Brony talerzowe to kluczowe maszyny w nowoczesnym rolnictwie, a ich konstrukcja, zwłaszcza w połączeniu z wózkiem transportowym, budzi wiele dyskusji. Poniżej przedstawiamy szczegółową analizę brony talerzowej Agro-Lift, jej wyposażenia, specyfikacji oraz kwestii związanych z wózkami jezdnymi w maszynach półzawieszanych.
Konstrukcja i wyposażenie brony Agro-Lift
Konstrukcja maszyny Agro-Lift wykonana została wyłącznie z materiałów wysokogatunkowych, co gwarantuje solidność i długoletnie użytkowanie. Brona wyposażona jest w dwa rzędy talerzy o średnicy ø510/560 z drobnym lub grubym wycięciem.
Talerze i ich zabezpieczenie
Maszyna może być wyposażona w talerze o średnicy 610 mm i grubości 6 mm, wykonane specjalną obróbką cieplną dla maksymalnej trwałości i wytrzymałości. Talerze montowane są do wzmocnionych, powiększonych słupic, pracujących na amortyzatorze gumowym 45 x 210. Dzięki temu każdy talerz indywidualnie dopasowuje się do nierówności terenu, a zastosowane większe zabezpieczenie zwiększa drogę amortyzacji talerza, co pozwala na pracę w najbardziej ekstremalnych warunkach. Ramiona talerzy zabezpieczone są segmentami gumowymi 45×210 o wysokiej jakości i długiej żywotności.
Piasty i łożyska
Brona standardowo wyposażona została w powiększone piasty bezobsługowe, co eliminuje konieczność ich konserwacji, przekładając się na oszczędność czasu i możliwość skupienia się na pracy. Wszystkie elementy ruchome zostały wyposażone w bezsmarowe polimerowe łożyska ślizgowe niemieckiej firmy IGUS.
Opcje dodatkowe i transport
W ofercie Agro-Lift dostępne są również opcje wzmacnianego zaczepu 3 kat. (1440,00 PLN), pogrubione talerze 560 gr. (3600,00 PLN) oraz pogrubione talerze 610 gr. Dla zapewnienia bezpieczeństwa podczas transportu talerze skrajne składane są do góry; aby uzyskać pełną szerokość roboczą, należy je rozłożyć.
Wózki transportowe w maszynach półzawieszanych
Półzawieszane maszyny i narzędzia, takie jak brony talerzowe, wymagają własnego układu jezdnego. Kwestia umiejscowienia wózka transportowego wywołuje zaciekłe dyskusje i często prowadzi do bardzo powierzchownych oraz pochopnych wniosków.
Rodzaje wózków jezdnych
Zasadniczo wyróżnia się wózki transportowe montowane przed i za wałem doprawiającym. Te pierwsze nazywane są często podwoziami zintegrowanymi. Można wyróżnić jeszcze czwarty rodzaj półzawieszanych bron talerzowych - to narzędzia, które nie mają żadnego wózka jezdnego, ponieważ zastosowany w nich wał oponowy bądź pierścieniowy gumowy pełni funkcję podwozia, zarówno do transportu, jak i do manewrowania na uwrociu.
Wózek jezdny montowany za wałem (tylny)
Test kompaktowej brony talerzowej Agro-Masz
Wózek jezdny montowany na końcu talerzówki jest przede wszystkim obwiniany za tendencję do wzbudzania niestabilnego zachowania się całego narzędzia podczas pracy, często określanego jako "podskakiwanie agregatu". Jest to zjawisko niekorzystne, ponieważ powoduje gorszą jakość pracy, głównie w postaci nierównomiernej głębokości roboczej, co szczególnie uderza w efekt agrotechniczny przy płytkiej uprawie. Tendencja talerzówki do wpadania w wibracje wynika ze specyfiki jej budowy i charakteru pracy; można ją jedynie znacząco zminimalizować do poziomu, który nie odgrywa istotnej roli. Problem potęgują amortyzatory talerzy, niezależnie od ich typu. Zjawisko podskakiwania nasila się tym bardziej, im: uprawiamy głębiej, jedziemy szybciej, gleba jest bardziej zwięzła, podłoże jest bardziej suche, nierówności terenu są większe. Głównego mankamentu osi jezdnej ulokowanej z tyłu żaden producent nie kwestionuje, jest on jednak przede wszystkim zauważalny przy najprostszych konstrukcjach.
Rozwiązania minimalizujące podskakiwanie
Część producentów zastosowała rozwiązania pozwalające znacząco ograniczyć podskakiwanie talerzówki. Agregaty te wyróżnia łamany tylny wózek jezdny, który na czas pracy znacznie bardziej przemieszcza się w kierunku ciągnika, co jest zazwyczaj zasługą wbudowanego w ramię mechanizmu na bazie równoległoboku przegubowego.
Czas manewrowania i polityka producentów
Zasadnicza różnica jest taka, że przy tylnym wózku przestawianie maszyny z pozycji roboczej do uwrociowej trwa znacznie dłużej, zajmując od blisko 10 do nawet kilkunastu sekund, zależnie od marki i możliwego wydatku oleju. Pöttinger i Amazone oficjalnie dają zgodę na wykorzystanie wału doprawiającego do pokonywania uwroci, co znacznie skraca czas potrzebny na manewry na końcu pola. Akpil z kolei nie daje zielonego światła do takich czynności, lecz proponuje rozpocząć opuszczanie wózka z odpowiednim wyprzedzeniem przed poprzeczniakiem i podobnie wcześniej wykonać jego unoszenie. Na dłuższą metę wydaje się to dość uciążliwym rozwiązaniem, ale jeśli ciągnik ma funkcję programowania sekwencji na uwrociu, operacja powinna przebiegać wygodniej.
