Wywrotka z Żurawiem i Zwijarką: Kompleksowy Opis i Zasady Eksploatacji

Urządzenia transportu bliskiego, popularnie nazywane żurawiami, to szeroki wachlarz maszyn, które pomimo różnic konstrukcyjnych łączy jedna podstawowa cecha - zdolność do przemieszczania ciężkich ładunków. Wykorzystywane na budowach, w kolejnictwie, przemyśle, transporcie i portach, żurawie występują w wielu zróżnicowanych wariantach. Jednym z praktycznych i wielofunkcyjnych rozwiązań jest wywrotka zintegrowana z żurawiem, często wyposażona także w dodatkowe specjalistyczne urządzenia, takie jak zwijarka hydrauliczna, co znacznie zwiększa jej wszechstronność w realizacji złożonych zadań.

Charakterystyka Wywrotki z Żurawiem

Wśród wszystkich żurawi, urządzenia przenośne montowane na podwoziach pojazdów samochodowych stanowią grupę najliczniejszą i najbardziej zróżnicowaną. Są one zazwyczaj napędzane pompą hydrauliczną, a ich konstrukcja - obejmująca umieszczoną w podstawie kolumnę obrotową, połączony z nią wysięgnik oraz wysuwane teleskopowo dodatkowe człony - pozwala na znaczny zasięg przemieszczania ładunków za pomocą haka lub innego elementu chwytnego.

Typowa wywrotka z żurawiem może posiadać zaawansowane wyposażenie, takie jak:

• Kabina mieszkalna
• Fotel komfortowy z podgrzewaniem
• Elektryczne lusterka i szyby
• Klimatyzacja i osłona przeciwsłoneczna
• Tempomat, ABS (system zapobiegający blokowaniu kół), ASR (kontrola trakcji)
• Hamulec stały, przystawka odbioru mocy
• Automatyczna skrzynia biegów (np. AS-Tronic, ZF 12AS-2330 OD z MAN TIPMATIC)
• Blokada mechanizmu różnicowego tylnej osi
• Dodatkowe oświetlenie: światła przeciwmgłowe, światła drogowe, lampy robocze, lampa ostrzegawcza
• Skrzynka narzędziowa, zawieszenie pneumatyczno-resorowe
• Ostatnia oś podnoszona i skrętna
• Zaczep przyczepy z instalacją pneumatyczną, elektryczną i hydrauliczną
• Wyposażenie zimowe, zaczepy mocujące, osłona dolna, klapy wahliwe, okno dachowe
• Wyprowadzenie rury wydechowej do góry po prawej stronie
• Kanapa pasażera, automaty wyłączników ETA, urządzenie startowe z podgrzewaczem
• Stabilizacja przechyłów o dużej wydajności, automatyczna klimatyzacja
• Oś wleczona NOL-08 skrętna, podnoszona, przystawka odbioru mocy NMV221
• Moduł sterujący systemu zarządzania flotą
• Wzmocnione amortyzatory osi przedniej
• Przygotowanie pod system start/stop silnika na końcu ramy

Przykładem takiego pojazdu jest wywrotka z zabudową stalową Meiller, trójstronnym wywrotem z nadstawkami aluminiowymi oraz żurawiem Palfinger PK 10501 B (rok produkcji 2007) ze sterowaniem radiowym. Żuraw ten charakteryzuje się wysoką pozycją operatora, stabilizacją 2-punktową hydrauliczną i 3 hydraulicznymi wysuwami. Posiada również wyłącznik awaryjny i sterowanie chwytakiem. Liczba motogodzin takiego żurawia może wynosić około 5610 godzin, a wysokość załadunku około 1540 mm. Rozstaw osi pojazdu może wynosić np. 3900 mm.

Diagram obciążenia żurawia Palfinger PK 10501 B:

Wywrotki tego typu mogą być także wyposażone w specjalistyczne moduły, takie jak hydrauliczna zwijarka węża płuczącego, co pozwala na ich wykorzystanie w szerokim zakresie prac komunalnych lub specjalistycznych usług czyszczących, np. do obsługi systemów wysokociśnieniowych (np. Uraca, Speck).

Aspekty Prawne i Dozór Techniczny Żurawi

Żurawie podlegają ścisłemu dozorowi technicznemu zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 7 grudnia 2012 r. w sprawie rodzajów urządzeń technicznych podlegających dozorowi technicznemu (Dz.U. 2012 poz. 1468). Sposób wykonywania dozoru technicznego określa rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Spopołecznej z dnia 29 października 2003 r. w sprawie warunków technicznych dozoru technicznego w zakresie eksploatacji niektórych urządzeń transportu bliskiego (Dz.U. 2003 nr 193 poz. 1890).

