Prawidłowość wykonania zabiegów chemicznej ochrony roślin oraz bezpieczeństwo tych zabiegów są w dużej mierze warunkowane przez stan techniczny sprzętu do stosowania środków ochrony roślin. Niesprawny sprzęt, w tym opryskiwacze sadownicze, może prowadzić do nierównomiernej dystrybucji pestycydów na opryskiwanej powierzchni, co niesie ze sobą ryzyko ograniczenia efektywności zabiegu i konieczności wykonania większej liczby oprysków.
Jednocześnie, w miejscach, gdzie ilość zastosowanego środka ochrony roślin jest nadmierna, powstaje zagrożenie nagromadzenia się jego pozostałości w środowisku naturalnym oraz w płodach rolnych. Stosowanie środków ochrony roślin przy wykorzystaniu sprzętu niesprawnego może również stwarzać ryzyko powstania skażeń punktowych i utratę zdrowia przez operatora i konsumenta. Z tego względu, kontrola i utrzymanie opryskiwaczy w doskonałej kondycji technicznej są absolutnie kluczowe.
Obowiązkowe Badania Techniczne Opryskiwaczy
W Polsce opryskiwacze używane do celów rolniczych, w tym sadowniczych, muszą być atestowane zgodnie z wymaganiami Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Przeprowadzone badanie zapewnia, że opryskiwacze spełniają określone normy bezpieczeństwa i jakości oraz nadają się do zamierzonego użytku. Badanie ma na celu potwierdzenie sprawności technicznej sprzętu przeznaczonego do stosowania środków ochrony roślin.
Zgodnie z przepisami, badanie nowego sprzętu przeprowadza się nie później niż po upływie 5 lat od dnia jego nabycia. Następnie badania potwierdzające sprawność techniczną sprzętu wyszczególnionego w punktach 1-4 (opryskiwacze ciągnikowe i samobieżne polowe i sadownicze, opryskiwacze zamontowane na pojazdach kolejowych, a także inne maszyny do oprysku o pojemności powyżej 30 litrów) przeprowadza się w odstępach czasu nie dłuższych niż 3 lata.
Należy pamiętać, że stosowanie środków ochrony roślin sprzętem niesprawnym technicznie lub nieskalibrowanym, a także uchylanie się od obowiązku poddawania tego sprzętu badaniom w celu potwierdzenia sprawności technicznej, podlega karze grzywny. Ponadto, jeżeli wojewódzki inspektor, w toku kontroli, stwierdzi na podstawie wyników badań laboratoryjnych próbek płodów rolnych, że te płody rolne zawierają pozostałości środków ochrony roślin w ilości stwarzającej zagrożenie dla zdrowia konsumenta, zakazuje ich przeznaczania do spożycia przez ludzi i wprowadzania do obrotu oraz określa sposób ich zagospodarowania (art. 46 ustawy z dnia 8 marca 2013 r.).
Aktualnie na terenie Polski funkcjonuje sieć stacji kontroli wykonujących te badania. Wojewódzki Inspektorat Ochrony Roślin i Nasiennictwa (PIORiN) przypomina, że przed nowym sezonem wegetacyjnym każdy profesjonalny użytkownik środków ochrony roślin powinien przebadać i skalibrować swój sprzęt.
Regulacje Prawne i Wymagania Techniczne
Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sprawie wymagań technicznych dla opryskiwaczy (Dz. U. poz. 415) oraz badania sprawności technicznej opryskiwaczy (Dz.U. poz. 416) zostały ogłoszone 2 kwietnia 2013 r. i weszły w życie po upływie 3 miesięcy. Rozporządzenia te wdrażają częściowo postanowienia dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/128/WE z dnia 21 października 2009 r. ustanawiającej ramy wspólnotowego działania na rzecz zrównoważonego stosowania pestycydów.
Wymagania, jakie powinien spełniać będący w użytkowaniu sprzęt do stosowania środków ochrony roślin, określa załącznik II do dyrektywy. W związku z powyższym, w przepisach zostały określone wymagania techniczne dla opryskiwaczy ciągnikowych i samobieżnych polowych lub sadowniczych będących w użyciu, z uwzględnieniem ich poszczególnych urządzeń, takich jak:
- pompa opryskiwacza,
- zbiornik opryskiwacza,
- urządzenia pomiarowo-sterujące,
- układ cieczowy, w skład którego wchodzą m.in. rury oraz węże,
- system filtracji,
- belka polowa opryskiwacza i rozpylacze.
Przepisy określają także sposób oceny sprawności technicznej tych opryskiwaczy, obejmującej badanie ogólne i badanie stanu technicznego poszczególnych części i urządzeń opryskiwacza. Zakres spraw regulowanych przepisami w odniesieniu do opryskiwaczy ciągnikowych i samobieżnych polowych lub sadowniczych nie uległ istotnej modyfikacji.
