W uprawie przedsiewnej stosowane są zarówno agregaty bierne, jak i czynne. Wybór między nimi jest często dylematem dla rolników, ponieważ nie ma na to jednoznacznej odpowiedzi. Agregaty czynne, w tym te często wyposażone w brony wirnikowe, są szczególnie przydatne na glebach zwięzłych lub w trudnych warunkach uprawowych, takich jak ugory czy ścierniska po roślinach motylkowych. Choć wymagają one większej mocy ciągnika, ich efektywność w spulchnianiu ziemi jest nieoceniona.
Chociaż aktywne agregaty są zazwyczaj kojarzone z pracą na ciężkich glebach, szeroki zakres dostępnych modeli oraz opcje konfiguracji umożliwiają ich efektywne wykorzystanie również na lżejszych typach gleb, co pozwala osiągnąć doskonałe wyniki uprawy. Jedną z głównych zalet aktywnych kombinacji uprawowo-siewnych jest ich zdolność do efektywnej pracy na polach z dużą ilością resztek pożniwnych. Szczególnie cenna jest jednak ich umiejętność rozbijania twardych brył ziemi, co jest nieocenione zwłaszcza przez rolników pracujących na ciężkich glebach. Ponadto, wykonanie zabiegu agregatem czynnym często udaje się za pomocą jednego przejazdu.
Konfiguracja i dostosowanie bron wirnikowych do różnych warunków glebowych
Niezależnie od wyboru - czy to lekkie, średnie, czy ciężkie brony - warto zwrócić uwagę na szerokie możliwości ich konfiguracji. Wielu producentów bron wirnikowych stosuje przekładnie w swoich maszynach, co pozwala na uzyskiwanie różnych prędkości obrotowych dla wirników. Zwykle dostępne są od dwóch do czterech zakresów przełożeń. W połączeniu z różnymi prędkościami wału odbioru mocy (WOM) ciągnika (540, 750 i 1000 obr./min), umożliwiają one dopasowanie odpowiedniej prędkości wirników w zależności od rodzaju gleby oraz prędkości pracy.
Dostosowanie do gleb lekkich i średnich
Rolnicy, którzy posiadają lekkie ziemie, powinni wybrać brony wirnikowe wyposażone w krótsze zęby (np. 27-28 cm) oraz skonfigurować zestaw z wałami rurowymi lub oponowymi. Takie agregaty o szerokości roboczej 3 m można kupić w cenie od 60 do 90 tys. zł. Pomocne może okazać się także wyposażenie bron w belki wyrównujące, zwane włókami, które są montowane zarówno przed, jak i za wirnikami. Regulacja wysokości tych belek umożliwia kontrolę stopnia mieszania i kruszenia gleby przez wirniki, co pozwala dostosować pracę maszyny do konkretnych warunków polowych.
Dostosowanie do gleb ciężkich i zwięzłych
Agregaty uprawowo-siewne oparte na aktywnej sekcji uprawowej trafiają z reguły do gospodarstw z glebami z tendencją do zbrylania i szybkiego zasychania. W takim przypadku polecane są głównie ciężkie konfiguracje bron wirnikowych, z zębami o długości powyżej 30 cm, które są osadzone w solidnej wannie wykonanej z blachy o grubości 8-10 mm, z dodatkowymi wzmocnieniami. Konfiguracja ciężkich zestawów uprawowo-siewnych obejmuje najczęściej również pneumatyczny siewnik wyposażony w redlice talerzowe z solidnym dociskiem (nawet powyżej 50 kg na redlicę). Agregat w takim zestawieniu nie jest tani w zakupie; przy szerokości roboczej 3 m przeciętny koszt zakupu waha się w granicach 110-150 tys. zł.
Warto podkreślić zastosowanie systemów szybkiej wymiany zębów, co ułatwia konserwację i adaptację maszyny do zmieniających się potrzeb. Nic nie stoi na przeszkodzie, aby takie agregaty w razie potrzeby wykorzystać również na lżejszych glebach, ponieważ większość bron wirnikowych jest wyposażona w przekładnię, która oferuje zmianę prędkości pracy zębów, często przez zamianę kół zębatych lub za pomocą dodatkowych dźwigni.
