Przewóz napojów alkoholowych to coraz bardziej liczący się element w branży logistycznej. Obok sprzedaży tradycyjnej, dla operatorów logistycznych i przewoźników znaczenie ma również wzrost rozmiarów e-handlu alkoholem, a także bezpośrednia obsługa hurtowni i sklepów. Transport alkoholi zalicza się do transportu produktów spożywczych, jednak ze względu na specyfikę tego towaru jego przewóz wymaga fachowej wiedzy, doświadczenia, a nierzadko również zastosowania specjalistycznych pojazdów. W czasie przewozu wyrobów alkoholowych konieczne jest m.in. przestrzeganie właściwej temperatury, gdyż jej wahania mogą znacząco wpłynąć na przydatność alkoholu do spożycia.
Klasyfikacja alkoholu i podstawy prawne transportu
Alkohol jako produkt spożywczy: wymogi sanitarne
W Polsce, zgodnie z Ustawą o warunkach zdrowotnych żywności i żywienia, napoje alkoholowe należą do artykułów spożywczych. Nakłada to na przewoźnika szereg obowiązków. Pojazdy wykorzystywane do transportu żywności muszą być sprawdzone i zarejestrowane przez Państwową Inspekcję Sanitarną, czyli Sanepid. Ponadto podmioty transportujące alkohol zobowiązane są do wdrożenia i przestrzegania wymogów systemu HACCP, którego celem jest zapewnienie bezpieczeństwa żywności. Kierowca przewożący alkohol, a także pozostałe osoby tworzące łańcuch transportu, w tym magazynierzy, muszą posiadać ważną książeczkę zdrowia, potwierdzającą wykonanie odpowiednich badań sanitarno-epidemiologicznych.
W kabinie pojazdu należy mieć odpowiednie dokumenty dotyczące przewożonego ładunku i potwierdzające stan sanitarny samochodu czy naczepy. Zgodnie z przepisami, środki spożywcze mogą być przewożone środkami transportu przeznaczonymi wyłącznie do tego celu i w taki sposób, aby nie została naruszona jakość zdrowotna oraz cechy organoleptyczne tych artykułów. Muszą być one tak rozmieszczone i zabezpieczone, aby nie nastąpiło ich zanieczyszczenie.
Przewoźnik musi stosować się przede wszystkim do regulacji zawartych w Ustawie o warunkach zdrowotnych żywności i żywienia z dnia 11 maja 2001 r., Ustawie z dnia 6 września 2001 r. o materiałach i wyrobach przeznaczonych do kontaktu z żywnością, przepisów Rozporządzenia Ministra Zdrowia z 19 grudnia 2002 r., które określa wymagania sanitarne dotyczące środków transportu żywności oraz Rozporządzenia (WE) 853/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r.
Transport alkoholu jako towaru akcyzowego
Alkohol uznawany jest za towar akcyzowy - każdy jego przewóz musi być zgłoszony do odpowiednich organów celnych, a przewoźnik musi posiadać odpowiednie zezwolenia. Wymogi związane z przewozem towarów akcyzowych wiążą się między innymi z wykorzystaniem systemów EMCS lub SENT, służących do monitorowania całego procesu. Do tego dochodzą wymagane dokumenty: e-AD, który potwierdza legalność przewozu (w przypadku systemu EMCS), zgłoszenie do SENT, list przewozowy i faktura, w której pojawią się informacje dotyczące ilości i rodzaju transportowanego alkoholu.
Podstawowym dokumentem przy imporcie alkoholu jest zezwolenie Powiatowego Inspektoratu Sanitarnego. Transport alkoholu z państw obcych wiąże się z opłatami - niezbędne jest uiszczenie VAT-u i akcyzy (stanowi największą część ceny rynkowej produktu), jak również cła. Znajomość obowiązujących procedur w tym zakresie należy zarówno do obowiązków załadowcy, jak i przewoźnika czy operatora logistycznego.
Transport alkoholi a Konwencja ADR
Transport alkoholu w niektórych przypadkach może podlegać przepisom ADR (międzynarodowej konwencji dotyczącej drogowego przewozu towarów i ładunków niebezpiecznych). Dotyczy to alkoholu etylowego (etanol, spirytus) w roztworze wodnym powyżej 24 proc., który jest klasyfikowany jako materiał niebezpieczny (UN 1170 etanol w roztworze). Jego przewóz podlega szczegółowym regulacjom Konwencji ADR.
Warto jednak dodać, że przepisy Konwencji ADR nie obowiązują w przypadku roztworów wodnych alkoholu etylowego, które zawierają nie więcej niż 24% objętościowych alkoholu. Również napoje alkoholowe stwarzające małe zagrożenie (grupa pakowania III) przewożone w naczyniach o pojemności do 250 litrów są wyłączone spod tych rygorystycznych wymogów.