Przygotowanie Opryskiwacza do Sezonu i Kontroli
Przed nowym sezonem wegetacyjnym, a także przed wizytą w stacji kontroli opryskiwaczy, wypada odpowiednio przygotować maszynę do czynności diagnostycznych. Chodzi o to, aby takie badanie przebiegło sprawnie i bezproblemowo, a także by uniknąć dodatkowych opłat za wstępne przygotowanie sprzętu przez serwis.
Czyszczenie Opryskiwacza
Pierwszą rzeczą, od której powinniśmy zacząć, jest dokładne umycie maszyny z zewnątrz i od wewnątrz. Po sezonie taka czynność powinna być zawsze wykonywana, więc to raczej „oczywista oczywistość”. Wypłukanie zbiornika z ewentualnych pozostałości środków ochrony roślin z poprzedniego sezonu jest kluczowe. Warto również uruchomić pompę i wykonać próbny oprysk z wykorzystaniem samej wody, aby pozbyć się pozostałości chemii zalegającej w przewodach. Warto pamiętać o dokładnym umyciu pompy, która nierzadko jest pobrudzona olejem i błotem.
Zaleca się przepłukanie całego opryskiwacza przez około 10 minut, nie zapominając o belkach, ale bez założonych rozpylaczy. Warto także napełnić zbiornik wodą (np. do połowy) i przepłukać go ponownie.
Kontrola Zbiornika i Układu Cieczowego
Następnie sprawdzamy szczelność zbiornika, napełniając go wodą po brzegi. Od razu możliwe jest skontrolowanie działania wskaźnika poziomu cieczy. Jeśli zauważymy jakieś nieszczelności na przyłączach przewodu ssącego, mieszadła hydraulicznego lub zaworu spustowego, wówczas sprawdzamy stan uszczelek i w razie potrzeby wymieniamy je na nowe. Chwilę uwagi przyda się zaworowi spustowemu, który musi być szczelny po zamknięciu. Przy okazji, mając płyn w zbiorniku, można skontrolować pracę zewnętrznego wskaźnika cieczy roboczej. Od środka zbiornika, przy włączonym mieszadle i wszystkich rozpylaczach, możemy ocenić jakość pracy mieszadła hydraulicznego.
Kontrola Pompy
Pompa to podstawa każdego opryskiwacza. Przechodzimy do kontroli wydajności pompy. Uruchamiamy ponownie próbny oprysk, po czym odczytujemy wartości podawane przez manometr. Jeżeli te są zbyt niskie, może to oznaczać zatkane filtry, które również na tym etapie warto wypłukać lub wymienić. Niestety, „na oko” nie jesteśmy w stanie sprawdzić wydajności pompy - to już zadanie dla specjalistycznej aparatury w stacji kontroli opryskiwaczy. Przyczynami gorszej wydajności pompy mogą być niesprawne zawory oraz wadliwe, przepuszczające przepony. Rolnik może jednak sprawdzić stan oleju w pompie oraz jego konsystencję. Gdy na bagnecie kontrolnym lub w zbiorniczku widać białawą emulsję, możemy podejrzewać nieszczelności pomiędzy układem smarowania a cieczowym.
System Filtracji
W opryskiwaczu znajduje się wiele filtrów, m.in. sita wlewowe i filtry indywidualne rozpylaczy. Wszelkie wkłady filtracyjne warto przed zimą wyjąć z opryskiwacza, umyć i przechowywać w suchym miejscu. Niektóre zanieczyszczenia dają się łatwo usunąć poprzez zwykłe umycie, ale zdarza się, że są oblepione pozostałością środków ochrony roślin i osadów, co czyni je trudnymi do umycia. Poleca się wykonać taką kontrolę nieco wcześniej i mieć czas na moczenie filtrów przez 24 godziny w wodnym roztworze octu lub w specjalnym preparacie rozpuszczającym osady.
W układzie opryskiwacza można zastosować filtry międzysekcyjne, natomiast w głowicy na belce znajdują się niewielkie filtry tuż przed samym rozpylaczem, o których należy pamiętać podczas konserwacji. Podczas zalewania zbiornika należy zawsze stosować sito, aby uniknąć dostawania się zanieczyszczeń już na tym etapie. Warto również, by samo źródło wody było odpowiednie - w miarę możliwości należy korzystać z wody miękkiej.