Brona wirnikowa w praktyce - siew poplonów na stanowisku z dużą ilością resztek pożniwnych
Brona wirnikowa w zestawie z siewnikiem pracuje przede wszystkim na ciężkich stanowiskach, gdzie ma za zadanie kruszyć bryły i przygotowywać łoże siewne. Jak taka kombinacja poradzi sobie podczas siewu poplonów przy dużej ilości słomy na powierzchni gleby?
Tegoroczny wysiew poplonów w jednym z gospodarstw okazał się poligonem doświadczalnym dla siewnika Pöttinger Vitasem 302 ADD nabudowanego na bronie wirnikowej Lion 303. Na omawianym polu rosła pszenica ozima, która zaplonowała średnio na poziomie 8,75 t/ha, pozostawiając po sobie masę resztek pożniwnych. Aby je zagospodarować, po zbiorze wykonano płytką uprawę broną talerzową.
Po około 10 dniach pojawiły się samosiewy zbóż, co było sygnałem do przeprowadzenia kolejnej uprawki. Tym razem zastosowano głęboszowanie, które w około 90 proc. zniszczyło samosiewy. Dzięki zębom typu Michel gleba nie była wyciągana na wierzch i mieszana, a jedynie unoszona i rozluźniana. Oznaczało to, że w dalszym ciągu mnóstwo resztek pożniwnych pozostało na powierzchni gleby.
Dokładny wysiew poplonu
W tym wypadku za poplon posłużyły nasiona grochu w czystym siewie. Ze względu na zwięzłość gleby postanowiono przeprowadzić siew za pomocą agregatu uprawowo-siewnego Pöttinger Vitasem 302 ADD nabudowanego na bronie wirnikowej Lion 303.
W tym celu ustawiono głębokość siewu na około 3 cm, a docisk redlic na około 75 proc., gdzie maksymalny docisk wynosi 50 kg na jedną redlicę. Prace prowadzono broną wirnikową z prędkością około 700 obr./min, a ze względu na dobrze wyrównane stanowisko i brak konieczności kruszenia brył, postanowiono pracować z prędkością 10 km/h. Same wirniki zagłębiono dość płytko, bo na około 3-4 cm.
Siew poplonu i bronowanie 🚜 URSUS SIĘ PRAWIE ZAKOPAŁ!!!
Szybko okazało się, że takie ustawienie dobrze sprawdza się w danych warunkach i skutkuje satysfakcjonującymi efektami siewu. Dwutalerzowa redlica siewna doskonale poradziła sobie z siewem przy takiej ilości resztek pożniwnych, a połączenie dwutalerzowej redlicy z kółkami dociskowymi gwarantowało świetne efekty siewu w mulcz. Ze względu na sporą wagę całego zestawu pole zostało dobrze wyrównane, a nasiona umieszczone na żądanej głębokości.
Brona wirnikowa naprawdę nieźle odnalazła się w takich warunkach i w ogóle się nie zapychała. Po przejeździe sporo luźnej słomy leżało na wierzchu, przez co gleba powinna być skutecznie osłaniana od promieni słońca. W miejscach, gdzie zgromadzona była duża ilość resztek, po przejeździe zdarzały się niewielkie kopce słomy, jednak były to marginalne sytuacje. Z pewnością można by tego uniknąć, gdyby kombajn lepiej i bardziej równomiernie rozrzucał pociętą słomę.
Podsumowując, nawet w tak wymagających warunkach brona wirnikowa poradziła sobie dobrze. Nie mniej jednak, wydaje się, że przy braku konieczności rozbijania brył dużo lepszym rozwiązaniem byłoby zagregowanie siewnika z agregatem talerzowym (np. Pöttinger Fox). Taka maszyna lepiej poradziłaby sobie z wymieszaniem resztek oraz ze zlikwidowaniem wszystkich chwastów i kiełkujących samosiewów, prawdopodobnie też zmniejszyłoby się zużycie paliwa w ciągniku, choć wynik około 7,15 l/ha można uznać za bardzo dobry.
Przegląd bron wirnikowych w ofercie producentów
Brona wirnikowa jest idealnym narzędziem do uprawy przedsiewnej na glebach ciężkich, twardych, suchych oraz trudnych w uprawie. Tworzy równomierne łoże siewne ze stabilnym podłożem dla nasion, a właściwa struktura gleby i optymalna wielkość redlin przyczyniają się do dobrego zaopatrzenia korzeni w wodę i powietrze. Poniżej przedstawiamy przegląd modeli oferowanych przez wiodących producentów.
