Aktywne agregaty uprawowo-siewne są często kojarzone z pracą na ciężkich glebach. Jednakże, dzięki bogatej ofercie tych maszyn i ich zaawansowanym możliwościom konfiguracyjnym, znajdują one zastosowanie również na glebach lżejszych, zapewniając bardzo dobre efekty uprawy. Jedną z kluczowych zalet aktywnych kombinacji uprawowo-siewnych jest ich zdolność do bezproblemowej pracy nawet na polach z dużą ilością resztek pożniwnych.
Najważniejszą cechą bron wirnikowych jest ich zdolność do skutecznego rozbijania twardych brył ziemi. To zaleta szczególnie doceniana przez rolników gospodarujących na ciężkich glebach, gdzie przygotowanie pola pod siew wymagałoby często kilkukrotnego przejazdu agregatu biernego. Agregaty uprawowo-siewne oparte na aktywnej sekcji uprawowej zazwyczaj trafiają do gospodarstw z glebami z tendencją do zbrylania i szybkiego zasychania. Wykonanie zabiegu agregatem czynnym często wymaga tylko jednego przejazdu, co jest znaczącym udogodnieniem.
Typy i konfiguracje bron wirnikowych
Dopasowanie do różnych typów gleb
Dla ciężkich gleb polecane są głównie ciężkie konfiguracje bron wirnikowych, wyposażone w zęby o długości powyżej 30 cm. Zęby te są osadzone w solidnej wannie wykonanej z blachy o grubości 8-10 mm, z dodatkowymi wzmocnieniami. Konfiguracja ciężkich zestawów uprawowo-siewnych obejmuje najczęściej również pneumatyczny siewnik wyposażony w redlice talerzowe z solidnym dociskiem, często przekraczającym 50 kg na redlicę. Należy jednak pamiętać, że zakup takiego agregatu o szerokości roboczej 3 m to inwestycja rzędu 110-150 tys. złotych.
Nic nie stoi na przeszkodzie, aby takie agregaty w razie potrzeby wykorzystać również na lżejszych glebach, ponieważ większość bron wirnikowych jest wyposażona w przekładnię, która oferuje zmianę prędkości pracy zębów. Z reguły odbywa się to przez zamianę kół zębatych, oferując wówczas dwie prędkości pracy wirników. W niektórych konstrukcjach bron spotkamy również dwa dodatkowe przełożenia (za pomocą dźwigni), co łącznie daje cztery "biegi". Jeśli dodamy do tego dwie lub trzy prędkości WOM ciągnika (540, 750 i 1000 obr./min), z którymi pracuje większość bron, możemy wówczas wybierać spośród wielu prędkości pracy wirników, przy czym najniższe przydadzą się na lekkich glebach.
Rolnicy gospodarujący przede wszystkim na lekkich glebach powinni zainteresować się bronami o delikatniejszej konstrukcji i mniejszej masie, z krótszymi zębami (27-28 cm) oraz skonfigurowanymi z wałami oponowymi lub rurowymi. Takie agregaty o szerokości roboczej 3 m można nabyć za 60-90 tys. zł. W przypadku pracy na takich glebach pomocne może okazać się również wyposażenie bron w belki (włóki) wyrównujące zamontowane przed i za wirnikami. Możliwość regulacji wysokości tych belek pozwala na precyzyjne kontrolowanie stopnia mieszania i kruszenia gleby przez wirniki, co umożliwia dostosowanie maszyny do różnorodnych warunków uprawowych.
Ważne elementy konstrukcyjne i technologie
Niezależnie od tego, czy wybierzemy serię lekkich, średnich czy ciężkich bron (taki podział oferuje większość producentów), warto zwrócić uwagę na szerokie możliwości ich konfiguracji. Należy wspomnieć chociażby o zastosowaniu systemów szybkiej wymiany zębów.
Mocna i wysoka wanna przekładni z grodziami sprawia, że belka przekładni jest absolutnie stabilna. Deflektory boczne mają podwójne działanie - jako osłona przed zagrożeniami oraz jako boczny ogranicznik dla obrabianej gleby i brył. Zapewniają one równomierność obróbki pola i zapobiegają tworzeniu się kopców na połączeniu jednego i drugiego przejazdu. W położeniu roboczym deflektor musi być zawsze w kontakcie z powierzchnią pola, aby go nie uszkodzić i nie ograniczać jego działania.
