Pojazdy specjalnego przeznaczenia, takie jak amfibie i ratraki, odgrywają kluczową rolę w wielu dziedzinach - od ratownictwa, przez wojskowość, po przygotowywanie tras narciarskich. Ich unikalne zdolności do poruszania się w trudnym terenie lub w zróżnicowanych środowiskach (ląd i woda) czynią je niezastąpionymi w specyficznych warunkach.
Amfibia: Płaz wśród Pojazdów
Definicja i Zastosowanie
Termin "amfibia" pochodzi od łacińskiego słowa "amphibia", oznaczającego płaz. Jest to pojazd kołowy lub gąsienicowy, zaprojektowany do efektywnego poruszania się zarówno po wodzie, jak i po lądzie. Amfibie sprawdzają się na różnorodnym i trudnym terenie, takim jak: błota, trzęsawiska, górskie stoki oraz zaspy śnieżne. Szczególnie przydatne są na moczarach, terenach podmokłych, a także w miejscach z licznymi akwenami wodnymi, dzięki wbudowanemu układowi sterowniczemu, który umożliwia sprawne manewrowanie w wodzie.
Amfibia może dotrzeć tam, gdzie zwykły pojazd nie zdoła się przedostać, a łódź może mieć problemy z dostępem. Pojazdy te są najczęściej wykorzystywane przez służby ratownicze i wojskowe do transportu ludzi, żołnierzy oraz sprzętu bojowego. Są niezwykle przydatne w przypadku klęsk żywiołowych, takich jak huragany czy powodzie.
Historia i Rozwój Wojskowych Amfibii
Pierwszy wojskowy pojazd wodno-lądowy, czyli amfibia, został stworzony w USA na początku XIX wieku. Przez wiele lat przechodził liczne udoskonalenia, ponieważ początkowe modele okazywały się zbyt kosztowne. Przykładem jest użycie drogiego aluminium, które z czasem zastąpiono bardziej opłacalną stalową blachą.
Polska Amfibia: KAMA SP-2
Amfibie budowano również w Polsce. Na polskim rynku z pojazdem tego typu zadebiutowała firma Kama Eco Group Silesian Seaplane Company Sp. z o.o., która we współpracy z brytyjską marką Dutton, wypuściła model o nazwie KAMA SP-2.
Charakterystyka KAMA SP-2
- Projekt: Autorem projektu KAMA SP-2 był Tim Dutton, angielski konstruktor z ponad 25-letnim doświadczeniem w produkcji tego typu samochodów.
- Przeznaczenie: KAMA SP-2 to pojazd terenowy, który jednocześnie posiada wszystkie cechy jednostki pływającej. Jest to normalny użytkowy samochód terenowy dopuszczony do ruchu drogowego, który w dodatku pływa i jest rejestrowany również jako jednostka pływająca.
- Konstrukcja: Charakteryzuje się nierdzewiejącą konstrukcją i wykorzystuje nowoczesne laminaty kompozytowe z żywic, tkanin szklanych, węglowych i materiałów przekładkowych. Jedynymi metalowymi elementami kadłuba są węzły mocowania pasów zawieszenia i pałąk przeciwkapotażowy, wykonane z kwasoodpornej stali. Tak wykonany kadłub zapewnia wyjątkową wytrzymałość i lekkość.
- Ekonomia: Posiada ogromną zaletę w postaci ekonomicznego zużycia paliwa - nie przekracza 8 l/100 km w cyklu mieszanym.
- Osiągi: Pojazd potrafi osiągnąć prędkość do 140 km/h na lądzie. Wjazd do środowiska wodnego nie wymaga dodatkowego przygotowania. Maksymalna prędkość na wodzie z silnikiem strumieniowym wynosi 8-10 km/h. Na wodzie napęd zapewnia pędnik strugowodny, napędzany przez silnik samochodu, który pracuje cicho przy wolnych obrotach, zapewniając uciąg 40-150 kG i prędkość 3-4 km/h. Dutton Kama SP-2 może być również napędzana silnikiem przyczepnym mocowanym na rufie.
- Napęd: Źródłem napędu pojazdu na lądzie i wodzie jest czterocylindrowy silnik benzynowy 1.3l o mocy 85 KM. Układ mechaniczny pojazdu bazuje na zmodyfikowanych podzespołach Suzuki Jimmy i Samurai - mosty napędowe, reduktor, silnik, skrzynia biegów.
