Wozy asenizacyjne są nieodłącznym elementem współczesnego rolnictwa, a ich zastosowania są niezwykle szerokie - od wypompowywania gnojowicy i zanieczyszczeń, przez transport, aż po rozlewanie na pola, podlewanie, zraszanie i nawożenie upraw. Na polskim rynku dostępne są maszyny od renomowanych producentów, takich jak Joskin, Meyer-Lochne (Recordia), Ursus, Meprozet, Sipma, Pomot Chojna, Pichon, Wielton, Euromilk, Fliegl, Pronar, Spawex, Zunhammer i Bauer.
Wybór kompresora: próżniowy czy przepływowy?
Kluczowym czynnikiem przy wyborze wozu asenizacyjnego jest charakterystyka gospodarstwa, a w szczególności głębokość zbiorników na gnojowicę. Odpowiedni dobór kompresora ma bezpośredni wpływ na efektywność i czas załadunku.
Wozy z napełnianiem próżniowym (podciśnieniowym)
Większość wozów asenizacyjnych na polskim rynku wyposażona jest w kompresory próżniowe, które sprawdzają się idealnie, gdy zbiornik gnojowicy jest położony ponad poziomem gruntu lub do 1,5-2 metrów poniżej. Pompy podciśnieniowe efektywnie pracują do głębokości około dwóch metrów. Należy pamiętać, że wraz ze wzrostem głębokości zasysania spada prędkość napełniania beczki i może pojawić się efekt pienienia się gnojowicy, co w konsekwencji może skutkować napełnieniem wozu tylko do dwóch trzecich pojemności. Poziom napełnienia można łatwo kontrolować za pomocą wskaźnika wizualnego (przezroczysta rura), wizjera lub wskazówki. Długa praca kompresora może doprowadzić do przekroczenia maksymalnej temperatury urządzenia, co grozi przegrzaniem i awarią.
Aby zwiększyć wydajność pomp próżniowych, producenci, w tym Bauer, stosują akceleratory (przyspieszacze). Urządzenia te znacząco przyspieszają przepływ gęstej gnojowicy, skracając czas napełnienia beczki i ograniczając efekt pienienia się. Na czas napełniania beczki gnojowicą wpływa również średnica węża ssawnego.
Wozy z pompą przepływową
Jeśli w gospodarstwie występują zbiorniki wkopane o głębokości przekraczającej dwa metry, a poziom, z którego gnojowica będzie wypompowywana, zawiera się w przedziale od dwóch do czterech metrów, zaleca się zastosowanie wozu asenizacyjnego z pompą przepływową. Przykładem mogą być modele Rekordia PW1800 lub Joskin 10000 MEB. Pompy przepływowe charakteryzują się znacznie wyższym podciśnieniem ssania niż pompy próżniowe i są w stanie zasysać gnojowicę ze znacznie większej głębokości.
Konstrukcja beczki: materiały i grubość ścianek
Istotną cechą wozów asenizacyjnych jest materiał, z którego wykonana jest beczka. Na rynku dominują beczki ze stali malowanej lub cynkowanej ogniowo, jednak rośnie popularność zbiorników z tworzyw sztucznych.
Beczki ze stali malowanej lub cynkowanej ogniowo
Cynkowanie ogniowe, jak w modelach Rekordia 11200, Joskin Modulo 2 12000 czy Pichon 12400, jest obecnie najbardziej rozpowszechnioną metodą. Z kolei technologia malowania beczek odchodzi do lamusa z powodu krótkotrwałej ochrony stali i krótszej żywotności maszyny. Warto zwrócić uwagę na sposób osadzenia wewnętrznych grodzi beczki - najlepiej, jeśli producent wspawuje je w przekrój beczki przed cynkowaniem, co gwarantuje dokładne pokrycie wszystkich krawędzi.