Nawet bardzo duże ilości resztek pożniwnych i bryły ziemi pokonywane są bez żadnych trudności dzięki dużej przestrzeni pomiędzy zębami. Wanna przekładni, dzięki mocnej budowie, jest odporna na długotrwałe obciążenia. W bronach wirnikowych serii M pracują 4 wirniki na metr szerokości roboczej i posiadają spiralne ustawienie zębów, co zapewnia mniejsze zapotrzebowanie na moc oraz efektywną uprawę gleby. Dla wszystkich warunków glebowych dostępny jest szeroki wybór wałów takich, jak Cracker, Actipack, Actiline, wał pełny zębaty lub wał rurowy.
Przegląd ofert producentów
Amazone
Ofertę bron wirnikowych Amazone otwiera seria KE, którą tworzą dwa modele: Special (z przekładnią przystosowaną do ciągników o mocy do 140 KM) oraz Super (do 180 KM). Zaletą najmniejszej serii bron jest niska masa. Model KE Special o szerokości roboczej 3 m waży jedynie 850 kg, co jest jedną z najmniejszych wartości na rynku, zaś z nabudowanym siewnikiem AD - około 1900 kg.
Ciężkie brony KG są również dostępne w dwóch wersjach: Special (do 220 KM) i Super (do 300 KM). Konstrukcje te są zbudowane na wannie ze stali o grubości 8 mm z dodatkowym wzmocnieniem. W wannę są wspawane tuleje łożyskujące, a mocowanie ma dwustopniowe uszczelnienie z kasetowymi pierścieniami. Charakteryzują się wałkami napędzającymi wirnik o średnicy 60 mm (w KE 45 mm), układem Safe-System (sprężyście zamontowane zęby o długości 320 mm) oraz systemem szybkiego montażu zębów ze sworzniem i zawleczką. Na bronach Amazone mogą być zamontowane różne siewniki.
Horsch
Jedną z nowości wśród agregatów uprawowo-siewnych jest siewnik Horsch Express KR nabudowany na bronie Kredo. Sekcję uprawową tworzy 10 wirników (z zębami o długości 30 cm) rozmieszczonych na szerokości 3 m, a głębokość ich pracy jest ustawiana na wale uprawowym. Brona ma bardzo solidną konstrukcję i w połączeniu z nabudowanym siewnikiem pneumatycznym Express KR (zbiornik 1500 l) waży 3,1 t. Brona Kredo może być wyposażona w jeden z dwóch wałów. Wał zębaty o dużej, 64-centymetrowej średnicy jest polecany jako uniwersalny, do każdych warunków glebowych. Charakteryzuje się on wysoką nośnością, przez co zapewnia utrzymanie zadanej głębokości pracy również na glebach lekkich.
Kongskilde
HK25, HK31 i HK32 oraz PowerTill 1000 to oznaczenie 3-metrowych bron wirnikowych, które znajdziemy w ofercie firmy Kongskilde. Wersja bron HK25 jest wyposażona w standardzie w przekładnię bez wałka przelotowego (opcja) i może współpracować z ciągnikami o mocy do 130 KM. Brony wirnikowe HK31 mogą współpracować z ciągnikami o mocy do 170 KM, natomiast HK 32 - do 200 KM. Brona HK31 wyposażona jest w przekładnię główną 3-biegową, a HK32 - w zależności od zamówienia - w 2- lub 3-biegową. Brona wirnikowa PowerTill 1000 jest najnowszą konstrukcją z fabryki Kongskilde w Kutnie, która może współpracować z ciągnikami o mocach przekraczających 200 KM.
W bronach wirnikowych Kongskilde "wanny" wypełniane są specjalnym półpłynnym środkiem smarnym. Wykonane są z wysokogatunkowej blachy i profili dostosowanych do przenoszonych obciążeń (grubości od 6 mm w HK 25, 8 mm w HK 31 i HK 32, do 10 mm w modelu PowerTill). Wszystkie wirniki są osadzone na łożyskach stożkowych ze specjalnie dobranym naprężeniem wstępnym.
