Średni ciągnik artyleryjski ATS-59G (ATS-59) to gąsienicowy pojazd zaprojektowany do transportu holowanych dział, amunicji oraz obsługi działa, a także do ciągnięcia przyczep z amunicją. Opracowany w latach 60. XX wieku w Związku Radzieckim jako następca modelu ATS-59, został przyjęty do służby w 1970 roku. Bazował na rozwiązaniach z czołgu T-54, co zapewniało mu zdolność do poruszania się w trudnym terenie. Był szeroko stosowany w krajach bloku wschodniego, a jego głównym zadaniem było holowanie ciężkich dział artyleryjskich, systemów rakietowych i sprzętu wojskowego w wymagających warunkach.
Historia i Produkcja
Produkcja ciągnika ATS-59 rozpoczęła się w Kurgańskich Zakładach Mechanicznych. Od 1962 do 1989 roku produkcja licencyjna odbywała się również w Polsce, w Zakładach Mechanicznych Bumar-Łabędy oraz Hucie Stalowa Wola (która odpowiadała za podwozia). W Polsce wyprodukowano około 20 000 egzemplarzy tego typu ciągników artyleryjskich, z których większość została wyeksportowana do ZSRR.
Wariant ATS-59G
ATS-59G to zmodernizowany wariant gąsienicowego ciągnika artyleryjskiego ATS-59, charakteryzujący się większą kabiną, która mogła pomieścić do 7 osób. Posiadała ona również system przeciwdziałania broni masowego rażenia. Jednostka napędowa została wymieniona na nową, pochodzącą z czołgu T-55 (W-55) o mocy 520 KM, co pozwalało na osiągnięcie prędkości maksymalnej 40 km/h. W przestrzeni transportowej ciągnik mógł przewozić 3000 kg ładunku, którym zazwyczaj była amunicja do ciągnionego środka artyleryjskiego. Produkcja ATS-59G trwała od 1970 do 1992 roku.
Specyfikacja Techniczna
Podstawowe dane techniczne ciągnika artyleryjskiego ATS-59G:
- Masa: Około 13-13,5 tony
- Wymiary: długość 6,2 m, szerokość 2,8 m, wysokość 2,3 m
- Ładowność: Do 3 ton ładunku
- Napęd (wczesne wersje): Silnik wysokoprężny JaMZ-238 o mocy 240 KM
- Napęd (ATS-59G): Silnik V12, diesel, typ A-650 o pojemności 38,8 l i mocy 300 KM (niektóre źródła podają silnik W-55 o mocy 520 KM dla ATS-59G)
- Zużycie paliwa: 250 l/100 km
- Prędkość maksymalna: Około 39-45 km/h
- Zasięg: Około 600 km
Ciągniki tego typu służyły w wojsku do transportu sprzętu artyleryjskiego (armat, haubic) wraz z amunicją. Ze względu na dużą mobilność terenową zestaw taki mógł poruszać się po drogach złej jakości oraz po bezdrożach.
Historia ciągnika MeriTractor MT-700 - Największy ciągnik gąsiennicowy na świecie!
Zastosowania Cywilne
Poza służbą wojskową, niektóre egzemplarze ATS-59G znalazły zastosowanie w przemyśle. Na przykład, jeden z pojazdów, który trafił do Muzeum w 2010 roku w dobrym stanie technicznym, służył w Kopalni Węgla Kamiennego Turów do holowania koparek i innego sprzętu górniczego.
Współczesne Zastosowanie i Modyfikacje
W ostatnich latach, zwłaszcza w kontekście konfliktu na Ukrainie, pojawiły się doniesienia o ponownym wykorzystaniu ciągników artyleryjskich ATS-59G przez rosyjskie siły zbrojne. Jest to sprzęt pamiętający lata 60. ubiegłego wieku, co świadczy o poważnych stratach sprzętowych i próbach kompensacji niedoborów poprzez adaptację przestarzałych pojazdów do nowych zadań bojowych.
Improwizowane Modyfikacje
Nowe nagrania ujawniają, że rosyjskie siły stosują na ATS-59G podobne improwizowane modyfikacje, jak na swoich starych czołgach, tworząc tzw. "żółwie". Widziano co najmniej dwa egzemplarze tego pojazdu używane przez siły rosyjskie:
- Jeden został wyposażony w improwizowaną osłonę przeciwko dronom.
- Drugi przekształcono w transporter piechoty w stylu "żółwia", tj. z metalowym stelażem, płytami pancernymi i siatkami ochronnymi.
Te modyfikacje mają na celu zwiększenie zdolności przetrwania pojazdu na współczesnym polu bitwy, gdzie rosnące zagrożenie ze strony dronów jest znaczące. Choć warunki bojowe szybko weryfikują ich skuteczność, Rosja najwyraźniej wraca do tego pomysłu, adaptując nawet mocno przestarzałe pojazdy do nowych zadań.
Uzbrojenie
W 2023 roku pojawiły się informacje o uzbrojeniu ciągników ATS-59G w morskie podwójne działka przeciwlotnicze 2M-3M kal. 25 mm. Jest to morska podstawa opracowana pod koniec lat 40. XX wieku dla różnego typu okrętów. Donośność maksymalna tych armat wynosi 3000 metrów, choć w przypadku celów powietrznych zmniejsza się do 1,7 km. Szybkostrzelność maksymalna określona jest na poziomie 450 strzałów na minutę, a praktyczna spada do 270-330 pocisków na minutę.
Integracja tego typu uzbrojenia na podwoziu ATS-59G budzi wątpliwości co do skuteczności, szczególnie w kontekście ochrony załogi. W przeciwieństwie do transporterów opancerzonych, takich jak MT-LB, ATS-59G z takim uzbrojeniem nie chroni obsługi armat automatycznych przed wieloma typami amunicji strzeleckiej oraz odłamkami amunicji artyleryjskiej. Konieczne jest ukazanie całej sylwetki wozu, aby prowadzić ogień, co czyni go podatnym na ataki. Mimo to, Rosjanie decydują się na tworzenie tego typu zestawów bojowych, co może wynikać z niedoborów nowoczesnego sprzętu i konieczności adaptacji dostępnych zasobów do bieżących potrzeb frontu.
Instrukcja serwisowa (IO) dla średniego ciągnika artyleryjskiego ATS-59G, wydana w 1984 roku przez M. Voenizdat, licząca 276 stron, jest przeznaczona dla mechaników-kierowców ciągnika, pracowników punktu obsługi technicznej i naprawy (PTOR), oficerów służby samochodowej i innych specjalistów związanych z obsługą ciągnika.