Brona z zagiętymi zębami – kompleksowe narzędzie w rolnictwie

Brona to jedno z podstawowych narzędzi wykorzystywanych w rolnictwie, służące przede wszystkim do wyrównywania powierzchni pola po orce oraz do uzupełniania pracy pługa, a czasem nawet jego zastępowania. Jest to maszyna rolnicza, która wykorzystywana jest w celu rozdrabniania i spulchniania gleby, co znacząco ułatwia prace gospodarcze, które niegdyś rolnicy musieli wykonywać samodzielnie. Brona głównie używana jest po orce lub po procesie siewu, skutecznie rozdrabnia zbryloną glebę, umożliwiając dokładne rozgrabienie pól uprawnych, a także przykrycie ziaren cienką warstwą gruntu.

Oprócz tego brona wykorzystywana jest do rozdrabniania darni i zbitych skib na zaoranych pastwiskach czy nieużytkach, a także do spulchniania skorupy glebowej - zarówno przed siewem, jak i na polach obsianych oziminą. Brona umożliwia niszczenie młodych chwastów, wydobywanie na powierzchnię roślin o płytkim systemie korzeniowym (np. perzu czy mietlicy), rozkruszanie brył ziemi, mieszanie nawozów oraz przykrywanie nasion, szczególnie na cięższych glebach. Brony są niezawodnymi maszynami rolniczymi, docenianymi na całym świecie, a ich produkcją zajmują się liczne zakłady mechaniczne - polskie i zagraniczne.

Konstrukcja i zasada działania bron

W swojej najprostszej formie brona to rama z umieszczonymi pod spodem zębami, które zagłębiają się w glebę pod wpływem ciężaru narzędzia i rozrywają jej wierzchnią warstwę. Brony są napędzane (ciągnięte) przy pomocy ciągnika lub konia. Brony, w zależności od jej szerokości roboczej, na czas transportu są składane.

W rolnictwie wykorzystywane są trzy główne rodzaje bron - brony zębowe, talerzowe i aktywne. Wszystkie te maszyny składają się z wielu elementów eksploatacyjnych, które należy regularnie wymieniać.

Brony zębowe

Brony zębowe składają się z podwieszanej kratownicy, która umieszczona jest na łańcuchach i stelażu (ciągnik) lub na podwoziu (ciągniona przez zwierzę). Są one odpowiedzialne za wyrównanie i przygotowanie wierzchniej warstwy gleby przed siewem. Ich działanie polega na spulchnianiu gleby na niewielkiej głębokości (do ok. 10 cm). W zależności od potrzeb, brony zębowe mogą występować w trzech kategoriach: lekkie, średnie lub ciężkie. Elementem roboczym brony zębowej są żelazne zęby, umieszczone prostopadle do płaszczyzny pola. Odpowiednia konstrukcja stelażu i umiejscowienie zębów gwarantuje ich równomierne ułożenie na całym obszarze roboczym. Występuje wiele rodzajów zębów, które różnią się kształtem przekroju: mogą to być przekroje kołowe, kwadratowe, nożowe lub zakrzywione nożowe.

Zastosowanie odpowiedniej geometrii zębów (PH20) pozwala na uzyskanie stabilnego efektu pracy oraz równomiernej struktury gleby na całej szerokości roboczej. Brony zębowe zawieszane ciężkie INTERTECH doskonale sprawdzają się na glebach lekkich i średnich, będąc idealnymi do upraw zbóż, roślin okopowych oraz pastewnych. Wszystkie modele wyposażone są w zęby typu PH20. Wzmocniona rama oraz solidne punkty zaczepowe (TUZ) zapewniają sztywność konstrukcji i stabilne prowadzenie maszyny w trakcie pracy.

