Niebieski dym wydobywający się z rury wydechowej ciągnika jest niepokojącym sygnałem, który niemal zawsze świadczy o spalaniu oleju silnikowego w komorze spalania. Jest to zjawisko, które nigdy nie powinno być bagatelizowane, ponieważ może prowadzić do poważniejszych uszkodzeń silnika i znacznie wyższych kosztów naprawy w przyszłości.
Kolor dymu z wydechu jest dla doświadczonego mechanika niczym otwarta księga. Biały dym, zwłaszcza przy niskich temperaturach, to zazwyczaj para wodna. Czarny dym wskazuje na zbyt bogatą mieszankę paliwowo-powietrzną lub problem z układem wtryskowym. Jednak niebieski dym to niemal stuprocentowa pewność, że w procesie spalania uczestniczy olej silnikowy. Jego obecność w komorze spalania świadczy o nieszczelnościach wewnątrz jednostki napędowej, które pozwalają olejowi przedostać się z układu smarowania do cylindrów.
Główne przyczyny przedostawania się oleju do komory spalania
Główne przyczyny niebieskiego dymienia są zazwyczaj związane ze zużyciem lub uszkodzeniem elementów silnika odpowiedzialnych za jego szczelność. Olej silnikowy trafia do komory spalania najczęściej poprzez:
1. Uszkodzenie turbosprężarki
Niewłaściwe działanie turbosprężarki można zauważyć poprzez sprawdzenie przewodów dolotowych i chłodnicy oleju. Jeśli uszkodzone jest turbo, powinna być w nich znaczna ilość oleju. Co w efekcie może prowadzić do spalania go i powstawania niebieskiego dymu. Prawdopodobna nieszczelność powstała w wyniku nadmiernej eksploatacji turbosprężarki, używania złej jakości oleju, czy wydłużonych interwałów olejowych. Wtedy turbosprężarka przepuszcza olej smarujący jej łożyska do układu dolotowego. W parze z taką awarią idzie ubytek środka smarnego. Wystarczy sprawdzić jego ilość bagnetem, by mieć pewność, że doszło do usterki turbosprężarki, która spowodowała dymienie na niebiesko.
Turbosprężarka, która puszcza olej, powoduje dymienie na niebiesko, a w ekstremalnych przypadkach może spowodować "rozbieganie się" silnika i jego awarię. Jeśli jest to początkowa faza usterki, zaleca się użycie preparatów takich jak Liqui Moly dodatek do oleju MoS2 nr art. 8342, którego właściwości lekko zmniejszają przenikanie oleju do układów ssących, co może wydłużyć działanie silnika. Jeśli jednak dymienie jest intensywne, zalecana jest wymiana lub regeneracja turbosprężarki.
2. Nieszczelność uszczelniaczy zaworowych
Usterka uszczelniaczy zaworowych to częste zjawisko. Po latach eksploatacji uszczelniacze tracą swoje właściwości, w tym sprężystość, co powoduje nieszczelności i krótkotrwałe dymienie na niebiesko, zaraz po uruchomieniu zimnego silnika. Po kilku chwilach dymienie ustępuje. Co jest powodem takiego stanu rzeczy? Usterka uszczelniaczy zaworowych objawia się mocnym dymieniem zaraz po uruchomieniu zimnego silnika. Zjawisko to jest szczególnie widoczne po uruchomieniu zimnego silnika lub przy zjeżdżaniu z wzniesienia na hamowaniu silnikiem, kiedy podciśnienie w kolektorze ssącym jest największe.
W silnikach takich jak 1.8T w Volkswagenach Golfach czy Passatach, zużycie uszczelniaczy zaworowych bywa dość powszechne i objawia się właśnie niebieskim dymieniem po postoju. Usterka uszczelniaczy zaworowych nie jest sytuacją bardzo niebezpieczną, jednak długie użytkowanie silnika z takim defektem nie jest rozsądne. W celu usunięcia kopcenia można zregenerować je za pomocą Liqui Moly dodatku do oleju Stop wyciekom oleju nr art. 2671. Dodatek ten ma zadanie zregenerować uszczelki, uszczelniacze i simeringi w silniku, aby elementy odzyskały elastyczność i lekko się spulchniły.
