Współczesne rolnictwo opiera się na efektywności, a brona talerzowa jest jednym z kluczowych narzędzi, które znacząco upraszczają proces uprawy roli. Umożliwia walkę z uporczywymi chwastami, mieszanie gleby z nawozem, a w połączeniu z siewnikiem - wykonanie kompleksowych zabiegów w jednym przejeździe. Wybór odpowiedniej brony talerzowej, zwłaszcza w konfiguracji z siewnikiem, wymaga jednak uwzględnienia wielu czynników, w tym przede wszystkim zapotrzebowania mocy ciągnika.
Zapotrzebowanie Mocy Ciągnika
Kluczową kwestią jest dopasowanie brony talerzowej do możliwości posiadanego ciągnika. Zapotrzebowanie mocy może wahać się od 50 KM do nawet 320 KM, zależnie od rozmiaru i ciężaru maszyny oraz panujących warunków na roli. Jeśli gleba jest ciężka i mokra, do jej uprawy należy wybrać silniejszą bronę talerzową, natomiast w przypadku gleb lekkich duża moc nie jest konieczna. Agresywny kąt pochylenia talerza również znacznie zwiększa wymagane zapotrzebowanie mocy pociągowej.
Przykładowe Modele i Ich Zapotrzebowanie Mocy
Dostępne są różne modele bron talerzowych, charakteryzujące się zróżnicowanym zapotrzebowaniem na moc:
- Brony talerzowe serii BT to maszyny stworzone do trudnych zadań, wydajne przy jednoczesnym niskim zużyciu paliwa.
Agregat Talerzowy AT XL
Model AT XL występuje w wielu szerokościach roboczych - od kompaktowych (2,2 m) po szerokie (4,0 m). Dzięki umiarkowanemu zapotrzebowaniu mocy (już od 50-70 KM w wersji najlżejszej) i relatywnie niewielkiej wadze, AT XL nadaje się także do ciągników o niższej mocy. Radzi sobie z mieszaniem resztek pożniwnych, obornika lub poplonów, a także przygotowaniem gleby do siewu po orce.
| Model | Szerokość [m] | Liczba talerzy | Waga [kg] | Średnica talerzy [mm] | Zapotrzebowanie mocy [KM] |
|---|---|---|---|---|---|
| AT XL 2.2 | 2.2 | 16 | 1000 | 510 lub 560 | 50-70 |
| AT XL 2.5 | 2.5 | 20 | 1100 | 510 lub 560 | 70-90 |
| AT XL 2.7 | 2.7 | 20 | 1150 | 510 lub 560 | 80-100 |
| AT XL 3.0 | 3.0 | 24 | 1300 | 510 lub 560 | 100-130 |
| AT XL 3.5 | 3.5 | 28 | 1600 | 510 lub 560 | 110-140 |
| AT XL 4.0 | 4.0 | 32 | 1800 | 510 lub 560 | 130-160 |
Standardowe wyposażenie AT XL obejmuje talerze Ø510, wał 9-rurowy/12-rurowy/15-płaskownikowy Ø500, zabezpieczenie gumowe 35×200, boczne ekrany, regulowane skrajne talerze oraz talerze na piastach bezobsługowych z uszczelnieniem kasetowym. Opcjonalnie dostępne są talerze Ø560 (również agresywne), różne typy wałów doprawiających (pierścieniowy, packer, daszkowy, ceownikowy, crosskill, dyskowy, gumowy), siewnik do poplonów, oświetlenie LED oraz dodatkowe obciążniki.
Agregat Talerzowy ATS L
AGRO-MASZ Promo 1 (Pług, Siewnik, Brony Talerzowe etc.)
