Bez jakiej maszyny trudno wyobrazić sobie dzisiaj gospodarstwo rolne? Bez wątpienia, bez brony talerzowej. Brona talerzowa to jedna z najbardziej powszechnych maszyn uprawowych, która stała się nieodzownym elementem wielu gospodarstw, skutecznie zastępując stare i mało efektywne pługi podorywkowe. Użycie talerzówki przynosi liczne korzyści niezależnie od rodzaju uprawianych roślin, pomagając w eliminacji chwastów, poprawie jakości gleby, jej nawodnienia, dotlenienia i zwiększenia zawartości składników odżywczych. Doprowadzenie ziemi do tak dobrej kondycji za pomocą innych metod byłoby czasochłonne i kosztowne, a być może wymagałoby dodatkowej pracy ręcznej. Nie bez powodu brona talerzowa cieszy się coraz większym zainteresowaniem wśród rolników. Jest to jedno z podstawowych narzędzi, które od lat znajduje szerokie zastosowanie w rolnictwie i ma kluczowe znaczenie dla przygotowania gleby przed zasiewem.
Co to jest brona talerzowa?
Brona talerzowa to specjalna maszyna rolnicza zbudowana z 2 lub większej ilości osi, na których umieszczone są wklęsłe dyski, przypominające talerze do krojenia i odwracania gleby. Jej nazwa związana jest z tzw. talerzami, a więc podstawowymi jej komponentami. Jest to maszyna, dzięki której można przygotować pole po zbiorach i orce. Przymocowuje się ją do traktora w celu poprawy struktury gleby oraz zwiększenia jej żyzności, a także po to, by skrócić pracę rolnika. Podobnie jak pług, jest narzędziem kierowanym przez maszynę dwukołową taką jak ciągnik lub traktor. W razie potrzeby można dostosować głębokość, intensywność działania oraz kąt ustawienia pracy talerzy, co pozwala na jeszcze dokładniejsze przeprowadzanie różnych operacji.
Budowa i zasada działania brony talerzowej
Brona talerzowa składa się z dysków zamocowanych na osi, które obracają się podczas pracy ciągnika. Jej konstrukcja opiera się na dwóch belkach z zamocowanymi talerzami, które podczas pracy spulchniają i rozdrabniają ziemię. Brona talerzowa bazuje na ramie, na której zlokalizowana jest sekcja tarcz przypominających talerze (zębate lub gładkie). Talerze zbudowane są z mocnej, hartowanej stali i dodatkowo przymocowywane są do wałków, a także zamontowane do przynajmniej dwóch osi. Podczas pracy tarcze powoli się obracają, a następnie przecinają glebę i ją obracają.
Podstawowym elementem brony talerzowej są talerze, które montowane są na ramie maszyny w różnych konfiguracjach. Talerze o ząbkowanej krawędzi są odpowiedzialne za cięcie i obracanie gleby. Każda talerzówka jest wyposażona w kilka sekcji talerzy, które mogą pracować na różnej głębokości, w zależności od ustawień i potrzeb rolnika. Rama brony talerzowej wykonana jest z solidnych materiałów, co zapewnia jej wytrzymałość podczas pracy na zróżnicowanych typach gleby. Umożliwia ona regulację kąta nachylenia talerzy, by dostosować intensywność pracy maszyny w zależności od warunków glebowych. W bardziej zaawansowanych modelach można również znaleźć dodatkowe elementy, takie jak wał doprawiający czy siłowniki hydrauliczne, które ułatwiają precyzyjne sterowanie maszyną.
W bronach talerzowych serii BT każdy talerz mocowany jest na indywidualnym uchwycie w układzie czterech gumowych amortyzatorów (35x210 mm), które skutecznie chronią talerze przed uszkodzeniami. Brony talerzowe standardowo wyposażone są w piasty bezobsługowe, w których sercu pracują łożyska tożsame do tych stosowanych w przemyśle motoryzacyjnym.
