Brony talerzowe stanowią jedne z najpopularniejszych maszyn uprawowych, które zrewolucjonizowały pracę w wielu gospodarstwach rolnych, skutecznie zastępując przestarzałe i mniej wydajne pługi podorywkowe. Ich uniwersalność, stosunkowo niskie zapotrzebowanie na moc ciągnika, niska podatność na zapychanie nawet przy dużej ilości resztek pożniwnych oraz dobra jakość mieszania gleby czynią je niezastąpionym narzędziem w nowoczesnym rolnictwie.
Podstawowe zastosowania bron talerzowych
Brona talerzowa to maszyna przeznaczona do przedsiewnej uprawy gleb zwięzłych i zaoranych przed zimą, pod warunkiem odpowiedniej wilgotności gleby. Brony talerzowe są również skuteczne w rozrywaniu i kruszeniu zadarnionych skib po orce na łąkach i innych użytkach zielonych, a także do wykonywania podorywki ściernisk bezpośrednio po ścięciu roślin. Mogą być wykorzystywane do pocięcia i przykrycia obornika po rozrzuceniu oraz nawozów zielonych.
Zastosowanie bron talerzowych bezpośrednio po zbiorach jest kluczowe dla ograniczenia utraty wilgoci z gleby, przyspieszenia wzrostu chwastów oraz zmniejszenia występowania chorób i szkodników. W połączeniu z siewnikiem, kompaktowe brony talerzowe stają się skutecznym narzędziem do szybkiego i ekonomicznego zakładania upraw okrywowych w jednym przejeździe.
Brona talerzowa pracuje na głębokości od 5 do 15 cm. Intensywność jej pracy można regulować poprzez zmianę kąta ustawienia talerzy w stosunku do kierunku ruchu. Najmniejsze wartości kąta stosuje się do rozcinania skib po orce lub wyrównywania pola. Pośrednie kąty są wykorzystywane do mieszania nawozów z glebą, a największe - do uprawy ściernisk lub przykrycia nawozów zielonych.
Budowa i zasada działania
Brona talerzowa to grupa dysków umieszczonych na osi, które obracają się podczas pracy ciągnika. Budowa maszyny opiera się na dwóch belkach, na których zamocowane są talerze - dyski o charakterystycznym kształcie. Obracające się elementy robocze spulchniają i rozdrabniają ziemię. Taki zabieg jest szczególnie wskazany po orce w celu rozdrobnienia zbitych brył ziemi lub po zasiewach, aby przykryć materiał siewny odpowiednią warstwą gleby. Brony bardzo przydają się również w walce z chwastami przy tzw. podorywce.
Każdy talerz mocowany jest na indywidualnym uchwycie, w układzie czterech gumowych amortyzatorów (35x210 mm), które chronią talerze przed uszkodzeniami. Wiele nowoczesnych bron talerzowych standardowo wyposażonych jest w piasty bezobsługowe z łożyskami tożsamymi do tych stosowanych w przemyśle motoryzacyjnym, co eliminuje potrzebę częstego smarowania i znacząco skraca czas obsługi konserwacyjnej.
Odstępy między rzędami talerzy w niektórych modelach wynoszą 85 cm, podczas gdy w innych, na przykład w maszynach uprawowo-siewnych, gdzie brona ma za zadanie przygotować glebę do siewu, rozstaw ten jest mniejszy (np. 70 cm). Zapewnia to swobodny przepływ masy przez maszynę, minimalizując ryzyko zapchania, zwłaszcza przy dużej ilości resztek pożniwnych.
Wymiary i szerokość robocza
W typoszeregu bron 2-walcowych w układzie V znajdują się maszyny o szerokościach roboczych od 1,5 m do 2,7 m. Oferta obejmuje również maszyny o szerokości roboczej od 1,75 do 18,4 metra. Brony talerzowe serii BT mogą osiągać szerokości robocze sięgające 5 metrów. Brony talerzowe Agro-Tom dostępne są w szerokim zakresie roboczym - od 2,5 do 7,5 metra.
