Współczesne techniki uprawy roli i siewu wymagają stosowania maszyn, które zapewniają optymalne warunki dla rozwoju roślin. Jednym z rozwiązań, które zyskało uznanie w rolnictwie, jest połączenie brony wahadłowej z wałami oponowymi. Takie zestawy, często spotykane w nabudowanych siewnikach rzędowych, mają na celu skuteczne przygotowanie gleby do siewu i zapewnienie równomiernych wschodów.
Zastosowanie Bron Wahadłowych w Uprawie Gleby
Brony wahadłowe były projektowane z myślą o zastąpieniu tradycyjnych bron zębowych, oferując specyficzny sposób pracy z glebą. Ich głównym zadaniem jest płytkie, powierzchniowe wzruszenie roli, które rozbija grudy i tworzy pulchną warstwę wierzchnią, niezbędną przed siewem. Proces ten, nazywany bronowaniem, jest kluczowy dla uzyskania odpowiedniej struktury gleby.
Częścią roboczą brony wahadłowej były dwie belki wyposażone w zęby, które mogły penetrować glebę na głębokość do około 18 cm. W odróżnieniu od niektórych nowszych konstrukcji, wczesne modele często wykorzystywały proste zęby, mocowane na stałe. Zasada działania opierała się na ruchu posuwisto-zwrotnym belek uzębionych, napędzanym przez przekładnię, często z zabezpieczeniem przeciążeniowym w postaci sprzęgła gumowego.
Pierwsze brony wahadłowe pojawiły się na rynku już w latach sześćdziesiątych, wprowadzane przez firmy takie jak Howard i Amazone. W Polsce, w latach 1971/72, firma Agromet Jawor opracowała własną konstrukcję, model U-238. Polskie brony wahadłowe były przystosowane do współpracy z ciągnikami o mocy około 40-45 KM, a w lżejszych warunkach możliwe było zastosowanie ciągnika Ursus C-330.
Główną zaletą brony wahadłowej było doskonałe wyrównywanie powierzchni gleby. Wibracyjny ruch narzędzia powodował rozfrakcjonowanie gruntu w taki sposób, że drobniejsze cząstki gleby układały się głębiej, tworząc warstwę idealną do umieszczania nasion, podczas gdy większe cząstki pozostawały na powierzchni, zacieniając młode rośliny i chroniąc je przed wiatrem.
W latach 1971-1985 firma Amazone wyprodukowała blisko 40 tysięcy sztuk bron wahadłowych. Rozwinięciem tej koncepcji było dodanie wału ugniatającego, który zagęszczał glebę przygotowaną do siewu. Polska brona U-238 doczekała się podobnej modyfikacji w 1977 roku (oznaczenie U238/1), jednak zastosowano w niej lekki wał strunowy, który był w pełni wystarczający w lżejszych i średnich warunkach glebowych. Produkcja bron U-238 zakończyła się na przełomie lat 1984/85.
Brony Wahadłowe vs. Brony Wirnikowe
Tradycyjnie, brony wahadłowe były zalecane na gleby średnie i lżejsze, podczas gdy intensywniejsze w działaniu brony wirnikowe lepiej sprawdzały się na glebach cięższych. Praktyka pokazała jednak, że brony wahadłowe mogą być z powodzeniem stosowane również na słabszych kompleksach glebowych, poprzez odpowiednie zmniejszenie obrotów wałka odbioru mocy ciągnika lub zmianę przełożenia w przekładni narzędzia.
Narzędzia aktywne, takie jak brona wirnikowa czy wahadłowa, powinny pracować możliwie najpłycej, spulchniając jedynie warstwę, w której umieszczane są nasiona. W tradycyjnej uprawie tradycyjne orka wykonuje jedynie część zadań, a kruszenie, mieszanie, spulchnianie skiby oraz wyrównanie wymaga użycia dodatkowych narzędzi. Bronowanie stanowi kluczowy etap przygotowania gleby przed siewem.
Wał Oponowy - Konstrukcja i Korzyści
Wśród używanych siewników rzędowych z Zachodu można spotkać maszyny z aktywnymi narzędziami uprawowymi i wałami oponowymi. Dosyć popularnym na rynku wtórnym jest nabudowywany zestaw RPD firmy Amazone, który może być wyposażony w bierne lub aktywne narzędzie uprawowe oraz wał dogniatający glebę przed redlicami.