Rola i znaczenie kąta pochylenia talerzy
Konstrukcja brony talerzowej pozwala ustawić kąt pochylenia talerzy, tak aby talerze rozcinały i odwracały glebę na wyznaczonej głębokości. Brony talerzowe pracują na głębokości 5-15 cm, a intensywność pracy zależy od kąta ustawienia talerzy w stosunku do kierunku ruchu. Mały kąt jest stosowany do rozcinania skib po orce lub wyrównywania pola, średni do mieszania nawozów z glebą, a największy do uprawy ściernisk lub przykrywania nawozów zielonych. Kąt pochylenia talerzy ma kluczowe znaczenie. Odpowiedni dla wysokich prędkości roboczych kąt natarcia oraz kąt podcinania talerzy pozwala uzyskać użytkownikowi możliwie najpełniejszy efekt wymieszania resztek pożniwnych z ziemią w zakresie głębokości roboczych od 3 cm do 14 cm przy standardowej średnicy talerzy 560 mm.
Zastosowanie brony talerzowej w rolnictwie
Okazuje się, że brona talerzowa ma znacznie szersze zastosowanie niż tylko uprawa pożniwna. Jest wszechstronnie stosowana do płytkiej uprawy pożniwnej, mieszania obornika, likwidowania poplonów i przygotowania gleby przed siewem. Jej zadania to nie tylko spulchnianie, ale także mieszanie resztek pożniwnych, wyrównywanie powierzchni i poprawa struktury gleby. Brony talerzowe to maszyny rolnicze, które efektywnie zastępują pracę pługa, szczególnie w płytkiej uprawie gleby po żniwach, dzięki stalowym uzębionym talerzom, potrafiącym dokładnie wymieszać resztki pożniwne z glebą.
Brona talerzowa rozdrabnia powierzchniową warstwę ziemi, poprawiając jej przepuszczalność dla wody i powietrza, co stwarza lepsze warunki do wzrostu roślin. Podczas pracy brona skutecznie miesza resztki pożniwne z glebą, przyspieszając ich rozkład i wspomagając proces tworzenia próchnicy. Narzędzie to pozwala również na wyrównanie powierzchni pola, co ułatwia późniejsze zabiegi agrotechniczne, takie jak siew czy nawożenie. Po bronowaniu gleba staje się pulchniejsza i bardziej jednolita, co stwarza idealne warunki do siewu roślin uprawnych.
Brona talerzowa w podorywce pomaga dokładnie przykryć resztki pożniwne, by następnie uległy rozkładowi przez brak dostępu do tlenu. Pomaga w sprawnym usuwaniu chwastów oraz mieszaniu gleby z rozsianym nawozem mineralnym lub rozrzuconym obornikiem, a także w przykrywaniu nasion odpowiednią warstwą ziemi po zasiewach.
Główne zadania brony talerzowej na polu
- Bronowanie, czyli spulchnianie gleby, rozdrabnianie i kruszenie.
- Mieszanie i przerzucanie gleby, zmiękczanie jej wierzchniej warstwy i przygotowywanie do dalszej uprawy roli.
- Przykrywanie resztek pożniwnych glebą.
- Przygotowanie ziemi po koszeniu oraz przed siewem.
- Cięcie darnie użytków zielonych oraz pozbywanie się chwastów i kłączy.
- Mieszanie nawozów mineralnych lub obornika z glebą, a także resztek roślinnych, co utrzymuje odpowiedni poziom materii organicznej w glebie.
- Uzyskiwanie dobrych rezultatów na ścierniskach oraz nieużytkach.
- Przygotowanie pola pod wysiew poplonów.
Bronowanie to jedna z najważniejszych czynności wykonywanych w gospodarstwie rolnym przy użyciu brony talerzowej, w celu wyrównywania powierzchni i polepszania struktury gleby przed siewem. Zabieg uprawowy, znany także pod nazwą talerzowania, ma na celu płytkie spulchnienie roli, rozdrabnianie niepokruszonych skib, niszczenie chwastów, przerwanie parowania wody, wygładzanie powierzchni pola, a także przykrycie nasion odpowiednią warstwą gleby. Brony talerzowe z gładkich lub zębatych dysków nadają się również do cięcia, a nawet do uprawy roślin motylkowych.
Rodzaje bron talerzowych i ich specyfikacja
Podział ze względu na konstrukcję
- Brony talerzowe typu V: Wyróżniają się szerokością roboczą do 3 m oraz dwiema osiami. Lepiej sprawdzają się wtedy, gdy ziemia musi być dobrze wyrównana.
- Brony talerzowe typu X: Posiadają dodatkowe elementy robocze, takie jak zgrzebła i wały, które mają na celu wyrównywanie ziemi. Jeśli gleba ma być lepiej wyrównana, za talerzami najlepiej umieścić wał doprawiający.
