Prezentowana publikacja skupia się na usystematyzowaniu i sklasyfikowaniu średniowiecznych rękojeści antropomorficznych, głównie z Europy Zachodniej i Środkowej, włączając północne Włochy, Wyspy Brytyjskie, Skandynawię i południowo-wschodnią strefę nadbałtycką. Autorka, prof. dr hab. Elżbieta Kowalczyk-Heyman, zebrała ponad 160 egzemplarzy tego typu artefaktów.
Prof. dr hab. Elżbieta Kowalczyk-Heyman - sylwetka badacza
Prof. dr hab. Elżbieta Kowalczyk-Heyman to wybitny historyk mediewista i archeolog, która wszystkie stopnie i tytuły naukowe uzyskała na Wydziale Historycznym Uniwersytetu Warszawskiego. Jest autorką blisko czterystu różnego rodzaju prac naukowych i dokumentacyjnych, w tym pięciu książek. Do jej kluczowych publikacji należą:
- "Systemy obronne wałów podłużnych we wczesnym średniowieczu na ziemiach polskich" (Wrocław 1987)
- "Nazwy obronne Słup, Samborza i Zawada a zagadnienie obrony stałej ziem polskich w średniowieczu" (Warszawa 1992)
- "Brona Małopolska" (tom IV opracowań, wydany przez „Archeologię Żywą”)
Skarby w archeologii - Marcin Maciejewski, Dawid Sych i Kamil Nowak | KONTEKST 9
Charakterystyka rękojeści antropomorficznych
Badania prof. Kowalczyk-Heyman koncentrują się na rękojeściach noży, szpilach używanych do układania włosów oraz łyżeczkach do czyszczenia uszu, pochodzących z okresu średniowiecza. Artefakty te przedstawiają pojedyncze i podwójne, stojące postacie ludzkie, często trzymające różnego typu rekwizyty. Wśród najczęściej występujących rekwizytów można wymienić sokoły, psy, książki oraz atrybuty świętych. Na podstawie tych przedstawień, autorka wyróżniła sześć głównych typów, które zostały następnie podzielone na mniejsze jednostki klasyfikacyjne.
Klasyfikacja rękojeści
W ramach publikacji autorka szczegółowo przedstawia klasyfikację rękojeści, dzieląc je na sześć głównych typów:
- Typ I
- Typ II
- Typ III
- Typ IV
- Typ V
- Typ VI
Budowa i surowiec
Praca obejmuje również dogłębną analizę budowy rękojeści noży, szpil oraz łyżeczek do czyszczenia uszu, a także surowców użytych do ich produkcji. Pozwala to na lepsze zrozumienie technik rzemieślniczych epoki i źródeł materiałów.
Technika wykonania, stylistyka i datowanie
Prof. Kowalczyk-Heyman zajęła się także uwagami o technice wykonania i stylistyce rękojeści, traktując je jako kluczowe elementy do datowania i określania miejsc produkcji. Badania obejmują również wpływ miejsc znalezienia rękojeści na ich datowanie.
Symbolika i interpretacja
Rozdziały książki poświęcone są symbolice rekwizytów i gestów, co pozwala na określenie płci i pozycji społecznej wyrzeźbionych postaci. Analizie poddane zostały takie rekwizyty jak:
- Sokół i elementy jego wyposażenia
- Pies
- Wiewiórka
- Księga
- Atrybuty świętych
- Instrumenty muzyczne
- Inne przedmioty
- Gesty
Dodatkowo, wybrane elementy ubioru stanowią podstawę do rozpoznania płci postaci i datowania rękojeści. Praca kończy się analizą przeznaczenia noży i ich użytkowników.