Brony to bardzo ważne narzędzia dla każdego rolnika. Praca bez nich byłaby niezwykle mozolna lub wręcz niemożliwa. Sam proces bronowania jest czynnością, która służy różnorakim celom. Pług oraz orka nim wykonywana, nie jest dostatecznym przygotowaniem pola do zabiegów siewnych. Powierzchnia po oraniu jest mocno pofałdowana i zawiera na swojej powierzchni wiele bruzd i grud, które są nieprzyjazne dla kiełkujących nasion zbóż i roślin przemysłowych.
Wiele z przykrytych warstwą ziemi chwastów zaczyna ponownie kiełkować. Zabiegi doprawiania roli mają za zadanie powstrzymać ten proceder i przygotować ziemię do siewu. Brony są maszynami uprawowymi o bardzo szerokim zastosowaniu, a swoją wszechstronność zawdzięczają zróżnicowaniu w konstrukcjach swoich poszczególnych odmian.
Rola i znaczenie bron w rolnictwie
Brona spełniać może wiele funkcji naraz w przypadku uprawy ziemi. Po zaoraniu pola, brony wykorzystuje się do wyrównania ziemi i jej należytego spulchnienia. Przed zasiewem lub w jego trakcie, użycie bron rolniczych ulepsza stan gleby.
Jeśli na jakimś etapie prac rolniczych na polu rozrzucono nawóz, to dzięki bronowaniu można go równomiernie wymieszać. Poza tym zastosowanie bron umożliwia zwalczanie znajdujących się na polu uciążliwych chwastów w sposób naturalny. Jest to niewątpliwa zaleta, gdyż w ten sposób eliminuje się użycie jakichkolwiek preparatów chemicznych i związanych z nimi oprysków.
Dzięki swej konstrukcji i budowie brona może spulchniać i wyrównywać ziemię przed siewem, zapobiec nawrotowi chwastów, zmniejszyć gęstość wschodów roślin, skutecznie wymieszać rozsiany świeżo nawóz czy przykryć nasiona po siewie. Te funkcje zależą od rodzaju brony, które dzielą się na: brony zębowe, sprężynowe, talerzowe i aktywne.
Brony zębowe: Charakterystyka i odmiany
Brony zębowe to najprostszy rodzaj bron. Ich działanie polega na spulchnianiu gleby na niewielkiej głębokości, wyrównywaniu wierzchniej warstwy ziemi czy przykrywaniu nasion po siewie.
Podstawowa konstrukcja
Brona zębowa składa się z kilku podobnie zbudowanych detali, które podczepiane są zwykle łańcuchami do ramy zawieszenia lub złączone do belki pociągowej. Jak sama nazwa wskazuje, elementem roboczym brony zębowej są żelazne zęby, umieszczone prostopadle do płaszczyzny pola. Odpowiednia konstrukcja stelażu i umiejscowienie zębów gwarantuje ich równomierne ułożenie na całym obszarze roboczym. Brony zębowe mogą być wykonane z drewna z nabijanymi metalowymi końcami, a ich konstrukcja jest złożona z listew w formie kratownicy, którą ciągną zwierzęta zaprzęgowe.
Występuje wiele rodzajów zębów, które różnią się kształtem przekroju. Mogą być to przekroje kołowe, kwadratowe, nożowe lub zakrzywione nożowe. Zastosowanie odpowiedniej geometrii zębów (np. PH20) pozwala na uzyskanie stabilnego efektu pracy oraz równomiernej struktury gleby na całej szerokości roboczej.
Rodzaje bron zębowych
Brona zębowa zygzakowa
Brona zębowa zygzakowa to kratownica zrobiona zazwyczaj z płaskowników. Na każdym złączeniu płaskownika umieszcza się zaostrzony pręt. Płaskowniki faliście wygięte sprawiają, że zęby znajdujące się w drugim rzędzie są przesunięte względem rzędu pierwszego. Stosuje się je do pracy ze zwierzętami zaprzęgowymi lub doczepiając je do ciągników.