Kuhn
W ofercie firmy Kuhn można znaleźć dwie serie bron wirnikowych: HRB i HR. Pierwsza z nich jest konstrukcją lekką, która w konfiguracji z wałem rurowym o średnicy 520 mm, w wersji 3-metrowej (HRB 302D) waży niespełna tonę. Producent deklaruje, że do współpracy z 3-metrową broną HRB wystarczy już ciągnik o mocy od 60-70 KM, natomiast maksymalna moc jest określona na 140 KM.
Brony wirnikowe HR (serie 104 oraz 1004) są przeznaczone do pracy z ciągnikami o większych mocach, na glebach ciężkich lub zakamienionych. Do przenoszenia dużych mocy brony HR predysponuje przede wszystkim wzmocniona konstrukcja ramy, większa i masywniejsza wanna (ze ściankami o grubości 8 mm, a nie 6 mm jak w przypadku HRB 102 D oraz obudowa łożysk 35 mm zamiast 18 mm w serii HRB 102 D), a także przekładnia z większymi kołami zębatymi (co sprawia, że masa brony jest wyższa - z tym samym wałem brona HR3004 jest cięższa od HRB 302 o około 200 kg).
Jak zapewniają przedstawiciele firmy, na możliwość przenoszenia tak dużych mocy i trwałość konstrukcji ma wpływ kilka rozwiązań, które oferuje wyłącznie firma Kuhn. To m.in. kute koła zębate własnej produkcji, które ponadto są profilowane. Łącznik między piastą a wieńcem jest ustawiony skośnie w dół, aby wieniec zębów był w jednej płaszczyźnie z łożyskiem piasty. W ten sposób siła przekazania napędu napiera bezpośrednio na łożyska, nie tworząc nad nimi dodatkowego naprężenia. Innym unikalnym rozwiązaniem są wałki napędowe wirników z wypustami wykonanymi metodą wyciskania, a nie frezowania, a także stożkowe mocowanie uchwytów zębów, które zapobiega powstawaniu luzów na wypustach. W bronach HR standardowo montowane są zęby mogące pracować na głębokości od 3 do 25 cm, ale z reguły element ten i tak dobiera się do cech gospodarstwa, na przykład do upraw warzyw czy ziemniaków mogą być to zęby o długości nawet 36 cm, na gleby bardzo zakamienione - zęby dodatkowo wzmacniane napawaniem DuraKuhn.
Standardowo w bronach wirnikowych Kuhna montowana jest przekładnia Duplex umożliwiająca zmianę prędkości obrotowej wirników w dwóch zakresach. Aby jej dokonać, trzeba odkręcić 4 śruby zabezpieczające dekiel przekładni i zamienić położenie dwóch kół napędowych. W przypadku serii HRB 102 (z przekładnią Duplex) są to koła z 21 i 24 zębami (221 i 289 obr./min. przy 540 obr./min. WOM). Istnieje także możliwość doposażenia w dwa opcjonalne zestawy kół zębatych w celu zwiększenia zakresu prędkości obrotowych (zazwyczaj obniżenia prędkości obrotowych). Jeśli natomiast ktoś pracuje na glebach wymagających częstych zmian prędkości obrotowej wirników, może wybrać opcjonalną przekładnię Multiplex (montowana seryjnie w bronach HR 304 M i HR 404 M). W tym przypadku dwie prędkości ustawia się dźwignią i dwie przez zamianę kół zębatych. Ponadto maszyny z serii HR i HRB mogą również pracować w trzech zakresach prędkości WOM: 540, 750 i 1000 obr./min, co dodatkowo zwiększa możliwości konfiguracji prędkości.
Brony Kuhna mogą współpracować z kilkoma rodzajami wałów, w tym dwoma rurowymi (Crumbler i MaxiCrumbler), zębowym (Packer PK2 i Maxipacker) czy ogumionym (Packliner). Wał służy jednocześnie do ustawienia głębokości pracy zębów (regulacja drabinkowa). W przypadku zestawów uprawowo-siewnych Kuhna mogą być montowane siewniki mechaniczne: Integra (600, 900 lub 1200 l), Sitera (780 lub 1080 l) lub pneumatyczny Venta (1200 l). Siewnik montuje się w ten sposób, że jego ciężar jest przenoszony na wał, który znajduje się bliżej siewnika niż brony.