Na rynku dostępne są talerzówki o szerokości od 1,25 do 8,0 m. Maszyny o szerokości 8,0 m są zalecane dla gospodarstw zajmujących wielohektarowe przestrzenie. Wybór szerokości brony talerzowej powinien być uzależniony od wielkości pola oraz mocy posiadanego ciągnika.
Średnica talerzy i ich rodzaje
W bronach talerzowych zastosowano talerze o średnicy 510 mm lub 560 mm. Sekcja talerzowa może być wyposażona w dyski o średnicy 520 lub 560 mm. W ofercie bron talerzowych z serii ATLAS znajdują się modele z dyskami o średnicy 620 mm, przeznaczone do przetwarzania dużych ilości resztek pożniwnych.
Talerze mniej uzębione lub gładkie o średnicy około 510 mm są zazwyczaj wykorzystywane do płytkiego zrywania ścierniska i nie sprawdzają się przy głębszej uprawie. Częściej stosowane są do upraw przedsiewnych lub w agregatach uprawowo-siewnych. Talerze mocniej uzębione o średnicy 560 mm lub większe są bardziej uniwersalne i sprawdzą się zarówno przy płytkiej uprawie przedsiewnej, jak i przy głębszej pracy, na przykład przy mieszaniu obornika, niszczeniu poplonów czy w uprawie po kukurydzy.
Talerze o średnicy większej niż 600 mm dostępne są w niektórych modelach. Im większa średnica, tym grubsza blacha, z której talerz jest wykonany, co przekłada się na dłuższy czas eksploatacji elementów roboczych.
Brona talerzowa SpeedCutter wyróżnia się nowym typem elementu roboczego - talerzem falistym. Taki talerz został zaprojektowany do ultra-płytkiej uprawy na głębokość 2-5 cm z prędkością 20 km/h.
Regulacja kąta natarcia i kąta podcinania
Regulacja kąta natarcia talerzy w zakresie od 7° do 22° pozwala uzyskać odpowiednią jakość pracy w zależności od zmiennych warunków i rodzaju gleb. Odpowiedni dla wysokich prędkości roboczych kąt natarcia oraz kąt podcinania talerzy pozwala uzyskać użytkownikowi możliwie najpełniejszy efekt wymieszania resztek pożniwnych z ziemią w zakresie głębokości roboczych od 3 cm do 14 cm.
Kąt pochylenia talerza determinuje wymaganą moc pociągową - przy agresywnym kącie moc znacznie wzrasta.
Wybór odpowiedniego wału
W bronie talerzowej wał odpowiada za ustalenie głębokości roboczej talerzy, a także za wyrównanie i zagęszczenie wierzchniej warstwy gleby. Ma to na celu zatrzymanie wilgoci w ziemi oraz stworzenie dogodnych warunków do kiełkowania nasion samosiewów i chwastów.
Na ziemiach lekkich zaleca się stosowanie wałów lżejszych, z niepełnym rdzeniem, takich jak wały strunowe lub pierścieniowe. Na glebach zwięzłych, gdzie często występują bryły, należy postawić na wały ciężkie, charakteryzujące się agresywnym profilem powierzchni roboczej, np. wał gumowy, Packer lub blaszany. Za najbardziej uniwersalny wał uznaje się podwójny wał U-ring.
Wymagana moc ciągnika
Dobór brony talerzowej powinien uwzględniać zapotrzebowanie mocy, które powinno być odpowiednie do możliwości posiadanego traktora. W zależności od rozmiaru i ciężaru brony talerzowej, potrzeba mocy może wahać się od 80 KM do nawet 320 KM. W przypadku gleb ciężkich i mokrych należy wybrać silniejszą bronę talerzową. Gleby lekkie nie wymagają dużej mocy. Brony o większej szerokości roboczej potrzebują ciągnika o większej mocy.