3. Nieprawidłowa praca lub zapieczenie pierścieni tłokowych
Pierścienie tłokowe oprócz zużycia spowodowanego eksploatacją, mogą ulec zapieczeniu. Szczególnie jeśli silnik pracuje na słabej jakości oleju, używany jest w wydłużonych interwałach olejowych oraz na krótkich trasach. Poprzez zapieczenie pierścieni tłokowych należy rozumieć zalepienie się ich nagarem w rowkach. Co jest przyczyną dymienia na niebiesko? Winne są zapieczone pierścienie tłokowe, które powodować będą przepuszczanie oleju i spalanie go podczas dynamicznej jazdy oraz utrzymywania niskich obrotów.
Inną, często poważniejszą przyczyną, są uszkodzone pierścienie tłokowe. Tłok w cylindrze jest uszczelniony trzema pierścieniami: dwoma kompresyjnymi i jednym zgarniającym. Pierścienie kompresyjne odpowiadają za utrzymanie szczelności między tłokiem a ścianką cylindra, zapobiegając ucieczce gazów spalinowych do skrzyni korbowej i na odwrót. Pierścień zgarniający, umieszczony najniżej, ma za zadanie zbierać nadmiar oleju ze ścianek cylindra podczas ruchu tłoka w dół i kierować go z powrotem do miski olejowej. Jeśli pierścienie te są zużyte, złamane lub zapieczone (zablokowane w rowkach tłoka przez nagar), nie spełniają już swojej funkcji. Olej pozostaje na ściankach cylindra i jest spalany wraz z mieszanką paliwowo-powietrzną, co skutkuje niebieskim dymem. Problem ten jest często spotykany w silnikach z dużym przebiegiem lub tych, które były eksploatowane na niskiej jakości oleju lub z zaniedbanymi wymianami.
W przypadku podejrzenia problemów z pierścieniami tłokowymi, skutecznym rozwiązaniem może być zastosowanie Płukanki silnika Pro-Line Engine Flush nr art. 2662. Jest to skuteczna mieszanina substancji chemicznych, która skutecznie rozpuszcza szlam i substancje tworzące nagar. Płukanka czyści wnętrze silnika, eliminuje osady z otworów olejowych, łożysk i rozpuszcza osad w zapieczonych pierścieniach tłokowych. Dzięki temu silnik zaczyna ciszej pracować oraz zmniejsza się zużycie oleju. Zastosowanie produktu poprawia kompresję i minimalizuje ryzyko awarii. Zaleca się stosować przy każdej wymianie oleju.
Rola oleju silnikowego w pracy silnika i jego wpływ na dymienie
Rola oleju w pracy silnika jest absolutnie kluczowa i znacznie wykracza poza samo smarowanie. Olej silnikowy pełni wiele funkcji:
- Smaruje ruchome części, zmniejszając tarcie i zużycie.
- Chłodzi silnik, odbierając ciepło z najbardziej obciążonych termicznie elementów, takich jak tłoki i panewki.
- Uszczelnia przestrzeń między pierścieniami a ściankami cylindra, co jest niezbędne do utrzymania odpowiedniej kompresji.
- Oczyszcza silnik, zbierając i transportując zanieczyszczenia (nagar, opiłki metalu) do filtra oleju.
- Chroni przed korozją, tworząc na powierzchniach metalowych film ochronny.
Na rynku dostępne są różne rodzaje olejów silnikowych: mineralne, półsyntetyczne i syntetyczne. Różnią się one bazą olejową i pakietem dodatków uszlachetniających. Oleje syntetyczne, produkowane w procesach chemicznych, charakteryzują się lepszymi właściwościami smarnymi i termicznymi, a także większą stabilnością w wyższych temperaturach. Oleje mineralne, otrzymywane w procesie rafinacji ropy naftowej, są tańsze, ale ich właściwości są gorsze, zwłaszcza w ekstremalnych warunkach pracy. Półsyntetyczne to kompromis między tymi dwoma rodzajami. Wybór odpowiedniego oleju, zgodnego z zaleceniami producenta samochodu, jest niezwykle ważny dla prawidłowej pracy silnika.