BEDNAR KATOR
Brona wirnikowa BEDNAR KATOR jest dostępna w szerokościach roboczych od 3 do 8 metrów. Mimo że jest nowością w portfolio produktowym BEDNAR, przewyższa swoimi wieloma parametrami technicznymi konkurencyjne maszyny. Te parametry obejmują na przykład trzy łożyska na wirnik, co jest unikalnym rozwiązaniem na rynku. System ten chroni koła zębate, wały i uszczelnienia przed uszkodzeniem, a ponadto gwarantuje doskonałą stabilność wirnika.
Brona wirnikowa Alpego z napędem elektrycznym
Włoska firma Alpego opracowała w pełni napędzaną elektrycznie bronę wirnikową, która nadaje się do ciągników hybrydowych wyposażonych w generator prądu. Wedle badań, elektryczna brona wirnikowa spulchnia glebę bardziej równomiernie i jest skuteczniejsza w niszczeniu resztek roślinnych w porównaniu do brony zasilanej mechanicznie. Ma 3 metry szerokości i jest zasilana prądem stałym o napięciu 700 V, który jest pobierany z traktora. Prąd kierowany jest do pięciu silników elektrycznych, które poprzez przekładnie i koła zębate poruszają 12 wirników z zębami. Silniki są sterowane elektronicznie, co gwarantuje zapewnienie wymaganych parametrów pracy, niezależnie od obciążenia poszczególnych kół zębatych. Wedle wyliczeń Alpego, brona z napędem elektrycznym potrzebuje nawet o ponad 30 procent mniej mocy w porównaniu z maszyną z napędem mechanicznym.
Amazone
Ofertę bron wirnikowych Amazone otwiera seria KE, którą tworzą dwa modele: Special (z przekładnią przystosowaną do ciągników o mocy do 140 KM) oraz Super (do 180 KM). Zaletą najmniejszej serii bron jest niska masa. Model KE Special o szerokości roboczej 3 m waży jedynie 850 kg, co jest jedną z najmniejszych wartości na rynku, zaś z nabudowanym siewnikiem AD - około 1900 kg.
Ciężkie brony KG są również dostępne w dwóch wersjach: Special (do 220 KM) i Super (do 300 KM). Konstrukcje są zbudowane na wannie ze stali o grubości 8 mm z dodatkowym wzmocnieniem, a w wannę wspawane są tuleje łożyskujące. Mocowanie ma dwustopniowe uszczelnienie z kasetowymi pierścieniami. Wyróżnikiem są wałki napędzające wirnik o średnicy 60 mm (w KE 45 mm), układ Safe-System (sprężyście zamontowane zęby o długości 320 mm) oraz system szybkiego montażu zębów ze sworzniem i zawleczką. Na bronach Amazone może być montowany m.in. siewnik.
Horsch
Jedną z nowości wśród agregatów uprawowo-siewnych jest siewnik Horsch Express KR nabudowany na bronie Kredo. Sekcję uprawową tworzy 10 wirników (z zębami o długości 30 cm) rozmieszczonych na szerokości 3 m, a głębokość ich pracy jest ustawiana na wale uprawowym. Brona ma bardzo solidną konstrukcję i w połączeniu z nabudowanym siewnikiem pneumatycznym Express KR (zbiornik 1500 l) waży 3,1 t. Brona Kredo może być wyposażona w jeden z dwóch wałów. Wał zębaty o dużej, 64-centymetrowej średnicy jest polecany jako uniwersalny, do każdych warunków glebowych. Charakteryzuje się on wysoką nośnością, przez co zapewnia utrzymanie zadanej głębokości pracy również na glebach lekkich.
Kongskilde
HK25, HK31 i HK32 oraz PowerTill 1000 to oznaczenie 3-metrowych bron wirnikowych, które znajdziemy w ofercie firmy Kongskilde. Wersja bron HK25 jest wyposażona w standardzie w przekładnię bez wałka przelotowego (opcja) i może współpracować z ciągnikami o mocy do 130 KM. Brony wirnikowe HK31 mogą współpracować z ciągnikami o mocy do 170 KM, natomiast HK 32 - do 200 KM. Brona HK31 wyposażona jest w przekładnię główną 3-biegową, a HK32 - w zależności od zamówienia - w 2- lub 3-biegową. Brona wirnikowa PowerTill 1000 jest najnowszą konstrukcją z fabryki Kongskilde w Kutnie, która może współpracować z ciągnikami o mocach przekraczających 200 KM.