Konstrukcje i serie bron talerzowych
Na rynku dostępne są różne serie bron talerzowych, dostosowane do specyficznych potrzeb i warunków pracy:
- Uniwersalne brony talerzowe SWIFTERDISC: wszechstronne maszyny, nadające się zarówno do szybkiej uprawy ścierniska, jak i do przygotowania gleby pod siew.
- Brony talerzowe ATLAS: o dużej średnicy dysków, przeznaczone do intensywnej uprawy gleby nawet przy dużych ilościach resztek pożniwnych. Sekcja dysków jest rozmieszczona w systemie X-PRECISE.
- Brony talerzowe Agro-Tom: wydajne narzędzia do przedsiewnej uprawy gleby. Modele takie jak ATC Premium wykonują ultra-płytką uprawę (4-5 cm) z dużą prędkością roboczą 16-18 km/h.
Brony można podzielić ze względu na pola uprawne i typ gleby:
- Pola małe i średnie: modele ATS, AT, AT Premium, ATC.
- Pola średnie do dużych: modele ATH, ATH Premium, ATHX.
- Gleby lekkie, piaszczyste: modele z niższą głębokością pracy i lekkimi wałami.
- Gleby średnie i gliniaste: maszyny z mocną konstrukcją, agresywnymi talerzami i cięższymi wałami doprawiającymi.
- Pola o bardzo dużych obszarach: największe wersje ATHX, składane konstrukcje.
Brony talerzowe mogą być wyposażone w uchwyty pozwalające na agregatowanie ich z lekkim wałem strunowym lub ciężkim rurowym.
Test bron talerzowych w Olbrachcicach
Kluczowe cechy i zalety
Brony talerzowe charakteryzują się następującymi zaletami:
- Stosunkowo nieduże zapotrzebowanie na moc ciągnika.
- Bardzo niska podatność na zapychanie nawet przy dużej ilości resztek pożniwnych.
- Dobra jakość mieszania gleby.
- Poprawa jakości gleby, jej poziomu nawodnienia, dotlenienia i zwiększenia zawartości składników odżywczych.
- Możliwość pracy z dużą prędkością roboczą.
Aktywne ekrany umiejscowione na skraju obu sekcji talerzy ograniczają strefę odkładania ziemi przez talerze skrajne, zapobiegając powstawaniu kolein na łączeniach przejazdów. Uchwyty ekranu mocowane są do ramy za pomocą połączeń pływających, umożliwiających ekranom uchylenie się w górę podczas kolizji, co eliminuje potrzebę ich ręcznej regulacji.
Brony talerzowe Agro-Tom wykonują ultra-płytką uprawę (4-5 cm) z dużą prędkością roboczą 16-18 km/h, co ogranicza parowanie wody i pozwala na oszczędność czasu operacyjnego.
Dobór brony talerzowej do gospodarstwa
Wybór odpowiedniej brony talerzowej powinien uwzględniać następujące czynniki:
- Moc ciągnika: dopasowanie mocy potrzebnej do pracy maszyny do możliwości posiadanego traktora.
- Rodzaj gleby: wybór odpowiedniej konstrukcji i typu talerzy oraz wału w zależności od zwięzłości gleby.
- Wielkość pola: dostosowanie szerokości roboczej maszyny do wielkości obszaru uprawnego.
- Rodzaj planowanych prac: określenie głównych zastosowań brony (podorywka, uprawa przedsiewna, mieszanie nawozów itp.).
- Ilość resztek pożniwnych: wybór konstrukcji z odpowiednim rozstawem talerzy, zapobiegającym zapychaniu.
Nie ma jednej uniwersalnej brony talerzowej, która sprawdziłaby się we wszystkich warunkach. Kluczowe jest jasne określenie do jakich zadań maszyna będzie najczęściej wykorzystywana, co pozwoli na jej dalszą optymalną konfigurację.