Brona kolczasta (Kolczatka)
Jest to zespół zębatych gwiaździstych tarcz osadzonych na wspólnej osi. Także znana wszystkim „kolczatka” należy do bron zębowych. Składa się ona z dwóch, umieszczonych równolegle wałów, na których umieszczone są żeliwne gwiazdy z ostro zakończonymi bokami. Służą one do intensywnego rozkruszania gleby i grud skalnych. Ich pozytywnym aspektem jest fakt, że odporne są na zatykanie się chwastami. Jednak przy dużej wilgotności lubią się oblepiać glebą, co utrudnia skuteczne doprawianie roli.
Chwastownik
Do bron zębowych zalicza się tak zwany chwastownik. Służy on do zabiegów zwalczania młodych chwastów na polu oraz niwelowania struktury, która pojawia się świeżo po siewie na zwięzłych polach. Dzięki mniejszym, bardziej wąskim zębom oraz ich większym skupieniu, konstrukcja skutecznie wygrabia chwasty oraz poprawia strukturę gleby. Ostatnio popularność, zwłaszcza w uprawach ekologicznych, zyskuje także brona chwastownik nazywana też aktywatorem lub broną kolczugową. Maszyna wyposażona jest w ramę z zamocowanymi polami z zębami sprężynowymi, a elementy połączone są przegubowo, by mogły dostosować się do kształtów uprawy. Jak wskazuje nazwa, brona chwastownik niszczy chwasty i ogranicza ich rozwój oraz umożliwia niszczenie skorupy górnej warstwy gleby.
Kategorie wagowe bron i ich zastosowanie
Przy omawianiu tematu bron warto dodać, że dzieli się je na trzy kategorie wagowe. W zależności od potrzeb, brony zębowe mogą występować w trzech kategoriach: lekkie, średnie lub ciężkie. Brony można podzielić ze względu na głębokość spulchniania roli.
Brony lekkie
Pierwsza grupa, to brony lekkie. Spulchniają one glebę na głębokości 2-5 cm. Lekki agregat doprawiający - brona zębata - przeznaczony jest do kruszenia brył, spulchniania i wyrównywania roli po orce, niszczenia chwastów oraz do przykrywania materiału siewnego i nawozów mineralnych. Brona zębowa odpowiada za wyrównanie i przygotowanie wierzchniej warstwy gleby przed siewem, a jej działanie polega na spulchnianiu gleby na niewielkiej głębokości (do ok. 5 cm).
Maszyna może pracować jako brona zębata, a po wyposażeniu w wały strunowe również jako lekki agregat doprawiający. Brona zębata wyposażona jest w 4 pola z zębami średnimi (o szerokości roboczej 6 m) i w odróżnieniu od klasycznych bron może być wyposażona w dodatkowe włóki przednie i tylne, które poprawiają wyrównanie gleby. Segmentowa rama składana hydraulicznie do transportu umożliwia montaż narzędzia w wersji o szerokości roboczej 6 m, przeznaczonej do współpracy z ciągnikami klasy 0,9. Lekki agregat doprawiający oprócz 4 pól zębatych i włók wyposażono dodatkowo w wały strunowe, które kruszą i dociskają spulchnioną glebę. Agregat przeznaczony jest do przedsiewnego doprawienia gleb lekkich i średnich po orce.
Agregat uprawowy-kompaktowy UP 3.0 | AGRO-TOM
Brony średnie i ciężkie
Brony średnie zagłębiają się na 4-6 cm, a brony ciężkie wnikają w głąb ziemi na głębokość 6-10 cm i więcej. Brony zębowe zawieszane ciężkie INTERTECH doskonale sprawdzają się na glebach lekkich i średnich. Są idealne do upraw zbóż, roślin okopowych oraz pastewnych. Wszystkie modele wyposażone są w zęby typu PH20. Wzmocniona rama oraz solidne punkty zaczepowe (TUZ) zapewniają sztywność konstrukcji i stabilne prowadzenie maszyny w trakcie pracy.
Pozostałe popularne typy bron
Kluczowy jest też podział bron rolniczych na poszczególne typy o różnej konstrukcji i charakterystyce.
