Historia i Modele Ciągników David Brown

Wiekowy sprzęt rolniczy wciąż odgrywa istotną rolę w gospodarstwach, udowadniając, że stare i starsze ciągniki mogą spokojnie sprostać wielu pracom. Marka David Brown, choć w Polsce stosunkowo mało rozpoznawalna, stanowi istotny rozdział w historii mechanizacji rolnictwa, a jej ciągniki do dziś pracują w wielu gospodarstwach.

Początki Firmy David Brown: Od Kół Zębatych do Innowacji

Historia firmy David Brown sięga XIX wieku, a dokładniej 1860 roku, kiedy to David Brown założył swoje przedsiębiorstwo. Początkowo zakład produkował różnego rodzaju elementy z metalu, by w 1873 roku skoncentrować się na kołach zębatych. W 1902 roku firma przeniosła się do Huddersfield. Rok później, po śmierci Davida Browna, jego synowie, Percy i Frank, przejęli interes, nazywając firmę David Brown & Sons, Huddersfield.

W latach 1908-1915 firma David Brown and Sons produkowała samochód Valveless, którego twórcą był inż. Frederick Tasker Burgess. Wykorzystywał on ciekawy silnik dwusuwowy systemu split-single, co było innowacyjnym rozwiązaniem na tamte czasy. Firma Davida Browna zaczęła także budować jednostki napędowe dla wojska, w tym do okrętów wojennych, a liczba pracowników wzrosła z 200 do 1000 pod koniec I Wojny Światowej.

W latach 30. firma przejęła PR Jackson, innego producenta kół zębatych i odlewów ze stali. Mniej więcej w tym samym czasie Percy Brown odszedł, a stery nad firmą przejął syn Franka, Sir David Brown. W 1934 roku, firma David Brown zaczęła poszukiwać nowego systemu do zaczepiania narzędzi w ciągnikach rolniczych, co doprowadziło ją do przełomowych zmian.

Rewolucyjna Współpraca: David Brown i Harry Ferguson

Przełomowy moment dla firmy nastąpił w 1936 roku, kiedy David Brown rozpoczął współpracę z Harrym Fergusonem - wizjonerem i wynalazcą specjalizującym się w traktorach. Owocem tej kooperacji był pierwszy ciągnik Ferguson-Brown, wyposażony w wiele innowacyjnych cech. Był to pierwszy na świecie traktor z podnośnikiem hydraulicznym i trzypunktowym układem zawieszenia (TUZ). Początkowo zastosowano odlewany ze stopów lekkich silnik z fabryki Coventry Climax, jednak ze względu na jego podatność na uszkodzenia, firma z Meltham opracowała własny silnik po wyprodukowaniu pierwszych 350 sztuk. Całkowita produkcja tego modelu wyniosła 1350 sztuk (plus 1 zbudowany z części w 1940 r.).

Mimo sukcesu, pod koniec lat 30., Brown i Ferguson nie zgadzali się co do szczegółów projektu nowego ciągnika, co skłoniło Davida Browna do zaprojektowania w tajemnicy własnej wersji nazwanej VAK1. Ferguson, będący trudnym we współpracy człowiekiem, odszedł od Browna i dołączył do Henry'ego Forda, gdzie udało mu się wdrożyć swój trzypunktowy układ zawieszenia w ciągnikach Fordson N. Jednak i w Fordzie Ferguson ujawnił swój charakter, co doprowadziło do kolejnego rozstania.

Pomysł na trzypunktowy układ zawieszenia (TUZ) z hydrauliczną regulacją był genialny. Za bazę wzięto trzypunktowy mechaniczny układ zawieszenia, a elementem, który go udoskonalił, było dodanie siłownika hydraulicznego w miejsce sprężyny. Tak powstał trzypunktowy układ zawieszenia - TUZ - z regulacją hydrauliczną, bez którego żaden dzisiejszy ciągnik nie może się obyć. Pierwszym ciągnikiem wyposażonym w to rozwiązanie był Model A sygnowany logiem Ferguson-Brown.

Samodzielne Ciągniki David Brown i Rozwój

Maszyna David Brown VAK1 została pokazana w 1939 roku. Podczas II Wojny Światowej model VAK1 był produkowany z powodzeniem, a jego sprzedaż przekroczyła 7,7 tys. sztuk. Oprócz ciągników rolniczych, firma Browna budowała wówczas także holowniki lotnicze serii VIG dla Królewskich Sił Powietrznych oraz do ciągnięcia wózków z bombami używanych do przezbrajania samolotów.

Wkrótce dział produkcji traktorów przejął firmę Harrison, McGregor & Guest z Lancashire, producenta maszyn rolniczych marki Albion. David Brown stał się także hitem eksportowym, a na rynki poza Wyspami Brytyjskimi trafiało nawet do 80 procent całej produkcji.