W bronach wirnikowych Kongskilde "wanny" wypełniane są specjalnym półpłynnym środkiem smarnym. Wykonane są z wysokogatunkowej blachy i profili dostosowanych do przenoszonych obciążeń (grubości od 6 mm w HK 25, 8 mm w HK 31 i HK 32, do 10 mm w modelu PowerTill). Wszystkie wirniki są osadzone na łożyskach stożkowych ze specjalnie dobranym naprężeniem wstępnym.
Kuhn
W ofercie firmy Kuhn można znaleźć dwie serie bron wirnikowych: HRB i HR. Pierwsza z nich jest konstrukcją lekką, która w konfiguracji z wałem rurowym o średnicy 520 mm, w wersji 3-metrowej (HRB 302D) waży niespełna tonę. Producent deklaruje, że do współpracy z 3-metrową broną HRB wystarczy już ciągnik o mocy od 60-70 KM, natomiast maksymalna moc jest określona na 140 KM.
Brony wirnikowe HR (serie 104 oraz 1004) są przeznaczone do pracy z ciągnikami o większych mocach, na glebach ciężkich lub zakamienionych. Do przenoszenia dużych mocy brony HR predysponuje przede wszystkim wzmocniona konstrukcja ramy, większa i masywniejsza wanna (ze ściankami o grubości 8 mm, a nie 6 mm jak w przypadku HRB 102 D oraz obudowa łożysk 35 mm zamiast 18 mm w serii HRB 102 D), a także przekładnia z większymi kołami zębatymi (co sprawia, że i masa brony jest wyższa - z tym samym wałem brona HR3004 jest cięższa od HRB 302 o około 200 kg).
Na możliwość przenoszenia tak dużych mocy i trwałość konstrukcji ma wpływ kilka rozwiązań, które oferuje wyłącznie firma Kuhn. To m.in. kute koła zębate własnej produkcji, które ponadto są profilowane. Łącznik między piastą a wieńcem jest ustawiony skośnie w dół, aby wieniec zębów był w jednej płaszczyźnie z łożyskiem piasty. W ten sposób siła przekazania napędu napiera bezpośrednio na łożyska, nie tworząc nad nich dodatkowego naprężenia. Innym, unikalnym rozwiązaniem są wałki napędowe wirników z wypustami wykonanymi metodą wyciskania, a nie frezowania, a także stożkowe mocowanie uchwytów zębów, które zapobiega powstawaniu luzów na wypustach.
W bronach HR standardowo montowane są zęby mogące pracować na głębokości od 3 do 25 cm, ale jak przekonują przedstawiciele firmy Kuhn, z reguły element ten i tak dobiera się do cech gospodarstwa, na przykład do upraw warzyw czy ziemniaków mogą być to zęby o długości nawet 36 cm, na gleby bardzo zakamienione - zęby dodatkowo wzmacniane napawaniem DuraKuhn.
Standardowo w bronach wirnikowych Kuhna montowana jest przekładnia Duplex umożliwiająca zmianę prędkości obrotowej wirników w dwóch zakresach. Aby jej dokonać, trzeba odkręcić 4 śruby zabezpieczające dekiel przekładni i zamienić położenie dwóch kół napędowych. W przypadku serii HRB 102 (z przekładnią Duplex) są to koła z 21 i 24 zębami (221 i 289 obr./min. przy 540 obr./min. WOM). Istnieje także możliwość doposażenia w dwa opcjonalne zestawy kół zębatych w celu zwiększenia zakresu prędkości obrotowych (zazwyczaj obniżenia prędkości obrotowych). Jeśli natomiast ktoś pracuje na glebach wymagających częstych zmian prędkości obrotowej wirników, może wybrać opcjonalną przekładnię Multiplex (montowana seryjnie w bronach HR 304 M i HR 404 M). W tym przypadku dwie prędkości ustawia się dźwignią i dwie przez zamianę kół zębatych. Ponadto maszyny z serii HR i HRB mogą również pracować w trzech zakresach prędkości WOM: 540, 750 i 1000 obr./min, co dodatkowo zwiększa możliwości konfiguracji prędkości.