Dzięki szerokim zakresom szerokości od 2,2 do 3,0 m i zapotrzebowaniu mocy od 50 KM, ATS L nadaje się do gospodarstw z mniejszym ciągnikiem. Radzi sobie z mieszaniem resztek pożniwnych (ściernisko, poplony, obornik), a jednocześnie nadaje się do przygotowania gleby pod siew, co daje dużą elastyczność w planowaniu zabiegów polowych.
| Model | Szerokość [m] | Liczba talerzy | Waga [kg] | Rozmiar Talerzy [mm] | Zapotrzebowanie mocy [KM] |
|---|---|---|---|---|---|
| ATS L 2.2 | 2.2 | 16 | 900 | 460 lub 510 | 50-70 |
| ATS L 2.5 | 2.5 | 20 | 1000 | 460 lub 510 | 70-90 |
| ATS L 2.7 | 2.7 | 20 | 1150 | 460 lub 510 | 80-100 |
| ATS L 3.0 | 3.0 | 24 | 1300 | 460 lub 510 | 100-130 |
Standardowe wyposażenie ATS L obejmuje talerze Ø460, wał 9-rurowy/12-rurowy/15-płaskownikowy Ø500, gumowe zabezpieczenia talerzy (35×160 mm), boczne ekrany, regulowane talerze skrajne, sprzęg do siewnika - system S oraz talerze na piastach bezobsługowych z uszczelnieniem kasetowym. Opcjonalnie dostępne są talerze Ø510, różne typy wałów doprawiających (pierścieniowy, daszkowy, packer, crosskill, gumowy), wersja bez hydropaku oraz oświetlenie LED.
Wybór Szerokości Roboczej
Wybór szerokości brony talerzowej jest ściśle związany z mocą ciągnika. Na rynku dostępne są talerzówki o szerokości od 1,25 m do nawet 8,0 m (w innych źródłach do 12 m). Jeśli zależy na większym pokryciu części pola przy jednym przejeździe maszyny, trzeba liczyć się z tym, że taka brona talerzowa będzie potrzebować ciągnika o większej mocy. Maszyny rolnicze o szerokości 8,0 m są zalecane dla gospodarstw zajmujących wielohektarowe przestrzenie, natomiast mniejsze brony talerzowe świetnie sprawdzą się w każdym innym gospodarstwie.
Użytkownicy wskazują, że wersja 3m brony talerzowej z packerem na talerzach 560 mm dobrze radzi sobie z ciągnikiem o mocy 85 KM (np. NH TD 5.85). Dodanie siewnika, nawet lekkiego, do brony o szerokości 2,5 m może sprawić, że zestaw będzie ciężki.
Rozstaw i Rozmiar Talerzy
Talerze decydują o jakości pracy i efekcie końcowym uprawy. Ważne jest, aby wybrać odpowiedni rozmiar talerzy wraz z ich rozstawem w rzędzie:
- Brony talerzowe o mniejszym rozstawie dysków między rzędami (np. 70 cm) doskonale nadają się do zabiegów uprawowo-siewnych, ponieważ resztek pożniwnych jest niewiele, co pozwala na przybliżenie środka ciężkości agregatu bliżej ciągnika, zmniejszając obciążenie podnośnika.
- Te z większym rozstawem (np. 90 cm) wykorzystuje się do uprawy ścierniska, gdzie znajduje się duża ilość resztek pożniwnych. Większe przerwy skutecznie zapobiegają zapchaniu się brony talerzowej.
Średnica uzębionych talerzy ma bezpośredni wpływ na jakość pracy:
- Mniejsze średnice około 500-510 mm są przeznaczone do płytkiej uprawy i zrywania ścierniska. Częściej są stosowane do upraw przedsiewnych lub do pracy wraz z siewnikiem tworząc agregat uprawowo-siewny.
- Większe tarcze o średnicy 560 mm lub większe lepiej radzą sobie z głębszą uprawą roli, mieszaniem obornika, niszczeniem poplonów czy uprawą po kukurydzy. Są bardziej uniwersalnym wyborem. Uniwersalne rozwiązanie stanowi brona talerzowa ATOS z talerzami o średnicy 560 mm.
- Talerze o średnicy większej niż 600 mm dostępne są w modelach Rolmako U652 oraz U671.