Jak zatem olej wpływa na spalanie w silniku i dlaczego prowadzi do dymienia na niebiesko? Jak już wspomniano, w zdrowym silniku olej nie powinien trafiać do komory spalania. Jeśli jednak dojdzie do zużycia lub uszkodzenia elementów uszczelniających, olej przedostaje się do cylindra. Mechanizmy są proste: zużyte uszczelniacze zaworowe pozwalają olejowi spływać po trzonkach zaworów wprost do komory spalania podczas suwu ssania; uszkodzone pierścienie tłokowe nie zgarniają oleju ze ścianek cylindra, pozostawiając go tam do spalenia. Po przedostaniu się do cylindra, olej miesza się z paliwem i powietrzem, a następnie ulega spaleniu w procesie zapłonu. Produkty spalania oleju, w przeciwieństwie do produktów spalania paliwa, zawierają inne związki chemiczne, które po wydostaniu się z rury wydechowej tworzą charakterystyczny niebieski dym.
Jakość używanego oleju ma znaczący wpływ na tempo zużywania się elementów silnika. Niskiej jakości olej, który nie zapewnia odpowiedniego smarowania i nie odprowadza skutecznie ciepła, może przyspieszyć zużycie pierścieni tłokowych i uszczelniaczy zaworowych. Olej, który traci swoje właściwości w wysokiej temperaturze (np. olej mineralny w silniku o wysokich obrotach), może tworzyć nagar, który blokuje pierścienie w rowkach tłoka, co również prowadzi do przedostawania się oleju do komory spalania. Dlatego stosowanie oleju o odpowiedniej specyfikacji i regularna jego wymiana są kluczowe dla utrzymania silnika w dobrej kondycji.
Diagnostyka i rozwiązania problemu dymienia na niebiesko
Diagnostyka problemu dymienia na niebiesko zazwyczaj zaczyna się od dokładnego wywiadu z właścicielem pojazdu. Pytamy o okoliczności pojawienia się dymu (np. przy uruchomieniu, po postoju, pod obciążeniem), o historię serwisową samochodu (np. kiedy była ostatnia wymiana oleju, jakiego oleju używano), a także o inne towarzyszące objawy. Niebieskiemu dymieniu często towarzyszy zwiększone zużycie oleju - jeśli między wymianami trzeba często dolewać olej, to jest to kolejny, bardzo mocny sygnał ostrzegawczy. Inne objawy to pogorszenie osiągów silnika (spadek mocy), nierówna praca na biegu jałowym, a w skrajnych przypadkach, słyszalne stuki wynikające z zatarcia elementów.
Po wstępnym wywiadzie przechodzimy do oględzin pojazdu. Sprawdzamy poziom i stan oleju, szukamy ewentualnych wycieków. Następnie wykonujemy testy, które pozwolą nam zlokalizować źródło problemu. Jednym z podstawowych jest pomiar ciśnienia sprężania w cylindrach. Niska kompresja w jednym lub kilku cylindrach może wskazywać na problem z pierścieniami tłokowymi lub zaworami. Możemy również wykonać test szczelności cylindrów (tzw. test mokry), który polega na wstrzyknięciu niewielkiej ilości oleju do cylindra i ponownym pomiarze kompresji. Jeśli po dodaniu oleju ciśnienie znacząco wzrośnie, świadczy to o zużyciu pierścieni. Jeśli wzrost jest niewielki lub żaden, problem leży raczej po stronie zaworów lub głowicy. W bardziej zaawansowanych przypadkach możemy użyć endoskopu, aby obejrzeć wnętrze cylindrów, tłoków i zaworów bez demontażu silnika.
Pomiar ciśnienia sprężania cylindrów silnika - jak zrobić?
Profilaktyka i zalecenia
Jako producenci chemii samochodowej, zalecamy stosowanie kompleksowych rozwiązań, ponieważ usterka jednego elementu może prowadzić do kolejnych usterek, a w konsekwencji do kosztownych awarii. Dlatego warto wykonać następujące czynności w podanej kolejności:
- Płukanie silnika przy każdej wymianie oleju: Użyj płukanki nr art. 2662, dodając ją na ciepły olej tuż przed wymianą i uruchamiając silnik na 10-15 minut. Następnie spuść olej, zmień filtr oleju i zalej odpowiedni olej.