Amortyzowany wysięgnik podwozia transportowego
Inną koncepcję minimalizowania negatywnych skutków obecności wózka jezdnego za wałem oferują firmy Horsch, Kverneland, a także Amazone. Producenci ci stosują amortyzowany wysięgnik podwozia transportowego, choć każda z marek ma nieco odmienne podejście. Horsch i Kverneland stosują klasycznie unoszony tylny wózek jezdny, który po wychyleniu do końca wystaje poza wał agregatu. Amazone udostępnia amortyzację w serii talerzówek z kołami przemieszczanymi bliżej ciągnika, proponując dwa rozwiązania. W przypadku stosowania wału rekomendowanego oficjalnie do pracy uwrociowej, wózek wykonuje ruch do końca, a akumulator hydrauliczny pozostaje wyłączony z pracy. Należy wcześniej jednak przy agregacie przekręcić dźwignię zaworu, który ograniczy skok siłownika i uaktywni amortyzację, a ponadto zaangażowaną w ten układ parę hydrauliki zewnętrznej ustawia się w położenie pływające. Pierwsza czynność wykonywana jest jednorazowo, zaś druga po każdym wydźwigu przy wyjeździe z uwrocia. Podobną politykę względem amortyzacji układu jezdnego ma marka Horsch - przy pracy w polu akumulator jest aktywny, zaś na przejazdy drogowe ma być wyłączony. W talerzówce Kverneland zaworu odcinającego nie ma, a amortyzacja pracuje cały czas. Horsch zaleca po całkowitym podniesieniu podwozia, lekko je opuścić o umowne 3 cm, tworząc możliwość miękkiego skoku siłownika w obu kierunkach.
Wpływ podwójnych wałów i masy
Lemken zaleca wybór podwójnych wałów doprawiających przy agregatach z podwoziem tylnym, co wielu producentów zgodnie podkreśla, że tandemowe konstrukcje wyraźnie poprawiają stabilność talerzówek. Problem niekorzystnego rozkładu masy z powodu wysuniętego do tyłu wózka transportowego najbardziej uderza w brony o mniejszej szerokości roboczej. Identyczne dla wszystkich rozmiarów narzędzi podwozie staje się wówczas znaczącą przeciwwagą i odciąża ich przód. Mniejsza skłonność do wibracji występuje przy talerzówkach o większej masie. Warto zwrócić uwagę na ten parametr, ponieważ różnice w ciężarze między obecnymi na rynku markami i wariantami w obrębie tej samej szerokości roboczej są znaczne. Niestety, bardzo rzadko w agregatach półzawieszanych spotyka się możliwość fabrycznego dołożenia obciążników. Masa z wielu względów nie może rosnąć w nieskończoność, więc wychodzenie z założenia, że im cięższa talerzówka, tym lepsza, nie jest najlepszym rozwiązaniem.
Zalety i wady tylnego wózka
Umiejscowienie podwozia to nie tylko kwestia stabilności narzędzia. Z tyłu umieszczony wózek jezdny jest zwyczajnie bardziej oddalony od ciągnika, co wiąże się z gorszą zwrotnością, a także większym naciskiem na jego zaczep. Generalnie rozwiązanie z wózkiem wiszącym podczas pracy za wałem jest tańsze i prostsze w produkcji. Niezaprzeczalną zaletą tylnego podwozia jest również możliwość jego dodania wraz z dyszlem na późniejszym etapie i stworzenie z talerzówki zbudowanej jako zawieszanej, wersji półzawieszanej. Przyjmuje się również, że dzięki tak usytuowanemu wózkowi transportowemu uzyskujemy bardziej zwartą, kompaktową bronę, co ma głównie znaczenie przy pracy na niewielkich i nieregularnych polach.
Wózek jezdny zintegrowany (przed wałem)
Podwozie zintegrowane uznawane jest często za rozwiązanie premium. Niektórzy producenci stosują je tylko w swoich flagowych, najcięższych seriach. Wzrost dystansu powoduje, że wyrzucona przez dyski gleba zdąży opaść na podłoże przed wyrównaniem i konsolidacją. Przy wyższych prędkościach pracy i lżejszej ziemi oraz krótkiej odległości talerzy od wału pojawia się ryzyko uciekania części materiału ponad segmentem doprawiającym. Producenci oferują tzw. hamulce masy w postaci włóki bądź szpaleru palców. Warto też zauważyć, że przy zintegrowanym wózku jezdnym i co najmniej trzyczęściowej ramie jedynie wał w sekcji centralnej jest zazwyczaj bardziej oddalony od talerzy.
Podwozie przy dyszlu
Zupełnie inną koncepcję podwozia transportowego zauważymy w większości talerzówek o największych szerokościach roboczych, czyli generalnie powyżej 9 m. Mają one zazwyczaj pojedynczą, choć sporadycznie również tandemową oś jezdną umiejscowioną przy dyszlu z przodu, przed segmentem dysków uprawowych. W narzędziach tych dwie szerokie sekcje robocze układają się do transportu wzdłużnie.