Rodzaje Dozoru Technicznego

• Dozór techniczny uproszczony: dotyczy żurawi z napędem ręcznym o udźwigu do 2000 kg.
• Dozór ograniczony:
  • Żurawie z napędem ręcznym o udźwigu powyżej 2000 kg - badania kontrolne i doraźne co trzy lata.
  • Żurawie przewoźne (inne niż szybkomontujące) i żurawie stacjonarne - badania kontrolne co dwa lata.
  • Żurawie przenośne o udźwigu do 3200 kg - badania kontrolne co dwa lata.
• Dozór techniczny pełny: obejmuje wszystkie pozostałe żurawie, w tym przenośne o udźwigu powyżej 3200 kg, samojezdne, wieżowe, szynowe oraz szybkomontujące żurawie przewoźne. Podlegają one corocznym badaniom okresowym oraz badaniom odbiorczym w warunkach gotowości do pracy.

Aby użytkować żuraw zgodnie z prawem, należy zgłosić taki zamiar we właściwej jednostce dozoru technicznego. W przypadku urządzeń eksploatowanych poza portami czy kolejami, właściwą jednostką jest Urząd Dozoru Technicznego (UDT). Przed dopuszczeniem urządzenia do eksploatacji przeprowadza się badanie odbiorcze, podczas którego sprawdza się stan techniczny i poziom bezpieczeństwa żurawia. Pozytywny wynik skutkuje wydaniem decyzji administracyjnej o dopuszczeniu do eksploatacji.

Żurawie wieżowe, montowane w miejscu eksploatacji (np. na budowie), podlegają badaniu odbiorczemu po każdej instalacji, gdyż ich bezpieczna eksploatacja zależy od warunków montażu. Dokumentacja techniczna takiego urządzenia musi być uzupełniona o:

• Szkic sytuacyjny uwzględniający rzeczywiste odległości żurawia od otoczenia.
• Protokoły pomiarów rezystancji izolacji obwodów elektrycznych.
• Protokoły skuteczności ochrony przeciwpożarowej i instalacji odgromowej.
• Protokół odbioru części budowlanej.

Kwalifikacje Obsługującego i Konserwującego

Obsługa żurawia - na stanowisku obsługującego, sygnalisty, hakowego - może być powierzona wyłącznie osobie posiadającej odpowiednie kwalifikacje. Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Gospodarki z dnia 18 lipca 2001 r. w sprawie trybu sprawdzania kwalifikacji wymaganych przy obsłudze i konserwacji urządzeń technicznych (Dz.U. 2001 nr 79 poz. 849), do obsługi i konserwacji żurawi podlegających dozorowi technicznemu wymagane jest posiadanie zaświadczenia kwalifikacyjnego wydanego przez UDT.

Zaświadczenie kwalifikacyjne uzyskuje się poprzez zdanie egzaminu przed komisją egzaminacyjną właściwej jednostki dozoru technicznego. Szczegółowa tematyka egzaminacyjna jest dostępna na stronie internetowej www.udt.gov.pl w zakładce „Dozór techniczny/Kwalifikacje osób”.

Zasady Bezpiecznej Eksploatacji Żurawi

Podstawową zasadą bezpieczeństwa użytkowania żurawi jest eksploatacja urządzenia w absolutnej zgodzie z instrukcją eksploatacji dostarczoną przez producenta oraz stanowiskową instrukcją obsługi opracowaną przez eksploatującego (jeżeli jest wymagana, np. dla żurawi wieżowych). Instrukcje te muszą być przechowywane w miejscu eksploatacji żurawia, w zasięgu ręki obsługującego.

Nieprzestrzeganie instrukcji lub jej brak na stanowisku pracy stanowi jedno z najpoważniejszych wykroczeń przeciwko bezpieczeństwu. Niestosowanie się do zaleceń, przepisów BHP lub dozoru technicznego może prowadzić do poważnych uszkodzeń sprzętu i tragicznych wypadków.

Obowiązki Eksploatującego

Zapewnienie właściwego stanu technicznego żurawia oraz jego prawidłowej konserwacji i obsługi to podstawowe obowiązki eksploatującego. Konserwacja musi być prowadzona zgodnie z instrukcją eksploatacji i przepisami dozoru technicznego przez konserwatora posiadającego zaświadczenie kwalifikacyjne UDT. Przeglądy techniczne i prace konserwacyjne mogą być wykonywane tylko po unieruchomieniu urządzenia. Naprawy i modernizacje muszą być wykonywane przez zakłady uprawnione przez UDT.

Urządzenia z Napędem Hydraulicznym

W urządzeniach z napędem hydraulicznym należy bezwzględnie stosować olej hydrauliczny zalecany przez producenta i odpowiedni do temperatury otoczenia. Układ hydrauliczny należy kontrolować codziennie, ponieważ wyciek oleju hydraulicznego może być przyczyną groźnego wypadku i poważnie zanieczyścić środowisko.