- Dodatek do nowego oleju: Do nowego oleju dodaj Stop wyciekom oleju nr 2671 - całe opakowanie 300 ml starcza na 5L oleju, czyli na 1L oleju należy wlać 60 ml dodatku. Po obliczeniu ilości dodatku, która trzeba wlać do oleju, upewnij się, że nie przekroczysz stanu maksymalnego oleju. Jeśli jest takie ryzyko, odciągnij taką ilość oleju, aby po aplikacji dodatku nie przekroczyć maksimum. Najłatwiej dodać go podczas wymiany oleju. Można stosować prewencyjnie co 30 000 km.
- Ograniczenie nieszczelności turbiny i zmniejszenie tarcia: Polecamy użyć dodatku do oleju MoS2 nr art. 8342. Można go dodać w dowolnym momencie interwału olejowego, jednak zalecamy dodawać go w trakcie wymiany oleju. Opakowanie 300 ml wystarcza na 6L oleju. Dlatego należy dodawać 50 ml na 1L oleju. Podczas dodawania go do silnika, należy wlać mniej oleju o dodaną ilość dodatku MoS2, tak aby po aplikacji dodatku stan olejowy był na odpowiednim poziomie.
Należy pamiętać, że dodatki do oleju należy dodawać w odpowiedniej proporcji do oleju w silniku. Po obliczeniu, ile dodatku należy wlać do silnika, upewnij się, że nie spowoduje to nadmiernego poziomu oleju. Jeśli tak, trzeba wcześniej wlać mniej oleju lub odciągnąć odpowiednią ilość.
W przypadku silników Ursus C-360, niebieski dym może być spowodowany spalaniem oleju, co nie zawsze wiąże się z widocznym ubytkiem oleju. Możliwe przyczyny to uszkodzone pierścienie tłokowe, wyrobione prowadnice zaworów, a także niewłaściwe ustawienie kąta wtrysku paliwa. Warto również sprawdzić regulację zaworów oraz poziom oleju w filtrze powietrza, ponieważ nadmiar oleju w tym filtrze może również prowadzić do dymienia.
W przypadku Zetora 25, który mało eksploatowany, sporadycznie odpalany, ale po odpaleniu pracujący długo na wolnych obrotach, może dymić z powodu niedopalenia nadmiaru oleju, który przedostał się przez prowadnice zaworowe. Ważne jest, aby silnik miał szansę się dobrze rozgrzać.
Lejące wtryski zazwyczaj dają czarny dym, ale w niektórych przypadkach mogą również powodować niebieski dym, szczególnie na wolnych obrotach. Sprawdzenie rozpylania wtrysków jest kluczowe dla prawidłowej diagnozy.
Zły kąt wtrysku paliwa również może się objawiać dymieniem, choć częściej jest to dym szary, ale czasami mylony z niebieskim. Warto sprawdzić regulację zaworów i kąt wtrysku profilaktycznie.
Jeśli po remoncie silnika (np. wymianie uszczelniaczy zaworów, dotarciu zaworów, wyczyszczeniu rowków tłoków) ciągle występuje dymienie na niebiesko, nawet mimo dobrego ciśnienia sprężania, warto rozważyć założenie nowych pierścieni tłokowych lub sprawdzenie stanu tulei i tłoków, a także dokładne sprawdzenie wtryskiwaczy.
Niebieski dym z układu wydechowego to zawsze sygnał ostrzegawczy, którego nie należy ignorować. Najczęściej świadczy on o przedostawaniu się oleju do komory spalania, co jest wynikiem zużycia uszczelniaczy zaworowych lub pierścieni tłokowych. Regularna wymiana oleju i filtra, zgodnie z zaleceniami producenta lub częściej w trudnych warunkach eksploatacji, jest najlepszą formą profilaktyki, która pozwala utrzymać silnik w dobrej kondycji i opóźnić proces zużycia. Jeśli jednak problem dymienia na niebiesko już się pojawił, kluczowe jest jak najszybsze zdiagnozowanie jego przyczyny i podjęcie odpowiednich kroków naprawczych.