Szczególnie interesującą propozycją jest wał oponowy, składający się z pojedynczych opon umieszczonych na ułożyskowanej metalowej rurze o dużej średnicy. Kluczową zaletą takiego wału jest jego zdolność do dobrego zagęszczenia spulchnionej gleby, co gwarantuje bardziej równomierne wschody roślin. Użytkownicy potwierdzają świetne wschody zbóż i rzepaku przy zastosowaniu takich zestawów wysiewających.
Nieugniecione pasy gleby pomiędzy oponami przyczyniają się do lepszego wchłaniania wody i wymiany powietrza w glebie. Dodatkowo, elastyczna guma jest mało podatna na oblepianie glebą i nie sprawia problemów w kontakcie z kamieniami. W porównaniu do tradycyjnych wałów, np. rurowych, konstrukcja oponowa charakteryzuje się niższymi oporami toczenia. Każda z kilkunastu opon (ich liczba zależy od szerokości roboczej siewnika) ma za zadanie zagęścić pas gleby bezpośrednio pod dwie redlice siewnika.
Konserwacja i Potencjalne Problemy Wału Oponowego
Jednym z potencjalnych problemów w przypadku wałów oponowych może okazać się wymiana opon. Wielu rolników, którzy użytkowali tego typu siewniki, podkreśla, że konstrukcja oponowa jest zazwyczaj bardzo trwała i odporna na uszkodzenia mechaniczne, co sprawia, że wymiana nie jest częstym zabiegiem. Opony (często typu "samochodówka") nie są pompowane i każda jest umieszczana na dwóch pierścieniach z tworzywa sztucznego.
Problemy mogą pojawić się w starszych maszynach, które przez długi czas nie były użytkowane, a guma opon uległa starzeniu i "struchlała". Koszt nabycia nowych opon jest zazwyczaj znikomy, ponieważ można wykorzystać części używane (choć z zachowaniem ostrożności co do ich stanu). Należy jednak przygotować się na potencjalnie dłuższy czas potrzebny do ich wymiany.
Do wymiany pojedynczej opony konieczne jest zdjęcie poprzedzających ją opon (w siewnikach 3-metrowych rura, na której umieszczone są opony, nie jest dzielona). Biorąc pod uwagę warunki pracy maszyny, możliwość dostania się wilgotnej gleby do wnętrza i związane z tym ryzyko korozji rury, zadanie to może być czasochłonne i pracochłonne.
Eksperci z firmy Amazone wyjaśniają szczegóły procesu wymiany. Aby ułatwić montaż, często konieczne jest odcięcie kilku milimetrów wewnętrznej części rantu opony. Przed nabiciem opony na rurę, do jej wnętrza należy włożyć dwa pierścienie z tworzywa sztucznego oraz pierścień dystansowy między nimi. Pierścienie te należy podgrzać w gorącej wodzie, aby stały się elastyczne i łatwiejsze do uformowania podczas montażu.
Ponadto, do pojedynczej opony zaleca się wlanie około pół litra specjalnego płynu smarującego (który nie rozpuszcza gumy). Płyn ten zapewnia smarowanie między oponą a pierścieniami, zapobiegając przyspieszonemu zużyciu w miejscach styku.
Doradza się również, aby w przypadku niewielkich rozcięć opony podczas pracy, nie poświęcać czasu na jej natychmiastową wymianę. Zazwyczaj można kontynuować pracę, a usterkę naprawić po zakończeniu sezonu siewu.
Poradnik Mechanika - Co nie co o wulkanizacji!
Ewolucja Technologii: Brony z Wałami Pierścieniowymi
Od kilku lat w ofercie firm takich jak Amazone i innych producentów, w siewnikach rzędowych nie stosuje się już bron wahadłowych ani wałów oponowych. W przypadku tych maszyn, pierwsze narzędzie zostało zastąpione przez bronę wirnikową, a wał oponowy - przez wał pierścieniowy, który również jest ogumiony.
Przyczyną zaprzestania produkcji wałów oponowych było pojawienie się bardziej zaawansowanych konstrukcji pierścieniowych. W przypadku gleb bardzo zwięzłych, gliniastych, przy siewie niektórych roślin wymagających większej głębokości (np. grochu), dłuższe redlice w starszych konstrukcjach mogły mieć problem z uzyskaniem odpowiedniej głębokości siewu.