Kverneland
W kombinacjach Kvernelanda mogą pracować brony wirnikowe o oznaczeniu: NG-M, NG-H oraz NG-S. Zasadnicza różnica pomiędzy bronami wynika z zastosowania przekładni dostosowanych do przenoszenia różnych wartości mocy (odpowiednio: 140, 180 i 250 KM) oraz innej konstrukcji ramy głównej i wirników. Na przykład najmniejsza z bron (NG-M) jest wyposażona w wannę o profilu 120x400 mm, z blachy o grubości 5 mm oraz dodatkową płytę wzmacniającą o grubości 10 mm. Drugi w ofercie norweskiego producenta model brony o oznaczeniu NG-H jest zbudowany z wanny o większym przekroju (140x400 mm), z blach o grubości 6 mm oraz dodatkowej płyty wzmacniającej o grubości 12 mm - co jest jedną z wyższych wartości w zestawieniu. Wirniki są osadzone na wałku o średnicy 50 mm na kołach zębatych o grubości 40 mm, a prześwit pomiędzy uchwytem zęba a dnem wanny wynosi 95 mm, co zapewnia swobodny przepływ materiału nad wirnikami. Z kolei największa z bron, o oznaczeniu NG-S, ma wannę o profilu 150x400 mm i jest wykonana z blachy o grubości 10 mm.
Konfiguracja bron nie jest jednakowa - np. najmniejsza z nich (NG-M) w standardzie jest wyposażona w zęby przykręcane, zaś za dopłatą 1,8 tys. zł netto może być doposażona w zęby z systemem Quick-Fit, który dla bron NG-H i NG-S jest standardem. W tym przypadku zęby są mocowane do uchwytu za pomocą sworznia i zawleczki. Z kolei w bronach NG-H i NG-S opcjonalnie mogą być zastosowane specjalnie utwardzone i wyprofilowane zęby przeznaczone do pracy w skrajnie ciężkich warunkach i przy siewie w mulcz (dopłata około 3 tys. zł).
Każda z bron o szerokości 3 m może współpracować z siewnikami mechanicznymi M-Drill, M-Drill Pro (od 425 do 1430 l) oraz Mc-Drill Pro (600-1490 l), a ponadto z lekkimi siewnikami pneumatycznymi serii DA (750 l). Brony wirnikowe Kverneland stały się typowymi maszynami kombinowanymi, ponieważ są prawie niezależne od warunków glebowych. Na ciężkich glebach zapewniają intensywne rozdrabnianie. W lekkich warunkach mogą pracować płycej i z mniejszą prędkością wirnika. Zestawy zębów obracają się na pionowych osiach, zapewniając całkowicie poziomą uprawę gleby - bez odwracania warstw gleby i bez pionowego ściskania prowadzącego do tworzenia się twardych plam. W rezultacie nie ma lepszej alternatywy dla przygotowania podłoża siewnego. Brona wirnikowa w połączeniu z siewnikiem stanowi ekonomiczną kombinację o wysokiej wydajności, umożliwiając przygotowanie podłoża siewnego i siew w jednym przejeździe.
Elastyczność jest kluczem! Połączenie szyny redlic siewnika z broną wirnikową odbywa się za pomocą specjalnych haków - system znany z ładowaczy czołowych. Znaczniki śladów są montowane do brony wirnikowej. Dlatego w bardzo krótkim czasie brona wirnikowa jest gotowa do pracy solo. W celu uzyskania optymalnej wydajności w ciężkich warunkach glebowych, mocna konstrukcja wanny o strukturze samonośnej zapewnia duży prześwit między uchwytem zębów a dnem wanny.
Zagęszczenie dla stabilnej struktury gleby: Wały zapewniają odpowiednie zagęszczenie gleby jako ostatni etap optymalnego przygotowania gleby przed siewem. Dzięki zmniejszeniu porowatości gleby i ograniczeniu parowania wszystkie rośliny będą miały taki sam dostęp do składników odżywczych, wody i światła. Dla lekkich i średnich gleb oraz suchych warunków np. wały rurowe są często wykorzystywane.
Spiralne ułożenie zębów: Zęby brony wirnikowej Kverneland są ustawione pod różnymi kątami, aby zminimalizować uszkodzenia powodowane przez kamienie i zapewnić równomierne wyrównanie terenu. Dzięki 4 wirnikom na metr i śrubowemu ustawieniu zębów, szczytowe obciążenia układu napędowego są zmniejszone, co skutkuje płynniejszą pracą i niższym zużyciem paliwa. Wszystkie koła zębate są hartowane w rynnie, aby zapewnić długą żywotność.