Wymagania techniczne i operacyjne dla transportu alkoholu
Warunki temperaturowe i ochrona ładunku
Wiele trunków, szczególnie tych droższych, wymaga przewożenia w ściśle określonych i stabilnych warunkach. Napoje alkoholowe są często wrażliwe na światło, zakresy temperatury, jej skoki, a nawet czas transportu. Podczas całego przewozu powinna być utrzymywana temperatura na odpowiednim poziomie. Dotyczy to w szczególności tych napojów wysokoprocentowych, z których pod wpływem zbyt niskiej temperatury może wytrącić się osad (co jest ważne do zapamiętania szczególnie zimą).
Optymalna dla przewozu tego rodzaju trunków temperatura mieści się w przedziale od 10 do 15 st. C. Piwo natomiast powinno być trzymane w niskiej temperaturze, także podczas przewozu, w zakresie od 2 do 16 stopni. Inne temperatury mu szkodzą. Piwo nie powinno mieć dostępu do światła, dlatego jest często sprzedawane w ciemnych butelkach, by zachować swoje walory smakowe.
Idealnym rozwiązaniem są samochody, naczepy oraz przyczepy z kontenerami chłodniczymi (reeferami), w których nowoczesny osprzęt dba o utrzymanie żądanej liczby stopni Celsjusza i wilgotności. Szczelna konstrukcja nie tylko dobrze izoluje, lecz także gwarantuje całkowite zaciemnienie. Zdarza się, że wymagane jest także hermetyczne zamknięcie ciężarówki. Ważny jest też sam proces załadunku i rozładunku, który musi odbywać się z zachowaniem odpowiedniej ostrożności.
Rodzaje pojazdów i zabezpieczenia
Konstrukcja pojazdu musi zapewniać odpowiednie warunki do przewozu alkoholu. W zależności od rodzaju i formy, auto może być wyposażone w specjalistyczne zbiorniki na alkohol (w przypadku transportu luzem), zabezpieczenia transportowe oraz urządzenie chłodzące. Jeśli alkohol jest butelkowany, przewóz musi odbywać się w taki sposób, by nie groziło mu stłuczenie. Standardem są odpowiednie systemy mocowania ładunku, w tym przede wszystkim palet, najczęściej wykorzystywanych do przewozu alkoholi.
Transport wina może odbywać się również w cysternach spożywczych, kontenerach cysternach lub kontenerach elastycznych. Alkohole wykorzystywane w przemyśle (np. do produkcji środków odkażających czy kosmetyków) dostarcza się w ilościach hurtowych, najczęściej w odpowiednich naczepach-cysternach wykonanych ze stali nierdzewnej, izolowanych i szczelnych. Taki pojazd jest również wyposażony w system gaśniczy, a sam transport musi być zgodny z wymogami konwencji ADR.
Opakowanie i zabezpieczenie butelek podczas transportu
Alkohole w trakcie transportu powinny być odpowiednio posegregowane - każdy rodzaj powinien znajdować się w swojej grupie. Podczas przewozu istotne są dwie kwestie: zachowanie właściwości trunku oraz ochrona butelek przed stłuczeniem. Do przewozu butelkowanego alkoholu należy użyć specjalnych kartonów do wysyłki butelek. Tego rodzaju karton jest bezpieczny - ma przegrody, dzięki czemu każda butelka jest zabezpieczona grubymi warstwami tektury. Karton i wypełnienie są zazwyczaj wykonane z grubej, 5-warstwowej tektury falistej. Dostępne są kartony na różne ilości i pojemności butelek, np. na 6 lub 12 butelek o objętości 0,5 l lub 8 o pojemności 0,33 l. Załadowca musi zatem dysponować odpowiednimi opakowaniami.
Katarzyna Mochalkina, kierownik działu drinks and tobacco logistics w AsstrA-Associated Traffic AG, podkreślała w jednej z wypowiedzi prasowych, że w Europie alkohol transportowany jest zazwyczaj w tarach na paletach. Wewnątrz pudełka butelki są mocowane w specjalnych otworach. Oczywiście podstawą jest odpowiednie zapakowanie butelek z alkoholem tak, żeby w trakcie transportu nie doszło do ich uszkodzenia.
