Kombajny zbożowe marki Bizon, produkowane przez Fabrykę Maszyn Żniwnych w Płocku, to symbol polskiego rolnictwa. Powstawały w latach 1970-2004, a ich nazwa wzięła się od wyglądu, bardzo przypominającego bizona - dużego, parzystokopytnego ssaka z rodziny wołowatych. Wśród różnorodnych modeli, które zdobyły uznanie rolników, na uwagę zasługuje nietypowa konstrukcja - Bizon Z020 Zagon, zaprojektowany z myślą o indywidualnych, małych i średnich gospodarstwach rolnych.
Historia Fabryki Maszyn Żniwnych w Płocku
Początki Fabryki Maszyn Żniwnych w Płocku sięgają roku 1870, kiedy to Mojżesz Szyja Sarna założył fabrykę maszyn i urządzeń rolniczych. W czerwcu 1945 roku w nowoutworzonych Płockich Zakładach Maszynowych ruszyła produkcja maszyn i urządzeń rolniczych, a w 1948 roku zakłady te przemianowano na Fabrykę Maszyn Żniwnych. W 1953 roku fabryce nadano imię Marcelego Nowotki. Produkcja maszyn żniwnych w FMŻ rozpoczęła się jeszcze w 1948 roku. Kolejny milowy krok w rozwoju zakładu nastąpił 10 marca 1970 roku, gdy uchwałą Rady Ministrów podjęto decyzję o uruchomieniu produkcji kombajnów Bizon, nad którymi zespół FMŻ pracował przez ostatnie kilka lat.
Pierwszymi modelami Bizona były Z040 i Z050 Super. Mimo sukcesu tych maszyn, wciąż brakowało jednak rozwiązania dla małych gospodarstw rodzinnych, dla których Bizon był zbyt drogi, zbyt duży i fizycznie trudno dostępny, gdyż w pierwszej kolejności trafiał do przedsiębiorstw państwowych.
Bizon Z020 Zagon: Koncepcja i Konstrukcja
Z myślą o potrzebach rolników indywidualnych, w fabryce opracowano konstrukcję nowego kombajnu nazwanego Zagon „chłopskim”. W 1984 roku światło dzienne ujrzał zupełnie nowy kombajn, konstrukcyjnie niepodobny do żadnego innego, powstającego w Fabryce Maszyn Żniwnych. Bizon Z020 Zagon nie posiadał własnego układu napędowego ani stanowiska operatora i był przystosowany do współpracy z ciągnikiem rolniczym.
Była to maszyna półzawieszana, wyposażona w koło podporowe, mocowana na tylnym podnośniku i przednim zaczepie ciągnika. Mechanizmy kombajnu napędzane były przez specjalną przekładnię kątową, która uzyskiwała napęd od wału odbioru mocy (WOM) ciągnika, niezależny od skrzyni przekładniowej ciągnika, przy 540 obr/min.
Charakterystyka techniczna i przeznaczenie
Kombajn Z020 Zagon charakteryzował się prostą budową i lekką konstrukcją. Przeznaczony był do pracy na polach płaskich i pofałdowanych o nachyleniu do 10% w gospodarstwach rolnych drobno- i średniotowarowych. Konstruktorzy przewidywali kombajn do współpracy z ciągnikami rolniczymi takimi jak Ursus C355, Ursus C360, Zetor 7011 lub Zetor 7211. Czołowo utytułowany zespół żniwny umożliwiał zbiór bez konieczności odkaszania pół. Sterowanie dźwigniami podnoszenia i opuszczania zespołu żniwnego oraz włączanie napędów kombajnu i napędu ślimaka rozładunku ziarna ze zbiornika odbywało się z kabiny ciągnika.
Wyzwania i zalety
Konstrukcja Bizona Z020 Zagon była bardzo nietypowa. Agregowanie z ciągnikiem bywało uciążliwe, a o widoczności na heder można było jedynie pomarzyć. Niemniej jednak, była to szansa na własny kombajn dla małych gospodarstw i zapełnienie pewnej niszy na rynku. Zestaw ciągnik-kombajn był łatwy w przygotowaniu do pracy, nie wymagał specjalnych narzędzi i mógł być obsługiwany przez jedną osobę.
Produkcja i dostępność
Seria informacyjna maszyn Bizon Z020 Zagon została wyprodukowana na żniwa 1984 roku. W latach 1984/85 w Fabryce Maszyn Żniwnych w Płocku wyprodukowano 70 sztuk tego modelu. Dalsza produkcja miała miejsce w Poznańskiej FMŻ, a zakończono ją w 1992 roku.
Doświadczenia użytkownika: Piotr Leśny i jego Bizon Zagon
Piotr Leśny, właściciel gospodarstwa spod Mogilna, zakupił Bizona Z020 Zagon z 1989 roku w grudniu 2014 roku. Jego celem był samodzielny zbiór zbóż z niewielkiego areału wynoszącego zaledwie kilka hektarów. Do pracy z nowym nabytkiem oddelegowany został Ursus C360 3P z 3-cylindrowym silnikiem Perkinsa o mocy 48 KM.
Piotr zakupił Zagona lekko uszkodzonego - wymiany wymagał wytrząsacz i podsiewacz. W pierwszym sezonie pamiętał jedną awarię - pęknięty łańcuch w gardzieli. Po wymianie wszystkich łańcuchów przez zimę, problem już nigdy nie wrócił. Ursus nie miał łatwo; łapał „syf” na chłodnicę, co wymagało robienia przerw, aby uniknąć przegrzewania. Fabrycznie kombajn miał dmuchawę, która miała oczyszczać chłodnicę ciągnika, lecz do trzeciego właściciela, Piotra, ona już nie dotarła. Realnie na hektar trzeba było poświęcić około 2,5 godziny przy wydajności pszenicy rzędu 5-6 t/ha.
Zaczepianie kombajnu do ciągnika wymagało wprawy, a sytuację utrudniało to, że maszyna stała pod wiatą, gdzie było ciasno. Piotr wprowadził drobną modyfikację, usuwając oryginalny rozdzielacz hydrauliczny i podłączając węże pod rozdzielacz od ładowacza czołowego.
Koncepcja kombajnu zaczepianego w historii rolnictwa
Koncepcja kombajnu zaczepianego do ciągnika nie była wcale odosobnionym przypadkiem. Spośród radzieckich konstrukcji warto wymienić kombajny Staliniec S1 (przedwojenny) i S6 (zaprezentowany w 1947 roku). Były to maszyny ciągane, z hederami o szerokości 6 metrów, posiadające własny silnik benzynowy o mocy 40 KM, zapewniający napęd podzespołów kombajnu.
Na zachodzie, znana firma Claas zaprezentowała w 1946 roku maszynę nazywaną MDB (kosiarko-młocarnio-wiązałka). Kombajny Claas Super, Super Junior, Super Automatic i Super Automatic S były maszynami ciąganymi, ale zależnie od modelu mogły występować z własnym silnikiem (Silniki Volkswagena o mocy od 23 do 35 KM), napędzającym układy kombajnu, poza układem jezdnym. W Niemczech podobne konstrukcje oferował wówczas również Fahr.
tags: #bizon #ciagnik #podwieszany