David Brown i Luksusowa Motoryzacja: Aston Martin i Lagonda

Sir David Brown, podobnie jak Ferrucio Lamborghini, miał ambicje wykraczające poza produkcję maszyn rolniczych. W 1947 roku nabył markę Aston Martin za 20,5 tys. funtów, a rok później inną legendarną markę sportowych samochodów - Lagondę, tym razem za 52,5 tys. funtów. W 1955 roku pod skrzydła jego motoryzacyjnego imperium trafiła także firma nadwoziowa Tickford. Warto wspomnieć, że za czasów panowania Browna, legendarne sześciocylindrowe silniki Aston Martina projektował pochodzący z Krakowa polski inżynier Tadeusz Marek.

Niestety, historia Davida Browna z Aston Martinem i Lagondą również dobiegła końca. Obie marki samochodowe zostały sprzedane w 1972 roku firmie Company Developments za symboliczne 100 funtów. Co ciekawe, w 1993 roku, kiedy Aston Martin należał już do Forda, powrócono do oznaczeń DB (wówczas wszedł do produkcji model DB7), a Sir David Brown otrzymał stanowisko honorowego dożywotniego prezesa firmy.

Era Case David Brown: Integracja i Upadek

W 1972 roku angielska firma David Brown została sprzedana amerykańskiemu przedsiębiorstwu Tenneco, które w swoim portfolio miało m.in. markę JI Case Company. Od tego momentu ciągniki David Brown często nosiły nazwę Case David Brown, ale utrzymały pewną autonomię. Przykładem była przekładnia typu powershift zwana w Tenneco Hydra-shift, skonstruowana w 1976 roku przez angielskich inżynierów z David Brown i nagrodzona Design Council Award - pierwszą tego typu nagrodą w odniesieniu do konstrukcji ciągników rolniczych.

Ciągniki Case David Brown w całości powstawały w angielskiej fabryce w Meltham - od silników, poprzez skrzynie, aż po hydraulikę. Połączenie marek Case i International Harvester z 1984 roku było jednak gwoździem do trumny dla działu ciągników David Brown. Nie było już dla nich miejsca w nowo powstałym koncernie, ani dla fabryki w Huddersfield. Produkcja na rynek angielski i irlandzki została przejęta przez zakład Case IH w Doncaster, co rozpoczęło szybką destrukcję dorobku firmy David Brown w sektorze maszyn rolniczych.

Wybrane Modele Ciągników David Brown

David Brown 1412: Niezawodny w Polskim Gospodarstwie

Ciągniki marki David Brown są w Polsce stosunkowo mało rozpoznawalne, ale pracują w polskich gospodarstwach. Jeden z egzemplarzy, model David Brown 1412, został zakupiony przez pana Romana Gąsiora do jego 50-hektarowego gospodarstwa w Czartkach (powiat kaliski). Gospodarstwo, nastawione na produkcję zwierzęcą, potrzebowało traktora do dwuślimakowego wozu paszowego o pojemności 14 m³, wymagającego około 90 KM mocy. Ciągnik David Brown 1412, wyprodukowany w angielskim Meltham, posiada 4-cylindrowy turbodoładowany silnik o pojemności 3,6 l i mocy 91 KM przy 2300 obr/min.

Mimo drobnych problemów technicznych, takich jak pęknięty blok silnika czy regularnie strzelający pasek od pompy wodnej, ciągnik od początku był sprawny. Pan Roman zakupił go za około 10 tys. złotych. Mimo wydajnej pracy z paszowozem, właściciel planuje go zastąpić nowszym modelem, ale nie zamierza go sprzedawać, chce go zachować. Ciągnik udowadnia, że stare maszyny nadal mogą sprostać wielu pracom.

Seria 90 i 94: Ewolucja Mocy i Napędu

Bezpośrednim protoplastą serii 94 były ciągniki serii 90: David Brown 1490 (83 KM) oraz David Brown 1690 (103 KM), produkowane od 1980 roku. Wersja mocniejsza dysponowała silnikiem 6-cylindrowym, mniejsza 4-cylindrowym. Od 1983 roku były one sprzedawane pod marką Case David Brown, w klasycznym angielskim kolorze: białym z czarnymi i czerwonymi elementami.

W 1984 roku do produkcji weszły modele serii 94, bardzo podobne do swoich poprzedników. Ofertę uzupełniono o model David Brown 1594 o mocy 97 KM, zaś wersja David Brown 1694 otrzymała ten sam 6-cylindrowy silnik AD6/55T, co wcześniej, ale wzmocniony do 112 KM. Rozstaw osi wynosił 254 cm. Przekładnia Hydra-Shift dysponowała 12 biegami do przodu i 4 do tyłu. Podstawową różnicą między obiema seriami, oprócz większego wyboru modeli i mocy, był napęd na wszystkie koła dla każdego typu, usprawniono pompę układu kierowniczego, hydraulikę oraz kilka elementów w kabinie.

