi, zakończonymi gęsiostopą o szerokości 170 mm. Pracują one najczęściej na głębokości 5-8 mm, z maksymalną głębokością do 20 cm.
• Namyslo Damian Namysło oferuje agregaty Organic (3-6 m) do bardzo płytkiej uprawy. Elementy robocze to zęby sprężyste 45x12 mm zakończone gęsiostopką o szerokości 150 mm, podcinające profil na głębokości 3-4 cm. Dodatkowo mogą być wyposażone w przedni wał nożowy lub włókę.
• Agro-Masz oferuje agregaty uprawowo-podorywkowe APS z czterema rzędami zębów (redliczka prosta 60 mm lub gęsiostópka 180 mm), a także podobne konstrukcyjnie agregaty Vibro I (zawieszane) i Vibro II (przyczepiane) z gęsiostópkami o szerokości 200 mm.
• Kuhn (Francja) oferuje agregat Prolander, wszechstronny w uprawie pożniwnej i przedsiewnej. Posiada pięć rzędów sprężystych zębów w kształcie litery S (70x12 mm) z dłutami 6 cm lub gęsiostópkami 18 cm, pracujące na głębokości 3-15 cm.
• Lemken (Niemcy) oferuje agregaty Karat 9 (3-7 m) do wstępnej uprawy płytkiej. Dzięki 8 rodzajom nakładek mogą pracować na głębokości od niecałych 5 do ponad 30 cm. Do ultrapłytkiej uprawy dostępne są redlice Delta Cut o szerokości 35 cm.
• Horsch wprowadził nową redlicę TerraCut, która umożliwia płytkie podcięcie gleby na całej szerokości roboczej kultywatora (do 8 cm), zapewniając pełne podcięcie przy bardzo słabym mieszaniu roślin z glebą, idealną do niszczenia poplonów czy chwastów. Może być montowana na zębach TerraGrip.
• Kongskilde (obecnie New Holland) i Bednar (Czechy) oferują odpowiednio agregaty Vibro Flex i Swifter. Vibro Flex (1,9-5,65 m) ma zęby z odwracalną redlicą o szerokości 6,5 cm (lub 11 cm do pracy z dużą ilością słomy). Swifter, dostępny w wielu szerokościach, proponuje do uprawy pożniwnej zachodzące na siebie gęsiostopki o szerokości 270 mm.

Grubery

Kultywatory ścierniskowe wyposażone w sztywne zęby, zwane gruberami lub kultywatorami podorywkowymi, mają zastosowanie w płytkiej, średniej, jak i głębokiej uprawie (do 35 cm). Konstrukcję gruberów wyróżniają sztywne zęby, które mogą być zakończone dłutami, lemieszami bocznymi lub gęsiostopami. Dzięki temu narzędziami tymi można wykonywać uprawę ścierniska na głębokość od 3 do 7 cm w celu pobudzania kiełkowania chwastów. Płytka uprawa gleby jest możliwa dzięki gęsiostopom, których szerokość może dochodzić do 35 cm.

Brony talerzowe

Brony talerzowe są "specjalistkami" od płytkiej uprawy gleby. Dobrze mieszają glebę i nie są podatne na zapychanie, nawet w przypadku dużej ilości resztek pożniwnych. Na rynku dostępne są trzy główne rodzaje bron talerzowych.

Typy bron talerzowych

1. Brony typu „V”: składają się z dwóch osi, na których osadzone są talerze. Intensywność pracy jest regulowana poprzez zmianę kąta rozwarcia pomiędzy osiami. Szerokość robocza rzadko przekracza 3 m.
2. Brony typu „X”: stanowią układ 2 x „V”. Możliwa jest regulacja kąta ustawienia sekcji talerzy, co pozwala dostosować narzędzia do warunków roboczych.
   • Unia oferuje zawieszane i ciągnione brony Cut (L/XL/XXL) z talerzami o kształcie czaszy i agresywnym uzębieniu.
   • Agro Factory 2 oferuje modele X o szerokościach od 2,7 do 3,4 m.
   Brony talerzowe często są wyposażane w zgrzebła wyrównujące i wały (rurowe, teownikowe, ceownikowe, oponowe) w celu wyrównania nierówności. Niektórzy producenci (np. Horsch i Bednar) stosują dodatkowo skrajne tarcze ograniczające ilość wyrzucanej ziemi.
3. Kompaktowe brony talerzowe (agregaty talerzowe): talerze są umocowane w dwóch równoległych rzędach, niezależnie od ramy nośnej. Pracują na mniejszej głębokości niż tradycyjne talerzówki i zazwyczaj nie mają regulacji kąta pracy talerzy.
   • Unia oferuje zawieszany Ares Roller z dwoma rzędami talerzy zabezpieczonych amortyzatorami gumowymi lub sprężynami, oraz ciągniony Ares HP dla większych gospodarstw.
   • Bury ma w ofercie agregaty Kobalt (2,5-4 m) z regulacją kąta natarcia talerzy (0-20 stopni) oraz brony Koral (1,7-3 m) z możliwością regulacji rozstawu sekcji roboczych.
   • Agro-Masz oferuje kompaktowe brony zawieszane BTM i Troll oraz ciągnione Colt, BTCH i Tiger (ten ostatni ma szerokość 10 m).
   • Pöttinger produkuje bronę talerzową Terradisc (8 i 10 m) do płytkiej uprawy, z regulacją głębokości w zakresie 5-15 cm.
   • Väderstad (Szwecja) oferuje agregat talerzowy Carrier (wersje L i XL) z talerzami CrossCutter Disc, umożliwiającymi rozdrabnianie dużej ilości biomasy.