Brony Kuhna mogą współpracować z kilkoma rodzajami wałów, w tym dwoma rurowymi (Crumbler i MaxiCrumbler), zębowym (Packer PK2 i Maxipacker) czy ogumionym (Packliner). Wał służy jednocześnie do ustawienia głębokości pracy zębów (regulacja drabinkowa). W przypadku zestawów uprawowo-siewnych Kuhna mogą być montowane siewniki mechaniczne: Integra (600, 900 lub 1200 l), Sitera (780 lub 1080 l) lub pneumatyczny Venta (1200 l). Siewnik montuje się w ten sposób, że jego ciężar jest przenoszony na wał, który znajduje się bliżej siewnika niż brona.
Kverneland
W kombinacjach Kvernelanda mogą pracować brony wirnikowe o oznaczeniu: NG-M, NG-H oraz NG-S. Zasadnicza różnica pomiędzy bronami wynika z zastosowania przekładni dostosowanych do przenoszenia różnych wartości mocy (odpowiednio: 140, 180 i 250 KM) oraz innej konstrukcji ramy głównej i wirników. Na przykład najmniejsza z bron (NG-M) jest wyposażona w wannę o profilu 120x400 mm, z blachy o grubości 5 mm oraz dodatkową płytę wzmacniającą o grubości 10 mm. Drugi w ofercie norweskiego producenta model brony o oznaczeniu NG-H jest zbudowany z wanny o większym przekroju (140x400 mm), z blach o grubości 6 mm oraz dodatkowej płyty wzmacniającej o grubości 12 mm - co jest jedną z wyższych wartości w zestawieniu. Wirniki są osadzone na wałku o średnicy 50 mm na kołach zębatych o grubości 40 mm, a prześwit pomiędzy uchwytem zęba a dnem wanny wynosi 95 mm, co zapewnia swobodny przepływ materiału nad wirnikami. Z kolei największa z bron, o oznaczeniu NG-S, ma wannę o profilu 150x400 mm i jest wykonana z blachy o grubości 10 mm.
Konfiguracja bron nie jest jednakowa - np. najmniejsza z nich (NG-M) w standardzie jest wyposażona w zęby przykręcane, zaś za dopłatą 1,8 tys. zł netto może być doposażona w zęby z systemem Quick-Fit, który dla bron NG-H i NG-S jest standardem. W tym przypadku zęby są mocowane do uchwytu za pomocą sworznia i zawleczki. Z kolei w bronach NG-H i NG-S opcjonalnie mogą być zastosowane specjalnie utwardzone i wyprofilowane zęby przeznaczone do pracy w skrajnie ciężkich warunkach i przy siewie w mulcz (dopłata około 3 tys. zł). Każda z bron o szerokości 3 m może współpracować z siewnikami mechanicznymi M-Drill, M-Drill Pro (od 425 do 1430 l) oraz Mc-Drill Pro (600-1490 l), a ponadto z lekkimi siewnikami pneumatycznymi serii DA (750 l).
Pöttinger
Do oferty firmy Pöttinger trafiły nowe modele bron wirnikowych Lion o oznaczeniu 303 i 303 Classic. Co ciekawe, obie maszyny przy szerokości roboczej 3 m mogą być skonfigurowane w wersji z 10 lub 12 wirnikami. Brony skonfigurowane z 12 wirnikami są zalecane szczególnie tam, gdzie wymagane jest bardziej intensywne i równomierne rozdrobnienie brył, np. w uprawach warzywniczych.
Zasadnicza różnica pomiędzy modelami 303 a 303 Classic wynika z zastosowania innych przekładni, a także z różnic w konstrukcji wanny. W modelu Classic przekładnia oferuje stałe przełożenie i liczbę obrotów wirnika (przy obrotach WOM 540 obr./min - 185 obr./min, przy 1000 obr./min - 342 obr./min). W tym przypadku nie ma również wałka przelotowego. Maszyna może współpracować z ciągnikami o mocy do 140 KM. Oprócz większej masy, przekładnia brony Lion 303 wyróżnia się możliwością wymiany kół zębatych i zmiany prędkości obrotowej wirników między 153 i 209 obr./min (przy WOM 540 obr./min.) oraz między 283 i 387 obr./min (przy WOM 1000 obr./min.). Największa z oferowanych bron wirnikowych, Lion 3003, jest przystosowana do pracy z ciągnikami o mocy do 250 KM.