Przed Rozpoczęciem Pracy: Lista Kontrolna

Przed rozpoczęciem pracy obsługujący żuraw powinien:

• Upewnić się, że decyzja UDT zezwalająca na eksploatację żurawia jest ważna.
• Sprawdzić, czy na wyposażeniu urządzenia jest właściwa instrukcja eksploatacji i stanowiskowa instrukcja obsługi.
• Sprawdzić, czy posiadane zaświadczenie kwalifikacyjne jest odpowiednie do typu żurawia.
• Upewnić się, że wykonano wszystkie przeglądy konserwacyjne, potwierdzone wpisami i podpisem uprawnionego konserwatora w dzienniku konserwacji.
• Dokonać oceny ogólnego stanu technicznego żurawia na podstawie instrukcji eksploatacji.
• Sprawdzić prawidłowe działanie urządzeń zabezpieczających, upewniając się, że łączniki bezpieczeństwa nie zostały zbocznikowane.
• Sprawdzić czytelność oznakowania na żurawiu, tabliczek ostrzegawczych i informacyjnych oraz wskazówek dotyczących bezpieczeństwa.
• W ramach codziennego przeglądu sprawdzić mechanizm podnoszenia, zmiany wysięgu i jazdy, elementy jezdne pod kątem uszkodzeń, panel sterowniczy, działanie elementów sterowniczych, sygnalizację i oświetlenie, a także elementy odpowiedzialne za stateczność żurawia.

Wyniki sprawdzenia należy odnotować w dokumentach eksploatacyjnych. W przypadku stwierdzenia nieprawidłowości należy natychmiast wstrzymać pracę i powiadomić pracodawcę. Nie wolno podejmować pracy związanej nawet z najmniejszym nieakceptowalnym ryzykiem.

Zlecenie Prac i Planowanie

Obsługujący żuraw powinien otrzymać polecenie od przełożonego w sprawie wykonania określonych prac. Należy precyzyjnie określić parametry przenoszonych ładunków, miejsce podniesienia i złożenia ładunku w korelacji z charakterystyką udźwigu żurawia. Nie wolno zlecać prac przeładunkowych, do których dany żuraw nie jest przystosowany, i nie wolno przekraczać dopuszczalnego udźwigu żurawia.

Dla żurawi wieżowych, dla obsługującego, hakowego i sygnalisty powinny być opracowane stanowiskowe instrukcje obsługi dla każdej czynności, uwzględniające potencjalne zagrożenia, w tym sytuacje kolizyjne na trasie przejazdu z ładunkiem (np. z innymi żurawiami lub liniami energetycznymi). W przypadku pracy w pobliżu linii energetycznych należy opracować instrukcję kolizyjnej pracy żurawi i zachować bezpieczne odległości, aby uniknąć porażenia prądem.

Bezpieczeństwo w Obszarze Pracy

Rozpoczynając pracę, obsługujący musi wyznaczyć obszar działania żurawia, gdzie występuje zagrożenie bezpieczeństwa lub zdrowia (np. poprzez wygrodzenie barierkami lub taśmą ostrzegawczą). Bardzo ważne jest zapewnienie, aby w tym obszarze nie przebywały osoby niezwiązane z przemieszczaniem ładunku. Pracodawca powinien wyposażyć obsługującego, sygnalistę i hakowego w odpowiednie środki ochrony osobistej (kask, rękawice, okulary, ochronniki słuchu).

Stateczność Żurawia - Klucz do Bezpieczeństwa

Jedną z najważniejszych kwestii związanych z bezpieczeństwem eksploatacji żurawia jest zapewnienie jego stateczności, która gwarantuje pełną kontrolę nad przenoszonym ładunkiem. Większość żurawi to urządzenia bardzo ciężkie, wymagające bardzo stabilnego podłoża, które należy sprawdzić przed rozstawieniem. W przypadku zbyt miękkiego lub luźnego podłoża konieczne jest zwiększenie powierzchni podparcia.

Niewłaściwe usytuowanie pojazdu z żurawiem przenośnym jest niestety częstym błędem operatorów. Należy zachować wyjątkową ostrożność blisko krawędzi głębokich wykopów, unikać rozstawiania żurawia nad studzienkami czy kanałami, które nie gwarantują odpowiedniego podparcia i mogą prowadzić do utraty stateczności i wywrócenia sprzętu. Przyczyną wielu "wywrotek" było również niewłaściwe rozkładanie podpór.

Dlatego tak ważne jest, aby:

• Sprawdzić elementy odpowiedzialne za stateczność żurawia.
• Dobrać rozstaw podpór odpowiednio do konfiguracji ogranicznika obciążenia.
• Zabezpieczyć podpory przed zagłębianiem w podłożu.
• Prawidłowo wypoziomować żuraw.
• Pracować zgodnie z instrukcją producenta.