Rodzaje bron zębowych

• Brony drewniane - są najstarszym modelem bron, obecnie zostały wycofane z produkcji i głównie zdobią obiekty muzealne. Odznaczały się drewnianą konstrukcją, która była nietrwała i sprawiała wiele trudności podczas wykonywania prac rolnych. Pierwotnie brony drewniane były wykonywane bez użycia części metalowych.
• Brony stalowe - budową bardzo mocno przypominają brony drewniane, jedną różnicą jest zmiana rodzaju surowca z drewna na wytrzymałą stal. W skład bron stalowych wchodzą między innymi brony faliste, które charakteryzują się wygiętymi profilami stalowymi.
• Brony zygzakowe - rodzaj kratownicy o wymiarach ok. 1 x 1 m, z płaskowników stalowych o przekroju 8 x 25 mm. Na każdym skrzyżowaniu płaskowników umieszczony jest ząb z zaostrzonego pręta o przekroju 15 x 15 mm i długości ok. 170 mm. Płaskowniki poprzeczne wygięte faliście powodują, że zęby drugiego rzędu są przesunięte względem zębów pierwszego rzędu. Ich cechą charakterystyczną było zygzakowate rozmieszczenie zębów, co zapobiegało powtarzającym się śladom.
• Chwastownik - należy do bron zębowych, służy do zwalczania młodych chwastów na polu oraz niwelowania struktury, która pojawia się świeżo po siewie na zwięzłych polach. Dzięki mniejszym, bardziej wąskim zębom oraz ich większemu skupieniu, konstrukcja skutecznie wygrabia chwasty oraz poprawia strukturę gleby. Brona chwastownik do użytków zielonych APV pielęgnuje podłoże w kompleksowy sposób: wyrywa niepożądaną trawę, tworząc miejsce dla nasion oraz napowietrza glebę, co pobudza naturalny rozwój i kiełkowanie różnorodnej roślinności. Co więcej, bronę chwastownik można dodatkowo wyposażyć w siewnik pneumatyczny, rozszerzając możliwości całego zestawu o siew oraz rozsiew.
• Brona kolczatka - składa się z dwóch, umieszczonych równolegle wałów, na których umieszczone są żeliwne gwiazdy z ostro zakończonymi bokami. Służą one do intensywnego rozkruszania gleby i grud skalnych. Są odporne na zatykanie się chwastami, jednak przy dużej wilgotności lubią się oblepiać glebą, co utrudnia skuteczne doprawianie roli. Brony kolczaste odznaczają się zębatymi tarczami, które obracają się na wspólnej osi.
• Brony sprężynowe (sprężynówki) - zespół sprężyn płaskich, wygiętych łukowato, zakończonych małymi radełkami, umieszczonych na dwukołowym podwoziu lub na metalowych sankach. Brony sprężynowe posiadają wygięte i zakończone specjalnymi radełkami sprężyny. Konstrukcja maszyny, zbudowana z ramy wyposażonej w kozioł do trzypunktowego agregatowania z ciągnikiem, do której zamocowane są pola z zębami sprężynowymi, pozwala na mechaniczne spulchnianie wierzchniej warstwy gleby, niszczenie wschodzących chwastów na całej szerokości grzędy, również w rzędach. Sprężyste zęby działają w ten sposób, nie uszkadzając siewek, do pielęgnacji których brona ta jest przeznaczona. Brony te mogą być wykonane w wersji pasywnej i w wersji aktywnej. Roboczym elementem są zagięte w kształcie litery C sprężyste płaskowniki. Brona sprężynowa to podstawowy instrument prawidłowej doprawy roli po orce, mający za zadanie spulchnienie gleby i jej mieszanie na głębokości do 10 centymetrów. Są skutecznym środkiem przeciwko rozłogom perzu, bo skutecznie je wyciągają, unikając ich rozczłonkowaniu.

Brony talerzowe

Brona talerzowa to czynnie oddziałujące na ziemię maszyny uprawowe, które na dużej głębokości dokonują spulchniania oraz mieszania gleby po orce przed okresem zimy. Służą one także do cięcia oraz rozdrabniania pokrytych darnią skib. Skutecznie rozdrabniają nawozy naturalne. Ich użycie może być dobrym fundamentem pod głębokie orki, bo wykorzystuje się je przy podorywkach. Elementami roboczymi są wygięte jednostronnie talerze, które umiejscowione są na równoległych wałach prostopadłych do osi jazdy ciągnika rolniczego. Talerze na wale najbliżej ciągnika rolniczego mają nietypową budowę i wyglądają jak nadgryzione talerze, mają one za zadanie cięcie biomasy oraz podcinanie zadarnionej ziemi. Na kolejnym wale umiejscowione są pełne talerze, które kruszą glebę i wyrównują pole. Brony talerzowe najczęściej używane są przez duże gospodarstwa rolne, charakteryzują się większą wydajnością oraz sprawnością, potrafiąc szybciej i skuteczniej rozdrobnić glebę, niż brony zębowe. Brony talerzowe posiadają wklęsłe tarcze, które odpowiadają za rozdrabnianie gleby.

Brony aktywne

Brony aktywne dostępne są na rynku w formie samodzielnych urządzeń podłączanych do ciągnika oraz jako element agregatów uprawowych. Muszą być zasilane przez WOM, dzięki temu mogą być wykorzystywane na ciężkich i mocno zbrylonych glebach. Podczas pracy zużywają dużą ilość paliwa, dlatego też ich zastosowanie musi być odpowiednio przemyślane. Brony aktywne to między innymi brony wirnikowe i brony wahadłowe.

• Brony wirnikowe wyróżniają się wirnikami zamocowanymi na wale i składającymi się z dwóch zębów służących do kruszenia gleby.
• Brony wahadłowe bardziej przypominają brony zębowe. Skonstruowane są z belek ze stalowymi zębami, które poruszają się ruchem wahadłowym.

Specyfika bron z zagiętymi zębami

Brony z zagiętymi, okrągłymi zębami sprężynowymi o różnych grubościach i sile oddziaływania na glebę stanowią unikatową kombinację w technologii rolniczej. Każdy rodzaj zębów (czerwonych i czarnych) może być używany oddzielnie i dowolnie ustawiany w zależności od potrzeb. Dzięki temu można osiągnąć optymalne ustawienie zębów względem warunków glebowych. Brony te charakteryzują się prostą regulacją zębów (3. i 4. rzędu).