Znaczenie specjalistycznych firm spedycyjnych w transporcie alkoholu
Przewóz alkoholu to wymagające przedsięwzięcie, które wiąże się ze spełnieniem wielu formalności i koniecznością zadbania o odpowiednie warunki transportu. Łatwo w tym wszystkim się pogubić, dlatego z pomocą przychodzą profesjonalne firmy spedycyjne, które świadczą kompleksowe usługi przewozu alkoholu. Bez odpowiedniego taboru samochodowego i specjalistycznej wiedzy dotyczącej obchodzenia się z produktami alkoholowymi podczas transportu, ich przewóz może zakończyć się fiaskiem.
Dlatego zadanie to warto powierzyć profesjonalnej firmie spedycyjnej, która dysponuje wiedzą i doświadczeniem w tym zakresie. Pozwoli to uniknąć kłopotów i sprawi, że ładunek bez przeszkód dotrze we wskazane miejsce. Profesjonalna firma spedycyjna kompleksowo zajmie się przewożonym alkoholem, dzięki czemu nie straci on swoich walorów. Nie tylko odpowiednio zabezpieczy ładunek, ale również będzie monitorować temperaturę i poziom wilgotności w pojeździe oraz kontrolować jakość etykiet. Zadba także o przestrzeganie krajowych i międzynarodowych regulacji prawnych oraz norm technicznych i sanitarnych obowiązujących w przypadku transportu alkoholu.
Dzięki współpracy z różnymi przewoźnikami profesjonalna firma spedycyjna dysponuje wieloma pojazdami, co pozwala dobrać odpowiedni samochód do specyfiki przewożonego ładunku i potrzeb klienta. Zapewnia to przewożonym towarom wysoki stopień bezpieczeństwa. Warto pamiętać, że alkohol bywa narażony na uszkodzenia nie tylko w trakcie przewozu, ale również załadunku i rozładunku. Korzystając z usług profesjonalnej firmy spedycyjnej, można być pewnym, że zatrudnia ona wykwalifikowany personel, który wie, jak obchodzić się z kruchym towarem, i dysponuje specjalistycznymi narzędziami zwiększającymi bezpieczeństwo ładunku, np. windami do podnoszenia załadowanych palet.
Profesjonalna firma spedycyjna nie tylko dobierze odpowiedni środek transportu, ale również opracuje optymalną trasę przejazdu, załatwi wszelkie formalności związane z przewozem i służyć będzie wsparciem celnym. Zajmie się również koordynacją poszczególnych etapów dostawy, tak aby ładunek dotarł na czas. W ramach przesyłek ekskluzywnych, związanych z drogimi trunkami, istotne jest również właściwe ubezpieczenie transportu, które pokryje ewentualne straty wynikające z nieprzewidzianych sytuacji.
Dystrybucja miejska i pojazdy ekologiczne
Wybierając pojazd do dystrybucji w miastach (np. do sklepów czy restauracji) warto zwrócić uwagę na dwa aspekty. Po pierwsze, samochód powinien być możliwie kompaktowy, ale jednocześnie odpowiednio wytrzymały, ponieważ palety z alkoholem do lekkich nie należą. Drugą kwestią jest rodzaj paliwa - istotny w kontekście stref czystego transportu, jakie mogą wyznaczać samorządy, wykluczając z tych miejsc np. pojazdy ze starszymi silnikami diesla. Zgodnie z przepisami o strefach czystego transportu, takie ograniczenia nie dotyczą aut zasilanych paliwami alternatywnymi, czyli np. ekonomicznym gazem CNG. Przykładem modelu, który spełnia oba wspomniane wymogi jest IVECO Daily z silnikiem 3,0 l i fabryczną instalacją CNG - chętnie wybierany przez klientów TRUCK CARE właśnie z myślą o dystrybucji.
Transport międzynarodowy i przesyłki indywidualne
Zezwolenia i ubezpieczenia dla przesyłek specjalistycznych
Sprawa komplikuje się w okresach przedświątecznych, a zatem w czasie wzmożonego ruchu towarowego na rynku FMCG. W przypadku dostaw wina lub innych alkoholi z dalekich krajów, w tym okresie dostawy są bardziej zindywidualizowane - często składają się z kilku kartonów, a nawet butelek. Specjaliści podkreślają, że w takiej sytuacji wynajęcie kontenera chłodniczego (reefera) albo zastosowanie opakowań z kontrolowaną temperaturą znacznie powiększyłoby koszty, czasem wręcz do poziomu nieakceptowanego przez konsumentów.