Kompatybilność modelu: Seria Kverneland M jest wyposażona w standardowe zęby i jest kompatybilna ze sprawdzonym systemem Quick-Fit, spełniając wymagania klientów w zakresie wydajności. System Quick-Fit umożliwia łatwą wymianę wszystkich zębów bez użycia narzędzi. Zęby Kverneland Quick-Fit są bezpiecznie przymocowane do uchwytu zęba za pomocą sworznia i klipsa. Aby zminimalizować czas przestojów i zmniejszyć zużycie w glebach ściernych, seria M może być wyposażona w zęby pokryte węglikiem spiekanym, co zwiększa ich trwałość.
Pöttinger
Na początku roku do oferty firmy Pöttinger trafiły nowe modele bron wirnikowych Lion o oznaczeniu 303 i 303 Classic. Co ciekawe, obie maszyny przy szerokości roboczej 3 m mogą być skonfigurowane w wersji z 10 lub 12 wirnikami. Brony skonfigurowane z 12 wirnikami są zalecane szczególnie tam, gdzie wymagane jest bardziej intensywne i równomierne rozdrobnienie brył, np. w uprawach warzywniczych. Zasadnicza różnica pomiędzy modelami 303 a 303 Classic wynika z zastosowania innych przekładni, a także z różnic w konstrukcji wanny.
W modelu Classic przekładnia oferuje stałe przełożenie i liczbę obrotów wirnika (przy obrotach WOM 540 obr./min - 185 obr./min, przy 1000 obr./min - 342 obr./min). W tym przypadku nie ma również wałka przelotowego. Maszyna może współpracować z ciągnikami o mocy do 140 KM. Oprócz większej masy przekładnia brony Lion 303 wyróżnia się możliwością wymiany kół zębatych i zmiany prędkości obrotowej wirników między 153 i 209 obr./min (przy WOM 540 obr./min.) oraz między 283 i 387 obr./min (przy WOM 1000 obr./min.). Największa z oferowanych bron wirnikowych, Lion 3003, jest przystosowana do pracy z ciągnikami o mocy do 250 KM - montowane są w niej bowiem m.in. wzmocnione podzespoły.
Standardem dla wszystkich bron Pöttingera z 12 wirnikami (303.12 i 303.12 Classic) jest montowanie zębów o wymiarach 15x300 mm. Maszyny z 10 wirnikami mają zęby o długości 320 mm i grubości 18 mm. Wszystkie zęby w standardowym wyposażeniu są przytwierdzane śrubami. Każda z bron może być skonfigurowana z jednym z 9 rodzajów wałów i współpracować z siewnikami mechanicznymi Vitasem A (600 l) lub pneumatycznymi Aerosem 1002 ADD (1250 l), które umożliwiają wysiew punktowy.
Sulky
Sulky oferuje 3 modele bron wirnikowych serii Cultiline HR o oznaczeniu: 3000.14, 3000.19 i 3000.26. Maszyny są przygotowane do współpracy z ciągnikami o mocy maksymalnej odpowiednio: 140, 190 i 260 KM. Różnice w mocach maksymalnych wynikają przede wszystkim z wielkości i masy przekładni, które z kolei zależą od wielkości zastosowanych kół zębatych. Brony charakteryzują się odpowiednio masą: 1120, 1315 i 1380 kg.
Modele 3000.14 i 3000.19 oferują 2 prędkości pracy wirników (zmiana poprzez wymianę pary kół zębatych). W opcji do tych maszyn jest możliwy zakup 2 dodatkowych par kół zębatych, które zwiększają zakres prędkości obrotowych wirników do 4 - od 283 do 437 obr./min. Największa z bron Sulky, Cultiline HR 3000.26, jest wyposażona w przekładnię, która już w standardzie oferuje 4 przełożenia, przy czym 2 zmieniane są dźwignią, zaś 2 pozostałe poprzez wymianę kół zębatych.