David Brown 1490: Dane Techniczne

Informacje o modelu David Brown 1490, produkowanym od 1980 do 1983 roku:

Case David Brown 1694: Perspektywa Rynku Wtórnego

Przeglądając ogłoszenia, często można trafić na ciągniki Case David Brown sprowadzone jakiś czas temu do Polski, oferujące znacznie więcej niż dobrze znane traktory z podobnych lat. Przykładem jest model Case David Brown 1694 z 1984 roku. Ciągnik ten to "bardziej David Brown niż Case", co potwierdza jego rodowód z fabryki w Meltham. Model 1694 wszedł do produkcji w 1984 roku i utrzymał się na liniach produkcyjnych do końca istnienia fabryki.

Oferowany egzemplarz, który zwrócił uwagę, pochodzi z woj. łódzkiego. Obecny właściciel kupił ciągnik dwa lata temu z niesprawną skrzynią biegów. Niestety, części do skrzyni Hydra-shift są trudno dostępne w kraju, co wymusza poszukiwanie używanych elementów lub akcesoriów za granicą, gdzie ceny są znacznie wyższe. Jednak remont przekładni w tym konkretnym egzemplarzu został już wykonany. Sprzedawca zapewniał, że wszystko zostało zrobione rzetelnie i ciągnik jest w pełni sprawny, gotowy do natychmiastowej pracy. W kabinie działa klimatyzacja, co nie jest standardem w tych rocznikach. Przebieg podany w ogłoszeniu wynosi nieco ponad 5 tys. mtg, choć właściciel nie wierzy w tę wartość. Ciągnik był używany w uprawie, z pługiem i talerzówką, a jego cena wynosi 58,9 tys. zł, z możliwością rozsądnej negocjacji.

David Brown Dziś: Kolekcje i Przemysł

Mimo zakończenia produkcji ciągników rolniczych pod marką David Brown, ich legenda trwa. Metalowe modele kolekcjonerskie traktorów marki David Brown, pochodzące od renomowanych producentów takich jak Universal Hobbies i Britains, są dostępne w skali 1:32 i stanowią niepowtarzalne repliki tych legendarnych maszyn rolniczych. Dzięki precyzyjnemu odwzorowaniu detali, repliki są wiernym odzwierciedleniem prawdziwych ciągników David Brown, które charakteryzowały się solidną konstrukcją, niezawodnością i charakterystycznym wyglądem.

Dział firmy David Brown zajmujący się kołami zębatymi, przekładniami i innego rodzaju elementami metalowymi działał dalej po zakończeniu produkcji ciągników. W styczniu 1990 roku David Brown wraz z rodziną sprzedał swoje udziały w David Brown Corporation za 46 mln funtów, zachowując powiązania z firmą jako jej honorowy prezes. Następnie firmę przejęła spółka Textron (1998 r.), a 10 lat później pozbyła się jej na rzecz kolejnych firm. W 2016 roku David Brown połączył się z Santasalo, tworząc David Brown Santasalo. Obecnie ich produkty to m.in. przekładnie do brytyjskich czołgów Challenger 2 i amerykańskich wozów bojowych Bradley.

Spuścizna Harry'ego Fergusona po Rozstaniu z David Brown

Po rozstaniu z Davidem Brownem, Harry Ferguson kontynuował swoje innowacyjne projekty. W 1947 roku rozpoczął słynny proces sądowy przeciwko Fordowi za naruszenie patentów, który zakończył się ugodą w 1952 roku na kwotę 9,25 mln dolarów. Ferguson nie próżnował i już w 1945 roku rozpoczął wspólną produkcję ciągników z firmą Standard z Wielkiej Brytanii (późniejszy dostawca silników) oraz kanadyjską firmą Massey Harris, z którą współpraca ułożyła się na tyle dobrze, że po dziś dzień funkcjonuje pod skrzydłami grupy AGCO.

Pierwszym samodzielnym ciągnikiem Fergusona, który powstał po rozpadzie współpracy z Fordem, był model TE20/TEA20 (TO20 w USA), ochrzczony nazwą „Little Grey Fergie” z uwagi na stosowany szary kolor farby na całym ciągniku. Mały Fergie doczekał się wielu modyfikacji i przeróbek, w tym wersji dedykowanych do pracy w winnicach (TEK-20), o zmniejszonym rozstawie (TEC-20), zasilanych paliwem TVO (TED-20), czy w końcu model najbardziej dziś poszukiwany TEY-20, napędzany silnikiem Perkins P3. Choć niektóre z tych maszyn mają grubo ponad 70 lat, wciąż nie brakuje entuzjastów, którzy używają ich na co dzień.

tags: #ciagnik #dewid #braun