Im większa średnica, tym grubsza blacha, z jakiej talerz jest wytworzony, a co za tym idzie, dłuższy czas eksploatacji elementów roboczych.
Kąt natarcia oraz kąt podcinania talerzy, odpowiednie dla wysokich prędkości roboczych, pozwalają uzyskać najpełniejszy efekt wymieszania resztek pożniwnych z ziemią w zakresie głębokości roboczych od 3 cm do 14 cm przy standardowej średnicy talerzy 560 mm. Odstępy między rzędami talerzy wynoszą 85 cm. Aktywne ekrany umiejscowione na skraju obu sekcji talerzy ograniczają strefę odkładania ziemi przez talerze skrajne, zapobiegając powstawaniu kolein na łączeniach przejazdów. Uchwyty ekranu mocowane są do ramy za pomocą połączeń pływających, umożliwiających ekranom uchylenie się w górę podczas kolizji, co oznacza, że ekran sam dopasowuje się do warunków, bez konieczności regulacji.
Brona talerzowa SpeedCutter wyróżnia się nowym typem elementu roboczego - tradycyjny talerz został zastąpiony kształtem falistym. Talerz falisty zaprojektowany został do ultra-płytkiej uprawy 2-5 cm z prędkością 20 km/h.
Dobór Właściwego Wału Doprawiającego
W każdej bronie talerzowej znajduje się wał doprawiający, odpowiedzialny za ustalanie głębokości pracy talerzy, wyrównywanie i zagęszczanie wierzchniej warstwy gleby, co ma na celu zatrzymanie wilgoci w ziemi oraz stworzenie dogodnych warunków do kiełkowania nasion samosiewów i chwastów. Wybór wału jest kwestią indywidualną i powinien zależeć od zwięzłości gleb oraz panujących warunków na roli:
- Na ziemiach lekkich zaleca się stosować wały lżejsze, z niepełnym rdzeniem, takie jak wszelkiego rodzaju wały strunowe i pierścieniowe. Zapewniają one efektywny przepływ gleby i nie ograniczają prędkości roboczej zestawu.
- Na glebach zwięzłych, gdzie często mamy do czynienia z bryłami, należy postawić na wały ciężkie, charakteryzujące się agresywnym profilem powierzchni roboczej. Zaliczamy do nich wał gumowy, Packer oraz blaszany (np. wały pierścieniowe - Packer czy Crosskill). Zapewniają one znaczne zniszczenie brył i wyrównanie stanowiska po przejeździe.
Za najbardziej uniwersalny wał uznaje się podwójny wał U-ring.
Konstrukcja i Bezobsługowość
Brony talerzowe to maszyny stworzone do trudnych zadań. Nowoczesne brony talerzowe są standardowo wyposażone w piasty bezobsługowe, w których sercu pracują łożyska tożsame do tych stosowanych w przemyśle motoryzacyjnym, eliminując konieczność częstego smarowania łożysk. Każdy talerz mocowany jest na indywidualnym uchwycie w układzie czterech gumowych amortyzatorów (35x210 mm), które skutecznie chronią talerze przed uszkodzeniami.
Konstrukcja brony powinna być kompaktowa i zwarta, co pozwala na współpracę z ciągnikami o mniejszej mocy. Możliwość ręcznej regulacji pracy, boczne ekrany oraz regulowane talerze skrajne zwiększają elastyczność użytkowania. Dostępne są również opcje z hydrauliczna regulacją głębokości pracy.
Wybór Producenta
Wybierając bronę talerzową, warto postawić na znanego i cenionego producenta maszyn rolniczych. Zapewnia to łatwy dostęp do części zamiennych oraz profesjonalny serwis gwarancyjny, który zapewnia kompleksową opiekę nad maszynami. Cenieni producenci, tacy jak AMJ AGRO, oferują również wsparcie i indywidualne doradztwo w wyborze narzędzi. Do marek, które dobrze się prezentują, należą Janpol i Strumyk, natomiast Tolmet może być solidniejszy, ale droższy. Euromasz oferuje bogatszą ofertę wałów.