Standardem dla wszystkich bron Pöttingera z 12 wirnikami (303.12 i 303.12 Classic) jest montowanie zębów o wymiarach 15x300 mm. Maszyny z 10 wirnikami mają zęby o długości 320 mm i grubości 18 mm. Wszystkie zęby w standardowym wyposażeniu są przytwierdzane śrubami. Każda z bron może być skonfigurowana z jednym z 9 rodzajów wałów i współpracować z siewnikami mechanicznymi Vitasem A (600 l) lub pneumatycznymi Aerosem 1002 ADD (1250 l), które umożliwiają wysiew punktowy.
Sulky
Sulky oferuje 3 modele bron wirnikowych serii Cultiline HR o oznaczeniu: 3000.14, 3000.19 i 3000.26. Maszyny są przygotowane do współpracy z ciągnikami o mocy maksymalnej odpowiednio: 140, 190 i 260 KM. Różnice w mocach maksymalnych wynikają przede wszystkim z wielkości i masy przekładni, które z kolei zależą od wielkości zastosowanych kół zębatych. Brony charakteryzują się odpowiednio masą: 1120, 1315 i 1380 kg.
Modele 3000.14 i 3000.19 oferują 2 prędkości pracy wirników (zmiana poprzez wymianę pary kół zębatych). W opcji do tych maszyn jest możliwy zakup 2 dodatkowych par kół zębatych, które zwiększają zakres prędkości obrotowych wirników do 4 - od 283 do 437 obr./min. Największa z bron Sulky, Cultiline HR 3000.26, jest wyposażona w przekładnię, która już w standardzie oferuje 4 przełożenia, przy czym 2 zmieniane są dźwignią, zaś 2 pozostałe poprzez wymianę kół zębatych.
Centralnym elementem bron są wanny wykonane ze stali, o grubości 8 mm, przy czym w dolnej części znajduje się dodatkowe wzmocnienie podwajające tę grubość. W modelu Cultiline HR 3000.14 standardowo montowane są zęby w rozmiarze 300x15 mm. Pojedynczy ząb jest montowany 2 śrubami. Brony z oznaczeniem 3000.19 i 3000.26 są natomiast standardowo wyposażane w zęby o wymiarach 330x18 mm, z systemem szybkiej wymiany. Co więcej, zęby wirników można zamontować również przemiennie - czyli lewy ząb jest zamieniany pozycją z prawym zębem, aby uzyskać bardziej ostry kąt natarcia. Standardowo zęby są wykonane z kutej stali. W opcji występują zęby hartowane o wysokiej twardości i odporności materiału na ścieranie. Wyróżnikiem bron wirnikowych Sulky jest układ skrobaków wału packer oparty na jednej szynie, którą po odkręceniu jednej śruby można odchylić do tyłu - co umożliwia szybkie oczyszczenie całego wału i skrobaków.
Unia Group Hermes
Gamę bron wirnikowych Unii Group tworzą dwa modele serii Hermes przeznaczone do współpracy z ciągnikami o mocy odpowiednio do 110 i 180 KM. Zasadnicza różnica pomiędzy nimi dotyczy przekładni, a więc i masy bron. Mniejsza z przekładni oferuje stałe przełożenie, zaś w większym Hermesie przełożenia można zmieniać przez wymianę kół zębatych. Nie oznacza to jednak, że mamy możliwość pracy tylko z jedną lub dwiema (w przypadku większej brony) prędkościami obrotowymi wirników. Brony są bowiem przystosowane do współpracy z ciągnikami z WOM w konfiguracji 540/540E/1000/1000E obr./min. Spore różnice w stosunku do konkurencji znajdziemy w konstrukcji wanien bron linii Hermes, w których zastosowano m.in. dwa łożyska kulkowe dla każdego z wirników. Łożyska są umieszczone na skrajnych częściach wałków wirników, przez co wałki pracują bardzo stabilnie.