Agregaty talerzowe a brony uprawowo-siewne
Agregaty talerzowe dostępne są w różnych wariantach. Są to między innymi brony do płytkiej uprawy przedsiewnej i podorywkowej po żniwach, takie jak modele Rolmako U693 i U652, które są bardzo uniwersalne. Istnieją brony specjalnie przeznaczone do uprawy ścierniska, jak model Rolmako U671, oraz brony uprawowo-siewne, takie jak model Rolmako U693 z możliwością sprzężenia z siewnikiem. Różnice między tymi maszynami mogą być trudne do zauważenia na pierwszy rzut oka, ale są one istotne.
Kluczową różnicą jest rozstaw między rzędami talerzy. W maszynach uprawowo-siewnych, gdzie brona ma za zadanie przygotować glebę do siewu, rozstaw ten jest mniejszy w porównaniu do maszyn przeznaczonych do uprawy ścierniska. Jest to związane z ilością resztek pożniwnych - w przypadku podorywki jest ich dużo, więc talerze muszą być rozmieszczone szerzej, najlepiej w odległości wynoszącej 90 cm, aby zapewnić swobodny przepływ masy i minimalizować ryzyko zapchania. W maszynach uprawowo-siewnych resztek pożniwnych jest mniej, dlatego rozstaw wynoszący 70 cm jest odpowiedni. Taka konstrukcja pozwala również na zbliżenie środka ciężkości agregatu do ciągnika, co zmniejsza obciążenie podnośnika. Odstępy między rzędami talerzy w bronach serii BT wynosi 85 cm.
Wybór talerzy: średnica i uzębienie
Wybór odpowiednich talerzy jest kluczowy dla jakości pracy brony talerzowej. Talerze mniej uzębione lub gładkie o średnicy około 510 mm są bardziej specjalistyczne i najlepiej sprawdzają się przy płytkim zrywaniu ścierniska, lecz nie nadają się do głębszej uprawy. Bardziej uniwersalne są talerze mocniej uzębione o średnicy 560 mm lub większe, które sprawdzają się zarówno przy płytkiej uprawie przedsiewnej, jak i głębszej pracy, np. podczas mieszania obornika, niszczenia poplonów czy uprawy po kukurydzy. Talerze o średnicy powyżej 600 mm dostępne są w modelach Rolmako U652 oraz U671. Większa średnica oznacza grubszy materiał, co przekłada się na dłuższą żywotność. Uniwersalne rozwiązanie stanowi talerz o średnicy 560 mm, stosowany w bronach U693 i U652. Talerze te nadają się zarówno do płytkiej uprawy, jak i głębszej pracy, np. mieszania obornika czy wapna.
Brona talerzowa SpeedCutter wyróżnia się talerzami falistymi, które zastępują tradycyjne talerze. Nowy design słupicy pozwala na pełne wykorzystanie zalet talerzy falistych. Talerze faliste zaprojektowano do ultra-płytkiej uprawy na głębokość 2-5 cm z prędkością 20 km/h. Geometria tych talerzy została opracowana na podstawie licznych prób w różnych warunkach - od pól piaszczystych po gleby z dużą ilością resztek pożniwnych i ciężką, wilgotną ziemią.
Przykładowe talerze dostępne na rynku to: talerz do talerzówki 460 mm x 3,5 mm uzębiony, 6 otworów, Z-9, stal sprężynowa; talerz do talerzówki 510 mm x 3,5 mm, gładki, kwadrat 30×30, stal sprężynowa; talerz do talerzówki 560 mm x 4 mm, uzębiony, 5 otworów, Z-10, stal borowa; talerz do talerzówki 625 mm x 6 mm, 5 otworów, Z-8, stal borowa typ Lemken Rubin.
Dobór wału w bronie talerzowej
Ostatnim, lecz nie mniej istotnym aspektem jest dobór wału. W bronie talerzowej wał pełni funkcję regulacji głębokości pracy talerzy, a także wyrównuje i zagęszcza wierzchnią warstwę gleby. Dzięki temu wilgoć zostaje zatrzymana w ziemi, co tworzy korzystne warunki do kiełkowania nasion samosiewów i chwastów. Dobór wału jest kwestią indywidualną, uzależnioną od rodzaju gleby na polu. Niemal każda brona talerzowa może być wyposażona w różne typy wałów doprawiających, które pełnią istotną rolę w finalnym efekcie przygotowania gleby. Wały te mają wpływ na ostateczny stan gleby, jej wyrównanie i ugniatanie.