Brona sprężynowa
Brony sprężynowe to zespół sprężyn płaskich, które są wygięte łukowato i zakończone niewielkimi radełkami. Umieszcza się je na metalowych sankach lub dwukołowym podwoziu i używa do płytkiej obróbki pola lub odchwaszczania gruntu. Brona sprężynowa to podstawowy instrument prawidłowej doprawy roli po orce. Brony te mają za zadanie spulchnienie gleby i jej mieszanie na głębokości do 10 centymetrów. Są skutecznym środkiem przeciwko rozłogom perzu, bo skutecznie je wyciągają, unikając ich rozczłonkowaniu. Roboczym elementem są zagięte w kształcie litery C sprężyste płaskowniki.
Brona talerzowa
Innym rodzajem bron są brony talerzowe. Jak sama nazwa wskazuje, posiadają one pewną liczbę wklęsłych tarcz, podobnych do talerza, umocowanych na wspólnej osi i wspartych na podwoziu. Do najczęściej używanych rodzajów bron rolniczych należy obecnie brona talerzowa. Maszyna wyposażona jest w zespół zębatych lub gładkich tarcz, które wklęsłym kształtem przypominają talerze umieszczone na wspólnej osi.
Zasada pracy brony talerzowej jest podobna do działania pługa. Zamocowane tarcze, obracając się, kroją ziemię i obracają ją. Działanie to jest zwane talerzowaniem. Wykorzystuje się je tylko przy użyciu maszyny rolniczej. Brona talerzowa to czynnie oddziałujące na ziemię maszyny uprawowe, które na dużej głębokości dokonują spulchniania oraz mieszania gleby po orce przed okresem zimy. Służą one także do cięcia oraz rozdrabniania pokrytych darnią skib. Skutecznie rozdrabniają nawozy naturalne. Ich użycie może być dobrym fundamentem pod głębokie orki, bo wykorzystuje się je przy podorywkach.
Elementami roboczymi są wygięte jednostronnie talerze, które umiejscowione są na równoległych wałach umiejscowionych prostopadle do osi jazdy ciągnika rolniczego. Talerze na wale najbliżej ciągnika rolniczego mają nietypową budowę i wyglądają jak nadgryzione talerze. Mają one za zadanie cięcie biomasy oraz podcinanie zadarnionej ziemi. Na kolejnym wale umiejscowione są pełne talerze, które kruszą glebę i wyrównują pole. Brona talerzowa może być wykorzystywana do wstępnego przygotowania roli po zbiorach lub dokładnego przy orce. Dobrze sprawdza się również na ścierniskach i polach z wieloma resztkami pożniwnymi oraz do podorywek, czy po uprawie roślin motylkowych. Do jej najważniejszych zalet należy duża odporność na zapychanie i względnie niskie zapotrzebowanie na moc.
Brona aktywna
Kolejna brona, która jest bardzo istotna w zestawie narzędzi rolniczych, to brona aktywna. Są to maszyny, których zęby wykonują dodatkowy ruch podczas pracy. Maszyny te są niezastąpione na glebach zbitych i ciężkich, bo dobrze rozdrabniają bryły ziemi, zwiększając przepuszczalność gleby.
Jedną z jej odmian jest brona wirnikowa, zwana też karuzelową lub zębowo-obrotową. Jest to grupa wirników ułożonych poprzecznie do strony poruszania się. Na każdym wirniku są osadzone po dwa zęby, które mają za zadanie kruszyć i rozdrabniać ziemię rolną. Najczęściej brony aktywne wirnikowe mają szerokość 3 metrów i zawierają 12 wirników. Stosuje się je na glebach ciężkich i zbitych, dlatego potrzebują ciągników o dużej sile. Warto natomiast pamiętać, że brona wirnikowa wymaga ciągnika o stosunkowo dużej sile.
Innym rodzajem bron aktywnych jest brona wahadłowa. Są to najczęściej dwie belki zębate, ustawione jedna za drugą. Brona ta podczas jazdy wykonuje ruch poprzeczny do kierunku jazdy. W eksploatacji nie potrzebuje tak silnego ciągnika jak jej wirnikowa odpowiedniczka.
Podsumowanie funkcji bron
Brony umożliwiają skuteczne spulchnianie i rozdrabnianie roli, najczęściej po orce lub zasiewie. Maszyny te mogą się różnić ciężarem czy konstrukcją. Bez względu na typ, prawidłowe doprawienie gleby jest kluczowe dla uzyskania optymalnych plonów.