Beczki z tworzyw sztucznych (włókna szklanego)
Beczki wykonane z tworzyw sztucznych, np. wzmacnianego włóknem szklanym (GFK), zyskują na popularności (Rekordia GFK 31000l, Bauer 18000 l, Zunhammer 12500l). Ich główną zaletą jest mniejsza masa własna, co pozwala na transport większej ilości gnojowicy przy zachowaniu tej samej masy całkowitej maszyny, a także mniejsze naciski na podłoże i mniejsze zużycie paliwa. Elastyczna konstrukcja zbiorników lepiej znosi wstrząsy i drgania, zmniejszając ryzyko uszkodzeń. Dodatkowo, materiał ten jest całkowicie odporny na korozję, co przekłada się na trwałość i niezawodność.
Jednak należy mieć świadomość ryzyka związanego z zakupem wozu z beczką z tworzywa. Niewłaściwie wykonana rama i układ jezdny bez amortyzacji mogą prowadzić do pęknięć zbiornika, co było już odnotowywane u różnych producentów, głównie z powodu błędów konstrukcyjnych lub oszczędności na materiałach. Przed zakupem takiego wozu, niezbędne jest dokładne zapoznanie się z konstrukcją i warunkami gwarancji, aby uniknąć problemów z reklamacją uszkodzeń powstałych po wjeździe w dziurę, szybkiej jeździe czy gwałtownym hamowaniu.
Grubość ścianek beczki (zazwyczaj od 4 do 8 mm) jest gwarancją sztywności konstrukcji. Grubsza ściana wzmacnia beczkę, ale zwiększa jej masę, co wymaga większej mocy ciągnika i szerszych kół.
Wozy asenizacyjne Bauer - szczegółowa specyfikacja
Wozy asenizacyjne marki Bauer charakteryzują się wysoką jakością wykonania i innowacyjnymi rozwiązaniami. Zbiorniki w wozach Bauer wykonywane są ze specjalnych włókien szklanych, używanych również przy produkcji jachtów, co zapewnia im wyjątkową trwałość i odporność na korozję.
Konstrukcja i podwozie
Przekrój zbiornika w kształcie serca zapewnia niski środek ciężkości, co zwiększa stabilność całej maszyny, a także gwarantuje całkowite opróżnienie beczki podczas wylewania gnojowicy. Maszyny Bauer wyposażono w osie BPW, standardowo stosowane są wahliwe osie tandem, a za dopłatą możliwe jest zamontowanie resorowanych osi typu boogie. W podwoziu tandemowym tylna oś jest skrętna. Największe modele Bauer budowane są na pneumatycznym, trzyosiowym podwoziu, gdzie pierwsza i trzecia oś jest skrętna.
Opcje wyposażenia i wydajność
Do najważniejszych opcji wyposażenia wozów Bauer należą:
- Wzmocniona rama przystosowana do każdego rodzaju aplikatora.
- Pompy o wydajności 6 tys. l/min, 8 tys. l/min lub 12 tys. l/min, co znacząco skraca czas załadunku i rozładunku.
- Ramię ssawne 6” lub 8” z możliwością pracy na obie strony.
- Pneumatyczna automatyka załadunku, która usprawnia proces napełniania.
- Centralne smarowanie dla zwiększenia trwałości komponentów.
- Amortyzacja dyszla dla większego komfortu jazdy.
- Siedem różnych ramion ssawnych dostosowanych do specyficznych potrzeb.
Ponadto, wozy Bauer mogą być wyposażone w funkcje rolnictwa precyzyjnego, takie jak ISOBUS, zmienne dawkowanie, GPS, czy analizator składu gnojowicy Sigmo ID. Możliwe jest również doposażenie w różnego rodzaju aplikatory. Przykładowo, aplikator doglebowy talerzowy o szerokości 3 m kosztuje od 65 tys. zł netto, a 7 m - 146 tys. zł netto.
Najchętniej wybierane przez rolników modele to wozy tandem Poly 191+ oraz Poly 207+, kosztujące w podstawowej wersji wyposażenia odpowiednio 285 tys. zł netto oraz 296,5 tys. zł netto.