Brona talerzowa jest odporna na zapychanie się tarcz i może ściśle współpracować z różnymi typami wałów uprawowych, czy nawet siewnikiem poplonu. W efekcie po wykonaniu w glebie rowka można od razu umieścić w nim nasiona za pomocą siewnika, po czym zostaje on zasypany. Możliwość połączenia dwóch narzędzi rolniczych pozwala zmniejszyć ilość przejazdów roboczych na polu, co z kolei skutkuje lepszymi warunkami do wzrostu i zapobiega pojawieniu się problematycznej podeszwy płużnej. Opcja dobrania do brony talerzowej konkretnego rodzaju wału uprawowego jest niezwykle istotna przy ciężkich warunkach, panujących na polu. W przypadku wilgotnej, oschłej lub kamienistej gleby standardowe wały rurowe nie sprawdzą się tak dobrze, jak wał Packer, Crosskill czy strunowy.
Typy wałów i ich zastosowanie
- Wał Packer: To masywny wał, składający się z szeregu połączonych zębów (kolców). Jego zadaniem jest intensywne ugniatanie gleby i kruszenie większych grud. Jest szczególnie przydatny na oschłej glebie.
- Wał strunowy: To lekki wał, charakteryzujący się dużą zdolnością do samooczyszczenia. Jest idealny na gleby lekkie i średnie, gdzie zbyt intensywne ugniatanie nie jest konieczne. Dzięki swojej konstrukcji świetnie wyrównuje powierzchnię, nie zagęszczając gleby nadmiernie.
- Wał rurowy: Uniwersalny i często stosowany wał, którego konstrukcja pozwala na pracę zarówno na powierzchni, jak i w głębszych warstwach gleby. Sprawdza się na różnorodnych glebach, co czyni go popularnym wyborem w wielu gospodarstwach.
- Wał daszkowy: Pierścieniowa konstrukcja wału daszkowego sprawia, że skutecznie miesza on resztki pożniwne z glebą. Jest to narzędzie dedykowane do intensywnego mieszania gleby na większych powierzchniach, co pozwala na szybkie przygotowanie pola do dalszych prac (uprawy i siewu).
Eksperci zalecają stosowanie lżejszych wałów na ziemiach lekkich, aby zapewnić skuteczny przepływ gleby bez ograniczania prędkości pracy. Wały takie jak strunowe i pierścieniowe sprawdzą się doskonale. Natomiast na glebach ciężkich i zwięzłych, gdzie często występują bryły, warto zastosować cięższe wały o agresywnym profilu roboczym, takie jak wały gumowe, Packer czy blaszane. Takie wały skutecznie rozdrabniają bryły i wyrównują powierzchnię pola. Najbardziej uniwersalnym rozwiązaniem jest podwójny wał U-ring, który jest wszechstronny i daje bardzo dobre wyniki.
Zalety wykorzystania brony talerzowej
Brona talerzowa to maszyna, która może przede wszystkim pochwalić się swoją wielofunkcyjnością. Jej zalety to przede wszystkim stosunkowo niewielkie zapotrzebowanie na moc ciągnika, niska podatność na zapychanie nawet przy dużej ilości resztek pożniwnych oraz skuteczne mieszanie gleby. Warto jednak zaznaczyć, że brony talerzowe przystosowane są do ciągników o różnej mocy, a na ciężkich glebach potrzebny jest traktor o większej mocy. W porównaniu do kultywatorów, brona talerzowa ma również mniejsze zapotrzebowanie na paliwo. Jest to urządzenie tanie w eksploatacji, a także wyróżnia się odpornością na zapychanie.
W przeciwieństwie do pługa, brona talerzowa umożliwia precyzyjne ustawienie kąta pochylenia talerzy, co zwiększa efektywność pracy. Możliwość połączenia brony talerzowej z innymi narzędziami rolniczymi, takimi jak siewnik, pozwala zmniejszyć ilość przejazdów roboczych na polu. Skutkuje to lepszymi warunkami do wzrostu roślin i zapobiega pojawieniu się problematycznej podeszwy płużnej.