- Właściwości terenowe: KAMA SP-2 posiada bardzo dobre właściwości terenowe. Skrzynia przekładniowa umożliwia jazdę z przełożeniami terenowymi i szosowymi, z napędem tylko na tylną oś lub na obie osie. Mosty napędowe mogą być wyposażone w blokady sterowane pneumatycznie.
- Rekord: W 2015 roku Adam Kloska przepłynął nim Zatokę Pucką, pokonując trasę Rewa-Puck-Chałupy.
Wyposażenie i Użycie Współczesnych Amfibii
Obecnie amfibia KAMA SP-2 jest wykorzystywana do przeprowadzania zabudowy, wykonywania serwisu i kontroli układów pomiarowych w obrębie rzek. Może przewozić maksymalnie 4 osoby. To nietypowe auto posiada dość sporych rozmiarów przestrzeń bagażową. W samochodzie znajduje się niezbędne wyposażenie i nowoczesne, multimedialne akcesoria, takie jak: komputer pokładowy, nawigacja, radio, kompas, kamera cofania, telewizja naziemna. Możliwe jest połączenie z Internetem i dostępne są aplikacje systemu Android.
Na pokładzie wodnego samochodu znajduje się również wbudowany prędkościomierz i obrotomierz oraz odpowiednie wskaźniki temperatury oleju komory silnika i ciśnienia powietrza. Nie zabrakło też podstawowych udogodnień, jak ogrzewanie, klimatyzacja czy system przewietrzania w kabinie pasażerskiej, a także przewietrzania i osuszania wewnętrznej podpodłogowej przestrzeni kadłuba. Podłoga posiada specjalne otwory rewizyjne umożliwiające kontrolę przestrzeni podpodłogowej.
Nowoczesna amfibia doskonale sprawdzi się dla ratowników, ale również jako pojazd rekreacyjny. Można ją skonfigurować jako pojazd dwu- lub czteroosobowy, kabriolet lub pickup.
Specjalne Pojazdy Amfibijne: Wodnosamoloty i Hydroplany
Istnieją również specjalne pojazdy amfibijne lądowo-wodno-powietrzne, które występują pod postacią wodnosamolotów bądź hydroplanów. Są one jednak bardzo rzadko spotykane i najczęściej wykorzystuje się je na potrzeby wojskowe. Mają one szczególną konstrukcję przystosowaną do swojego przeznaczenia, zazwyczaj z nadwoziem lub kadłubem o kształcie podobnym do łodzi. Modele z funkcją latania, poza kołami, mają również pływaki.
Ratrak: Król Śnieżnych Stoków
Definicja i Budowa
Ratrak to przyjęta w Polsce, Bułgarii i Rosji (rzadziej na Słowacji) nazwa pojazdu gąsienicowego służącego do przygotowywania tras narciarskich. W wersji podstawowej z przodu jest zaopatrzony w lemiesz, a z tyłu pojazdu płytę dociskową wyrównującą stok narciarski lub multifrez o szerokości nieco większej niż sam pojazd.
Funkcje i Wyposażenie
Ratrak może być wyposażony w multifrez do śniegu o półkolistym kształcie, służący do budowy fun parków dla snowboardzistów oraz do zwykłego zagładzania tras. Może również posiadać wirnik do przerzucania śniegu. W pojeździe środek ciężkości jest przesunięty do przodu, co pozwala pokonywać bardzo strome wzniesienia. W przypadku, gdy nachylenie stoku przekracza możliwości pojazdu, może on skorzystać z będącej w jego wyposażeniu wyciągarki.
Ratraki po godzinach na Mount Washington | Artykuł zespołu ratującego śnieg
Transportery Gąsienicowe PTS (Pławajuszczij Transporter Sriednij)
Rozwój i Wersje
PTS (ros. ПТС - Плавающий транспортер средний - pławajuszczij transportior sriednij - średni transporter pływający) to gąsienicowy transporter pływający konstrukcji ZSRR, produkowany od lat 60. XX wieku w kilku wersjach: PTS (1961), PTS-M (1965), PTS-2 (1973) i PTS-3 (1988).