Brona zębata, przeznaczona do kruszenia brył, spulchniania i wyrównywania roli po orce, niszczenia chwastów oraz do przykrywania materiału siewnego i nawozów mineralnych, może pracować jako brona zębata, a po wyposażeniu w wały strunowe również jako lekki agregat doprawiający. Brona zębata wyposażona jest w 4 pola z zębami średnimi (o szer. rob. 6 m) i w odróżnieniu od klasycznych bron może być wyposażona w dodatkowe włóki przednie i tylne, które poprawiają wyrównanie gleby. Segmentowa rama składana hydraulicznie do transportu umożliwia montaż narzędzia w wersji o szerokości roboczej 6 m, przeznaczonej do współpracy z ciągnikami klasy 0,9. Lekki agregat doprawiający oprócz 4 pól zębatych i włók wyposażono dodatkowo w wały strunowe, które kruszą i dociskają spulchnioną glebę. Agregat przeznaczony jest do przedsiewnego doprawienia gleb lekkich i średnich po orce.

Historia rozwoju bron w Polsce

Prawdziwy przełom w mechanizacji rolnictwa nastąpił w Polsce na przełomie XVIII i XIX wieku, m.in. dzięki wpływowi „nowego rolnictwa” z Francji. Wprowadzono płodozmian, uprawę ziemniaków oraz nowe maszyny. Mimo rozwoju przemysłu, brakowało krajowych zakładów zajmujących się produkcją sprzętu rolniczego.

W Polsce pierwsze przemysłowe brony - drewniane z żelaznymi zębami - zaczęto produkować na początku XIX wieku w zakładzie w Zwierzyńcu, założonym przez Stanisława Zamoyskiego. W drugiej połowie XIX wieku fabryka H. Cegielskiego w Poznaniu rozpoczęła produkcję nowoczesnych bron szkockich, o elastycznej konstrukcji dopasowującej się do terenu. Wkrótce pojawiły się także brony w całości żelazne, wzorowane na angielskich rozwiązaniach systemu Howarda. Ich cechą charakterystyczną było zygzakowate rozmieszczenie zębów, co zapobiegało powtarzającym się śladom. Kolejne dekady przyniosły rozwój różnych typów bron: brony wrzesińskie (fabryka A. Kaczorowskiego we Wrześni), brony sześciopolowe posiewne, a także brony sprężynowe - popularne „sprężynówki”, produkowane m.in. przez zakłady A. Dziekońskiego. Na początku XX wieku pojawiły się brony talerzowe, stosowane głównie do zdzierania ściernisk - pierwsze produkowała Fabryka Braci Lesser w Poznaniu. W tym samym czasie wprowadzono brony kolczaste, przydatne na cięższych glebach, produkowane od 1901 roku przez fabrykę M. Czerniewskiego.

Rozwój bron na ziemiach polskich odzwierciedla proces mechanizacji rolnictwa oraz przejścia od ręcznych metod uprawy do nowoczesnych technologii. Choć często niedoceniane, brony odegrały kluczową rolę w poprawie jakości upraw i wydajności pracy rolnika. Ich różnorodność konstrukcyjna i funkcjonalna sprawia, że są jednym z najbardziej uniwersalnych narzędzi w gospodarstwie.

Współcześni producenci bron

POM Augustów to producent rozmaitych maszyn rolniczych, który dysponuje nowoczesnymi liniami technologicznymi oraz rozbudowanym parkiem maszynowym. Dzięki wysokiemu stopniowi technologii wytwarza niezawodnej jakości urządzenia rolnicze. Nastawiony jest na rozwój, chętnie wprowadza unowocześnienia i korzysta z nowoczesnych robotów spawalniczych. Wysokiej jakości brony zębowe produkuje POM Augustów, ciesząc się powodzeniem wśród rolników, ponieważ zużywają mało paliwa, są ustawne i wydajne. W ofercie POM Augustów znajdują się brony zębowe zawieszane U 211/2, U 212/2 i U 358. Brona U 211/2 ma szerokość roboczą 3,18 m, pozwala na maksymalną głębokość uprawy 8 cm i wymaga ciągnika o mocy 15 kW. POM Augustów w ofercie posiada brony zębowe zawieszane, takie jak ciężka 3-polowa U 348 oraz 5-polowa U 348/1. Pierwsza z nich U 348 ma szerokość roboczą 3,2 m, wymaga ciągnika o mocy 45 kW i pozwala na głębokość uprawy 12 cm. W asortymencie POM Augustów znajdują się również brony zębowe zawieszane 7-polowe, czyli modele U 224 i U 224/1. Oba modele posiadają wał strunowy, mają taką samą szerokość roboczą - 7 m oraz pozwalają na głębokość uprawy 150 mm.

tags: #brona #zab #zagiety #agrofoto