Brony talerzowe serii BT są wydajne przy jednoczesnym niskim zużyciu paliwa. Aktywne ekrany umiejscowione na skraju obu sekcji talerzy ograniczają strefę odkładania ziemi przez talerze skrajne, zapobiegając powstawaniu kolein na łączeniach przejazdów. Na wypadek nadmiernego zagłębienia lub natrafienia na dużą przeszkodę, uchwyty ekranu mocowane są do ramy za pomocą połączeń pływających, umożliwiających ekranom uchylenie się w górę podczas kolizji. Dzięki temu ekran sam dopasowuje się do warunków, eliminując potrzebę ręcznej regulacji.
Jak wybrać odpowiednią bronę talerzową?
Choć brona talerzowa wydaje się być uniwersalnym narzędziem, jej skuteczność zależy od wielu czynników. Przy planowaniu zakupu należy określić, do jakich zadań będzie najczęściej używana. Od tego zależy konfiguracja maszyny, w tym wybór amortyzacji, kąta pochylenia talerzy, rozstawu narzędzi roboczych, średnicy i kształtu talerzy. Wybór brony talerzowej powinien być dostosowany do mocy ciągnika oraz rodzaju gleby. Należy także uwzględnić rodzaj planowanych prac, specyfikę upraw i wielkość pola. Od tych czynników zależy rozmiar i rozstaw talerzy. Ważne jest, aby przed zakupem dokładnie określić, jakie zadania ma spełniać maszyna oraz na jakich glebach będzie pracować. Kluczową rolę odgrywają również dostępne wały w ofercie producenta, które wpływają na ostateczny efekt pracy talerzówki.
Zapotrzebowanie na moc ciągnika
Dobierając bronę talerzową należy uwzględnić moc ciągnika. W zależności od rozmiaru i ciężaru maszyny zapotrzebowanie na moc może wynosić od 80 do 320 KM. Zapotrzebowanie na moc maszyny dwukołowej zależy od wielkości brony talerzowej i warunków panujących na polu. Ważne są również warunki glebowe - ziemie ciężkie i mokre wymagają silniejszej brony talerzowej, natomiast na glebach lekkich wystarczy mniejsza moc. Jeśli zależy Ci na większym pokryciu pola przy jednym przejeździe, musisz liczyć się z potrzebą mocniejszego ciągnika. Kąt pochylenia talerzy również wpływa na wymaganą moc, przy bardziej agresywnym kącie potrzeba więcej mocy. Należy pamiętać, że w zależności od rodzaju gleby zmienia się zapotrzebowanie na moc maszyny. Do gleb lekkich używa się brony, które nie potrzebują dużej mocy ciągnika, z kolei do ciężkich i mokrych warunków wzrasta zapotrzebowanie mocy maszyny.
Szerokość robocza
Rolmako oferuje talerzówki o szerokości od 1,25 do 8,0 metrów. Liczba okrągłych dysków zależy od szerokości posiadanego modelu brony talerzowej. Zazwyczaj na rynku można spotkać maszyny rolnicze z sekcją talerzy o długości 3m, 3,5m i 4m. Brony talerzowe serii BT mają szerokości robocze sięgające 5 metrów, a dostępny opcjonalnie sprzęt transportowy sprawdza się doskonale w intensywnej i szybkiej uprawie ściernisk.
Ważne uwagi
Brony talerzowe nie nadają się do stosowania na glebach z dużą ilością perzu, ponieważ mogą prowadzić do większego zachwaszczenia. Średnica talerzy, kąt natarcia i nacisk na glebę mają kluczowe znaczenie dla uniwersalności brony talerzowej. Na twardych i suchych ziemiach najlepiej sprawdzą się maszyny o dużej sile nacisku na każdy element roboczy, takie jak Rolmako U652 i U671.
Konserwacja i dbałość o żywotność brony talerzowej
Chcąc zapewnić bronie talerzowej jak najdłuższą żywotność, należy regularnie dokonywać jej przeglądów. Przykładowo, w przypadku ramy trzeba systematycznie sprawdzać, czy nie ma pęknięć, korozji czy różnego rodzaju uszkodzeń. Dobrze jest także po każdym zabiegu usuwać z brony wszelki brud i błoto, pozostałości po glebie oraz roślinach. Zaleca się stosowanie farby antykorozyjnej, która minimalizuje ryzyko pojawienia się rdzy.