Jeśli chcemy wysłać kurierem np. kilkudziesięcioletnie wino Chateau Bordeaux w ramach prezentu, lub paletę z limitowaną serią ekskluzywnej whisky, z pomocą przychodzą firmy mikrologistyczne. Zazwyczaj oferują one kompleksowe usługi w tym zakresie: podejmują towar od nadawcy, bezpiecznie go pakują w certyfikowane opakowania, przygotowują dokumenty przewozowe, w końcu nadzorują cały proces wysyłki aż do finalnej dostawy. Przesyłki zawierające jakikolwiek alkohol są standardowo wyłączone z przewozu, wymagane są specjalne zezwolenia lub licencje oraz szkolenia z zakresu właściwego pakowania. Próba samodzielnego zapakowania oraz wysłania może skutkować np. uszkodzeniem butelek w transporcie oraz zalaniem innych paczek. W takiej sytuacji odpowiedzialność ponosi nadawca.
Przy wysyłkach alkoholi należy spełnić kilka wymogów, które stawiane są zarówno nadawcy, jak i odbiorcy, jak choćby posiadanie licencji na obrót towarami. Z reguły w przypadku wysyłki do osoby prywatnej występują limity ilościowe w zależności od rodzaju trunku. Zdarza się również, że występują limity czasowe - odbiorca może np. tylko raz w miesiącu otrzymać przesyłkę zawierającą alkohol. Istotne jest to, jak zostaną przygotowane dokumenty wysyłkowe - od tego zależy, czy towar szybko i sprawnie przejdzie odprawy celne, czy zostanie zatrzymany.
W przypadku wysyłki ekskluzywnych, drogich produktów, warto doinwestować w ubezpieczenie transportu. Niektóre firmy oferują kompleksowe ubezpieczenie, które gwarantuje zabezpieczenie towaru przed każdym rodzajem ryzyka, jak np. uszkodzenie, zgubienie czy kradzież. Warto jednak pamiętać, że wymogi prawne mogą się różnić - transport win jest często prostszy z punktu widzenia prawa, gdyż w niektórych przypadkach nie są wymagane certyfikaty lub licencje importowe, w przeciwieństwie do innych trunków zawierających etanol.
Historia jednego ze zleceń pokazuje złożoność problemu: pod koniec grudnia zeszłego roku zlecono wysyłkę butelki rumu o zawartości alkoholu 75%. W rozumieniu prawa jest to już towar ADR (niebezpieczny). Klient chciał przesłać butelkę do Tajwanu, niestety żadna z firm w Polsce nie chciała się podjąć tego zadania. Z pomocą przyszedł dopiero punkt MBE w Berlinie. Współpracujący z siecią certyfikowany pracownik DGR/ADR przygotował przesyłkę do transportu drogowego, a punkt w Berlinie zorganizował wysyłkę lotniczą. Butelka miała dotrzeć do odbiorcy przed Sylwestrem, co udało się zrealizować dokładnie 31 grudnia. Butelka była warta 14 tys. złotych.
Eksperci z firmy HARTWIG podkreślają, że producenci, zawierając umowy z odbiorcami swoich produktów, deklarują w nich dostarczenie towaru w ustalonym terminie. Składowymi tegoż czynnika jest nie tylko profesjonalna załoga firmy przewozowej, ale również technologiczne innowacje. W zgodnej opinii dostawców, przyszłość ma bezpośrednia wysyłka alkoholi do klientów. Usługę tego rodzaju, dla zatwierdzonych odbiorców świadczy np. UPS w ramach programu ISC (International Special Commodities). Odpowiedzialnością nadawcy jest znać i stosować się do wszystkich obowiązujących międzynarodowych przepisów i regulacji.
Wśród operatorów logistycznych, którzy ze składowania i transportu alkoholi uczynili swoją specjalizację, jest JH Hillebrand (zajmuje się tym od 175 lat). Firma deklaruje: „Kontenery, palety, butelki, skrzynki - dostarczymy każdą ilość, jakiej potrzebuje klient z każdego miejsca na świecie. Wykonujemy pełen zakres obsługi logistycznej, od magazynowania, transportu i spedycji, aż po obsługę celną i doradczą.” Ta i inne wyspecjalizowane firmy tworzą również własne rozwiązania technologiczne, takie jak opakowania, wzmocnienia i inne, usprawniające proces transportu alkoholi. Kilkanaście lat temu JF Hillebrand wdrożył np. pierwsze autorskie rozwiązanie informatyczne - system IT do zarządzania łańcuchem dostaw napojów.
Jeśli ilości napojów alkoholowych, które chcemy wysłać - czy do innego województwa, czy na drugi koniec świata - nie są duże i zależy nam, by dotarły w jednym kawałku, najlepszym wyjściem jest skorzystanie z usług firmy logistycznej. Chcąc przewieźć alkohol w większych ilościach, warto pomyśleć o nawiązaniu współpracy z firmą, która ma doświadczenie w przewozach alkoholu w transporcie ciężarowym.