Centralnym elementem bron są wanny wykonane ze stali, o grubości 8 mm, przy czym w dolnej części znajduje się dodatkowe wzmocnienie podwajające tę grubość. W modelu Cultiline HR 3000.14 standardowo montowane są zęby w rozmiarze 300x15 mm. Pojedynczy ząb jest montowany 2 śrubami. Brony z oznaczeniem 3000.19 i 3000.26 są natomiast standardowo wyposażane w zęby o wymiarach 330x18 mm, z systemem szybkiej wymiany. Co więcej, zęby wirników można zamontować również przemiennie - czyli lewy ząb jest zamieniany pozycją z prawym zębem, aby uzyskać bardziej ostry kąt natarcia. Standardowo zęby są wykonane z kutej stali. W opcji występują zęby hartowane o wysokiej twardości i odporności materiału na ścieranie. Wyróżnikiem bron wirnikowych Sulky jest układ skrobaków wału packer oparty na jednej szynie, którą po odkręceniu jednej śruby można odchylić do tyłu - co umożliwia szybkie oczyszczenie całego wału i skrobaków.
Unia Group
Gamę bron wirnikowych Unia Group tworzą dwa modele serii Hermes przeznaczone do współpracy z ciągnikami o mocy odpowiednio do 110 i 180 KM. Zasadnicza różnica pomiędzy nimi dotyczy przekładni, a więc i masy bron. Mniejsza z przekładni oferuje stałe przełożenie, zaś w większym Hermesie przełożenia można zmieniać przez wymianę kół zębatych. Nie oznacza to jednak, że mamy możliwość pracy tylko z jedną lub dwiema (w przypadku większej brony) prędkościami obrotowymi wirników. Brony są bowiem przystosowane do współpracy z ciągnikami z WOM w konfiguracji 540/540E/1000/1000E obr./min. Spore różnice w stosunku do konkurencji znajdziemy w konstrukcji wanien bron linii Hermes. Zastosowano w nich m.in. dwa łożyska kulkowe dla każdego z wirników. Łożyska są umieszczone na skrajnych częściach wałków wirników, przez co wałki pracują bardzo stabilnie.
Czy brona wirnikowa dobrze przygotowuje pole pod siew? | Brona wirnikowa KUHN HR 6042 R
Dlaczego warto wybrać brony wirnikowe?
Wielu rolników zastanawia się, czy lepsze będą agregaty aktywne, czy bierne. Nie ma prostych odpowiedzi na to pytanie. Agregaty aktywne są często wybierane do pracy na cięższych glebach, ale dzięki bogatej ofercie modeli i możliwościom konfiguracji, mogą być równie skuteczne na lżejszych glebach, dostarczając znakomitych efektów uprawy. Ich główną zaletą jest zdolność do efektywnego radzenia sobie z dużą ilością resztek roślinnych oraz rozbijania twardych brył ziemi, co jest szczególnie ważne na cięższych typach gleb.
Optymalne podłoże siewne z nośnym horyzontem siewnym, w którym nasiona mogą być umieszczone na absolutnie równej głębokości na całej powierzchni pola, jest podstawą dobrych wschodów, a tym samym wysokich plonów. Potrzeba bardziej zrównoważonych praktyk i presja ekonomiczna spowodowały rozwój technologii nowej generacji, a brony wirnikowe wpisują się w ten trend, zapewniając efektywne przygotowanie podłoża siewnego. Brona wirnikowa w połączeniu z siewnikiem stanowi ekonomiczną kombinację o wysokiej wydajności.
Brony wirnikowe MT, MTL i EL są doskonałymi urządzeniami przeznaczonymi do przygotowywania gleby w ogrodach i na obiektach sportowych, gdzie wymagane jest idealne wyrównanie ziemi oraz przygotowanie pod siew nasion. Cała seria EL cechuje się zredukowaną wagą, przy zachowaniu parametrów cięższych odpowiedników. Rozmiar bron wirnikowych pozwala na efektywną pracę nawet w trudnych warunkach glebowych, dając bardzo dobry efekt uprawy i wymieszania poszczególnych frakcji gleby. Narzędzia uprawowe wyrównują ziemię i przygotowują ją pod siew nasion, dzięki czemu podczas jednego przejazdu są w stanie wykonać pracę kilku urządzeń. Do każdego zestawu zaadaptowany jest wałek ażurowy (możliwy jest także strunowy lub pełny).