Kontrola Układu Rozpylającego i Rozpylaczy
Opryskiwacze sadownicze często wyposażone są w zaawansowane systemy rozpylania, takie jak kolumna dwuwentylatorowa ze stali kwasoodpornej 316L, która gwarantuje równomierne rozprowadzenie cieczy roboczej. Regulowane wyloty powietrza i deflektory umożliwiają dostosowanie parametrów pracy do różnych warunków, pozwalając na precyzyjne pokrycie roślin środkiem ochrony.
Efektywność zabiegów opryskowych zależy w bardzo dużej mierze od dobrego stanu dysz rozpylających. Jeżeli nie będą one prawidłowo dawkować środka ochrony roślin, zabieg może nie przynieść oczekiwanych rezultatów. Czasami zbyt duża dawka spowoduje wystąpienie skażeń punktowych, które zniszczą fragmenty upraw.
Stan dysz można sprawdzić zarówno wizualnie, jak i wykonując kalibrację opryskiwacza z wykorzystaniem kubka pomiarowego, albo - w trakcie dużego przeglądu - za pomocą profesjonalnego elektronicznego stołu pomiarowego. Najczęstszą przyczyną problemów są zanieczyszczenia znajdujące się w układzie, dlatego przed każdym sezonem warto przeprowadzić jego gruntowne czyszczenie. Aby nie doprowadzić do zatkania dysz, należy uprzednio je zdemontować, a następnie uruchomić zalany wodą opryskiwacz, by zanieczyszczenia mogły swobodnie wydostać się na zewnątrz.
Czyszczenia dysz nigdy nie należy przeprowadzać mechanicznie (np. igłą), ponieważ prowadzi to do rozkalibrowania mikroskopijnych otworów, co będzie skutkować zaburzeniem pracy rozpylacza. Jeżeli zużycie jest ewidentne - dysza zamiast wytwarzać mgiełkę zwyczajnie leje - konieczna będzie jej wymiana. Na koniec pozostaje ocenić wizualnie jakość strumienia wydostającego się z każdego z rozpylaczy, a także wykonać kalibrację.
Na przegląd warto zabrać ze sobą wszystkie komplety rozpylaczy, gdyż obowiązkiem diagnostów jest zbadanie wszystkich, niezależnie, czy są zamontowane w opryskiwaczu, czy dostarczone oddzielnie.
Kontrola Belki i Manometru
Mimo że belka opryskiwacza jest odporna na wiele czynników, w tym na uszkodzenia mechaniczne, nie jest pancerna. Wszelkie uderzenia mogą powodować pęknięcia spawów, zgięcia i skrzywienie konstrukcji. Dlatego warto dokładnie przejrzeć belkę na całej szerokości, pospawać pęknięcia, a elementy uszkodzone naprawić lub wymienić.
Bardzo ważne jest też prawidłowe działanie układu podnoszenia belki. Układ linowo-krążkowy powinien być przesmarowany, a hydrauliczny - szczelny, bez wycieków oleju z siłownika. Należy sprawdzić również zakres podnoszenia belki: powinno dać się ją unieść na wysokość co najmniej około 1,5 m od podłoża.
Bardzo ważna jest także kontrola regulatora ciśnienia, do czego niezbędny jest sprawny manometr. Prawidłowość wskazań manometru ujawni dopiero badanie w stacji kontroli. Łatwo i szybko można zbadać w warunkach gospodarstwa, np. w trakcie płukania, reakcję poszczególnych sekcji na włączenie i wyłączenie. Może się zdarzyć, że zawory sekcyjne po zimie zaczną się zacinać; w takim przypadku powinno pomóc kilka kropel oleju maszynowego. Tak samo możemy sprawdzić działanie zaworu regulacji ciśnienia, a także kontrolować stabilność i powtarzalność ciśnienia - gdy na ustawionym ciśnieniu wyłączymy i ponownie włączymy zawór główny, ciśnienie powinno po chwili wskazywać wartość wcześniej ustawioną.
Wyzwania w Kontroli Nowoczesnych Opryskiwaczy
Wielu rolników neguje zasadność kontroli opryskiwaczy, wychodząc z założenia, że każdy świadomy rolnik dba o swój sprzęt i nie pozwoli sobie na to, by sprzęt aplikujący pestycydy był niesprawny. Niezależnie od opinii, przepis jest przepisem i podlega obowiązkowemu wykonaniu.
Zauważono jednak, że PIORiN nie do końca uwzględnił istnienie nowych opryskiwaczy, wyposażonych w komputery, GPS itd. W efekcie diagności nie mają żadnych wytycznych co do tego, w jaki sposób powinny być badane takie maszyny. Część diagnostów jasno mówi, że brakuje im wytycznych nie tylko co w takich sprzętach weryfikować, ale też jak sprawdzać, na przykład, precyzję GPS.
tags: #opryskiwacze #sadownicze #testy #jakosci