Pochylenie pojazdu z żurawiem w dowolnym kierunku nie może przekraczać wartości dozwolonej w instrukcji.

Bezpieczne Przemieszczanie Ładunku

Pobieranie i odstawianie ładunku powinno odbywać się ostrożnie i dokładnie. Dopóki ładunek jest zawieszony na żurawiu, obsługujący nie może opuszczać stanowiska sterowniczego. Urządzenia sterujące ruchami żurawia muszą wymagać podtrzymania i muszą powracać do pozycji neutralnej po ich zwolnieniu, aby umożliwić bezpieczne zatrzymanie urządzenia. Muszą być one wykonane i umiejscowione w taki sposób, aby nie było możliwości przypadkowego uruchomienia.

Zawiesia i Widoczność

Jedną z najważniejszych zasad bezpieczeństwa pracy żurawia jest stosowanie odpowiednio dobranych zawiesi - elementów pośrednich między zbloczem żurawia a ładunkiem. Codzienna kontrola stanu technicznego zawiesi pozwala eliminować zawiesia zużyte, zniszczone lub nieodpowiednie do zadań. Wyeksploatowane zawiesie nie daje gwarancji bezpiecznej pracy.

Obsługujący żuraw powinien mieć cały obszar pracy dobrze oświetlony i w polu widzenia; jeśli nie jest to możliwe, musi mieć wsparcie sygnalisty. Wszyscy pracownicy w obszarze pracy żurawia powinni nosić kamizelki odblaskowe. Zmniejsza to niebezpieczeństwo zgniecenia przez elementy żurawia, podpory lub wysięgnik. Minimalizacja zagrożenia wymaga, aby nigdy nie przenosić ładunków nad ludźmi.

Warunki Atmosferyczne i Rodzaj Ładunku

Ze szczególną ostrożnością należy pracować w czasie deszczu lub ujemnej temperatury. Wszystkie uchwyty, schodki, barierki, podesty i drabiny należy oczyszczać ze śniegu i lodu. Ładunki mokre lub oblodzone również mogą stanowić zagrożenie, a pracownicy mogą być narażeni na poślizgnięcie.

Ładunki należy przenosić zawsze wolno i łagodnie, obserwując wskaźniki ruchu żurawia i uważając, aby ładunek się nie rozkołysał, ponieważ grozi to utratą stateczności. Szczególną ostrożność trzeba zachować podczas transportu ładunków długich, które łatwo się kołyszą, zwłaszcza podczas silnego wiatru. Porywisty wiatr o znacznej prędkości ma wpływ na bezpieczeństwo pracy z żurawiami, nie tylko wysokimi wieżowymi. Należy sprawdzić w instrukcji żurawia, do jakiej prędkości wiatru można go użytkować, i bacznie obserwować siłę podmuchów. Po zakończeniu pracy trzeba koniecznie zabezpieczyć żuraw przed silnym wiatrem zgodnie z instrukcją producenta.

Ładunków przymarzniętych do podłoża lub zagłębionych w nim nie wolno wyrywać przy pomocy żurawia. Przed podniesieniem ładunek powinien być dobrze wypoziomowany. Nie wolno go ciągnąć ukośnie - ruchy poziome i pionowe żurawia nie mogą być kojarzone i muszą być wykonywane po kolei. Nie wolno zwiększać ładunku już podniesionego. W szczególności nie można pozwalać innym pracownikom na przemieszczanie się wraz z ładunkiem, co jest wyjątkowo niebezpieczne.

Transport Osób Przy Użyciu Żurawia

Zasadniczo transport osób przy użyciu żurawia jest zabroniony, chyba że żuraw jest do tego przeznaczony przez wytwórcę. Istnieją żurawie fabrycznie przystosowane do podnoszenia osób, często wykorzystywane do doraźnych prac na wysokości (np. naprawa oświetlenia ulicznego). Jednak podnoszenie osób zawsze stwarza potencjalne zagrożenia, dlatego należy bezwzględnie przestrzegać instrukcji producenta.

Przemieszczanie osób za pomocą żurawia, który nie jest do tego przeznaczony, może być podejmowane tylko w wyjątkowych okolicznościach, w specjalnym koszu zawieszonym na haku żurawia, po uzyskaniu zgody jednostki dozoru technicznego i uzgodnieniu z nią instrukcji użytkowania kosza. Instrukcja użytkowania kosza powinna zawierać opis wersji montażowej żurawia i jego charakterystykę udźwigu. Całkowita masa podnoszonego ładunku (z uwzględnieniem osób i wyposażenia) nie powinna przekraczać 1/2 udźwigu żurawia przy planowanych warunkach pracy.

tags: #wywrotka #ze #zwijarka #z #dzwigiem