Technologie rolnictwa precyzyjnego TO ŁATWE! │ Zalety rozwiązań John Deere — część 1
Wpływ układu jezdnego i sprzęgu na transport
Układ jezdny wozu asenizacyjnego jest integralnym zespołem, od którego budowy zależy zapotrzebowanie na moc ciągnika, szybkość transportu oraz komfort jazdy. Połączenie kół jezdnych z ramą główną za pomocą resorów istotnie podnosi komfort pracy. Zastosowanie dużych i szerokich kół poprawia właściwości trakcyjne, zmniejsza zapotrzebowanie na moc i sprawia, że wóz jest lżejszy w uciągu, co pozwala na współpracę z mniejszym ciągnikiem. Wybór szerokich opon wiąże się z wyższą ceną początkową, ale generuje znaczne oszczędności w paliwie w dłuższej perspektywie.
Przykładem jest ciągnik Ursus 11024 lub 11034 (110 KM), który może agregować wóz asenizacyjny o pojemności 12000 litrów na układzie jezdnym typu tandem z oponami 550/50R22. Ten sam ciągnik może również bez problemów współpracować z wozem o pojemności 18000 litrów, ale na kołach o wymiarach 850/50 30,5. Przy większych odległościach transportowych i dużej ilości gnojowicy, różnica w cenie zakupu wynikająca z zastosowania szerszych opon powinna zwrócić się już po dwóch latach eksploatacji.
Punkt sprzęgu z ciągnikiem
Kolejnym istotnym parametrem jest punkt sprzęgu z ciągnikiem - dolny lub górny. Dolny punkt zaczepienia dociąża tylne koła ciągnika, poprawiając ich trakcję. Wadą jest pogorszenie trakcji kół przednich, co prowadzi do spadku przyczepności i pogorszenia sterowności. Nacisk na dolny zaczep powinien wynosić maksymalnie 4000 kg dla ciągników o mocy powyżej 100 KM, co dociąża tylne koła, nie pogarszając znacząco sterowności i przyczepności kół przednich.
Dla komfortu jazdy znacznie korzystniejszy jest górny zaczep, nawet w porównaniu do sprzęgu dolnego z resorowaniem. Należy jednak pamiętać, że górny zaczep w ciągnikach nie jest przystosowany do dużych obciążeń pionowych. Duże beczkowozy przystosowane do sprzężenia z górnym zaczepem powinny mieć odpowiednio rozłożony środek ciężkości, aby generować na niego niewielki nacisk - na przykład do 2000 kg.
Dopuszczalna prędkość i bezpieczeństwo
Układ jezdny ma zawsze określoną dopuszczalną prędkość poruszania się. Tanie beczki często mają limit prędkości na poziomie 25 km/h. Jeśli jednak zależy nam na transporcie z wyższymi prędkościami, warto wybrać sprzęt z wyższą dopuszczalną prędkością, co najmniej 40 km/h.
Inne aspekty techniczne i finansowe
W segmencie beczkowozów rośnie zainteresowanie dużymi modelami, często powyżej 16 tys. l. Nowoczesne wozy wyposażone są w dwie lub trzy osie z możliwością skrętu, mają hydrauliczną amortyzację, hydrauliczne ramię ssące i szereg precyzyjnych rozwiązań, np. czujniki NIR do bieżącej analizy składu gnojowicy, czy zmienne dawkowanie na podstawie map aplikacyjnych. Coraz częściej wozy asenizacyjne kupowane są wraz z aplikatorami. Najpopularniejsze są węże wleczone, ograniczające straty azotu o 20-50% oraz aplikatory doglebowe, które mogą zmniejszyć te straty nawet o 90%.
Inwestycja w zaawansowany technologicznie wóz asenizacyjny może szybko się zwrócić, ponieważ precyzyjne systemy czy zamontowane z tyłu aplikatory pozwalają w pełni wykorzystać potencjał nawozowy gnojowicy. Warto wspomnieć, że w ramach Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027, dla interwencji I.10.4 Inwestycje przyczyniające się do ochrony środowiska i klimatu, kosztem kwalifikowanym może być zakup wozu asenizacyjnego z aplikatorem.