PTS (1961)
Transporter PTS został skonstruowany w ZSRR w 1961 roku w Kriukowskiej Fabryce Wagonów (KWZ - Kriukowskij Wagonostroitielnyj Zawod) w Krzemieńczuku, pod kierunkiem J. Lenciusa. Stanowił następcę pływającego transportera gąsienicowego K-61, dysponując większą ładownością. W konstrukcji wykorzystano podzespoły ciągnika artyleryjskiego ATS-59 i czołgu T-54. Ogólny układ konstrukcyjny był zbliżony do K-61: transporter miał silnik umieszczony pośrodku, napędzający gąsienice oraz dwie trzyłopatowe śruby średnicy 65 cm w tunelach pod tylną częścią pojazdu. Platforma ładunkowa, za zamkniętą kabiną załogi, była odkryta i dostępna przez opuszczaną rampę z tyłu pojazdu. Pojazd był napędzany silnikiem wysokoprężnym o mocy 257,6 kW, który pozwalał na osiągnięcie prędkości do 42 km/h na lądzie i 10,6 km/h w wodzie. Masa własna wynosiła 17 ton, ładowność na lądzie - 5 ton, a na wodzie 10 ton.
PTS-M (1965)
W 1965 roku w KWZ opracowano zmodernizowany model PTS-M. Przy niezmienionej mocy silnika i ładowności, nieco powiększono powierzchnię ładunkową do 7,9 × 2,6 m (20,54 m²). Kabina załogi została wyposażona w urządzenia filtrowentylacyjne i ogrzewanie. Dodano wyposażenie do pływania po morzu, w postaci stelażu z rur z plandeką, zabezpieczającą przed bryzgami wody. Ponadto, ulepszono wyposażenie (nowa radiostacja, reflektor, przyrządy noktowizyjne).
Transporter PTS-M posiada silnik wysokoprężny W54-T i może być wykorzystywany na rzekach przy szybkości prądu do 2,5 m/s oraz na morzu przy stanie wzburzenia do 4 stopni i sile wiatru do 8 stopni w skali Beauforta.
PTS-2 (1973)
W 1973 roku opracowano nowy model transportera PTS-2. W odróżnieniu od poprzednich, powstał on w Ługańsku, pod kierunkiem S. Fiłonowa i W. Kołdoby. Wzrosły wymiary transportera, masa własna - do 24,2 t i ładowność - do 12 ton. Zastosowano silnik o większej mocy 522,5 kW. Nieco zmieniła się sylwetka, a w układzie jezdnym 6 kół nośnych o dużej średnicy zostało zastąpione przez 7 mniejszych kół, z rolkami podtrzymującymi gąsienice. Zastosowano lekko opancerzoną kabinę, z urządzeniami filtrowentylacyjnymi. Czterołopatowe śruby w tunelach miały średnicę 70 cm. Powierzchnia ładunkowa miała wymiary 8,225 × 2,87 m (23,6 m²).
PTS-3 (1988)
Dalszym rozwinięciem PTS-2 jest PTS-3, skonstruowany w 1988 roku w zakładach Ługansktiepłowoz w Ługańsku pod kierownictwem Ł. Pozdniakowa. Wzrosła jego ładowność na wodzie do 16 ton oraz prędkość na wodzie do 15 km/h (z obciążeniem), dzięki zamianie śrub napędowych w tunelach pod dnem transportera na śruby średnicy 75 cm w pierścieniowych osłonach, za rufą transportera, napędzane za pomocą ruchomych wałów. W położeniu transportowym na lądzie, śruby te są podniesione i podczepione pod tylną rampą, a przy załadunku opuszczają się razem z rampą. Transporter ma też inne ulepszenia, między innymi formy opancerzenia kabiny.
Przeznaczenie Transporterów PTS
PTS to dwuśrubowa jednostka pływająca na podwoziu gąsienicowym, przeznaczona do przepraw desantowych m.in. artylerii (2 działa kalibru do 85 mm z obsługą, jedno działo kalibru do 122 mm z obsługą lub jedną haubicę do 152 mm z obsługą), kołowych i gąsienicowych ciągników artyleryjskich (po jednym wraz z obsługą), transporterów opancerzonych, pododdziałów desantowych, samochodów oraz innych ładunków o ciężarze nieprzekraczającym 10 ton lub desantu złożonego z 72 żołnierzy z pełnym ekwipunkiem.