Dobór agregatu uprawowego - kluczowe aspekty

Agregat uprawowy to narzędzie, które ma za zadanie przygotować glebę tak, aby siew był równy, a wschody powtarzalne. Należy pamiętać, że "agregat agregatowi nierówny". Inaczej pracuje agregat uprawowy przedsiewny na lekkiej glebie, a inaczej agregat uprawowy ciężki na zwięzłej ziemi po orce. Dobór agregatu należy rozpocząć od warunków (gleba, resztki, technologia), a dopiero potem wybierać szerokość (np. agregat uprawowy 4,5 m lub agregat uprawowy 6 m).

Czynniki wpływające na jakość pracy

O jakości pracy agregatu decydują:

• Typ sekcji roboczych (zęby/talerze)
• Wał doprawiający
• Regulacja głębokości
• Sztywność ramy

Przy agregatach szerokich i ciężkich liczy się nie tylko moc silnika, ale też masa ciągnika, udźwig TUZ, ogumienie i przyczepność.

Funkcje agregatu uprawowego

Agregaty uprawowe służą do przygotowania gleby pod siew lub pod kolejny zabieg. Zazwyczaj wykonują trzy operacje:

1. Spulchnianie (zęby/talerze)
2. Wyrównywanie (włóka/bronka/sekcja wyrównująca)
3. Zagęszczanie/doprawianie (wał)

Najczęstszym błędem jest oczekiwanie, że wał "naprawi wszystko". Jeśli posiadasz lekkie gleby i zależy Ci na szybkim doprawieniu, ciężki agregat będzie przerostem formy. Dobry agregat przedsiewny ma pozostawić pole równe i doprawione, bez "pyłu" i bez brył. W praktyce ustawia się go tak, aby nie wykonywał zbyt głębokiej uprawy, lecz równomiernie przygotował wierzch.

Agregat uprawowy ciężki ma sens tam, gdzie jest duży opór, bryły i potrzeba intensywniejszego działania. Jeżeli agregat "stoi" w ziemi i ciągnik się ślizga, nie zawsze brakuje mocy. Pytanie "4,5 m czy 6 m" nie ma jednej odpowiedzi; zależy to od tego, czy agregat jest lekki przedsiewny, czy ciężki, jakie ma sekcje i jaką głębokość planujesz. Najbezpieczniej jest porównywać wymagania producenta dla konkretnej konfiguracji i ocenić swój ciągnik (masa, opony, balast).

Wybór wału doprawiającego

To, co naprawdę robi efekt, to elementy robocze i wał. Wał dobiera się do gleby: inny będzie dobry na piach, inny na glinę. W przypadku uprawy owsa i przenżyta, zwłaszcza na ziemiach cięższych lub z gliną, podwójny wał (najlepiej z dociskiem) jest często rekomendowany. Zapewnia on lepsze doprawienie i zagęszczenie gleby, co jest kluczowe dla równomiernych wschodów.

Czym jest docisk wału?

Docisk wału to mechanizm (często sprężynowy), który zapewnia stałe i odpowiednie naciskanie wałów doprawiających na glebę. W przeciwieństwie do wałów "ciąganych" za kultywatorem, docisk sprężynowy sprawia, że wałki nie są jedynie wleczone, ale są aktywnie zagłębiane w glebę, pracując z określoną, stałą siłą. Zapewnia to mocniejsze i bardziej efektywne uprawienie, a także równomierne zagęszczenie na całej szerokości roboczej.

Wał z przodu - zalety i wady

Wał umieszczony z przodu agregatu może mieć swoje zalety, np. wstępne wyrównanie lub kruszenie brył. Jednak w przypadku pól kamienistych może prowadzić do nagromadzenia kamieni i potencjalnych uszkodzeń. Decyzja o jego zastosowaniu powinna być podyktowana specyfiką pola.

Konserwacja i diagnostyka

Najprostsza profilaktyka to kontrola luzów, dokręcenia, stanu elementów roboczych i łożysk przed sezonem. Zużyte elementy robocze i luzy w konstrukcji mogą negatywnie wpływać na jakość pracy. Agregat uprawowy ma dawać równą strukturę i wyrównanie, a nie "męczyć" ciągnik. Dobieraj agregat do gleby i technologii: przedsiewny do doprawienia, ciężki do zwięzłej gleby i po orce.

Zbyt duża szerokość agregatu w stosunku do mocy i masy ciągnika, zła wilgotność gleby, zbyt duża głębokość, zbyt wolna prędkość oraz zużyte elementy robocze to typowe przyczyny niezadowalającej pracy. Szeroki agregat ma sens, jeśli możesz utrzymać właściwą prędkość i masz zapas udźwigu oraz przyczepności. Jeśli celem jest doprawienie pod siew na lżejszych glebach, zwykle lepszy będzie agregat przedsiewny.

tags: #agregat #uprawowy #na #tulejach #czy #lozyskach