Ciągniki rolnicze stanowią fundament współczesnego rolnictwa, będąc wszechstronnymi narzędziami do różnorodnych prac polowych i gospodarczych. Ich ewolucja na przestrzeni lat doprowadziła do powstania wielu modeli, charakteryzujących się unikalnymi cechami konstrukcyjnymi, technologią oraz zastosowaniem. W niniejszym artykule przyjrzymy się historii i specyfikacji wybranych marek, takich jak Farmer, JuMZ i Farmtrac, a także omówimy kluczowe aspekty ich użytkowania, w tym regulacje dotyczące ruchu drogowego.
Historia i Charakterystyka Ciągników Farmer
Początki i Rozwój Marki Farmer
Historia marki Farmer nie jest długa i nie sięga tak głęboko jak dzieje Ursusa, John Deere’a czy nawet wciąż produkowanego w Polsce Farmtraca. Z założenia miały to być proste maszyny o nieco bardziej nowoczesnym sznycie niż JuMZ, MTZ czy Ursus, ale równie przystępne cenowo. Wszystko zaczęło się w Ukrainie, kiedy to na początku lat 90. Siergiej Siergiew, jeden z byłych menadżerów Jużmasz (JuMZ), powołał spółkę NPP Agromashinvest, która miała zająć się eksportem JuMZ-ów i części zamiennych do tych maszyn. Wkrótce jednak rozpoczęto prace modernizacyjne produkowanych w Dniepropietrowsku pojazdów w ramach nowej spółki. Konstruktorzy z nowej firmy opracowali linię uniwersalnych ciągników Farmer o mocach 60 - 140 KM opartych na podzespołach JuMZ i białoruskich silnikach MMZ.
Wejście na Polski Rynek i Ewolucja Modeli
Wtedy postanowiono powołać spółkę w Polsce. Pomysł był tym bardziej trafiony, że od 2002 r. wiadomo było, że nasz kraj wejdzie do Unii Europejskiej, co otworzy zupełnie nowe perspektywy przed nową fabryką, którą nazwano Farmer. Pierwszym modelem sprzedawanym na polskim rynku i montowanym w Sokółce był Farmer F-8244 o mocy 81 KM, którego wyposażono oczywiście w silnik MMZ. Sprzedaż ruszyła w 2004 r. z wynikiem 34 sprzedanych sztuk w pierwszym roku produkcji. Wkrótce, dokładnie w latach 2005-07, rozpoczęto sprzedaż kolejnych modeli, m. in: F-8244 C2 (81 KM), F-10244 C1 (105 KM), F-8258 (82 KM) oraz w 2008 r. F2-8248 (80 KM, euro II).
Większość z maszyn bazowała na technologii marki JuMZ, ale ambicje kierownictwa Farmera kazały trochę pozmieniać konstrukcje. Na początku wszystkie maszyny wykorzystywały przednie mosty i napęd marki Carraro, co było wyjściem bardzo sensowym. Szczególnie w połączeniu z prostą mechaniką rodem ze wschodu miało prawo działać całkiem porządnie. Gorzej było w przypadku maszyn, w których mocno przekombinowano. Modele F1-8244 C2 czy F2-8248 posiadały silniki MMZ i dobrze oceniane przekładnie Carraro, ale już model F-8258 został wyposażony w silnik John Deere, zaś F-10244 C1 otrzymał tylny most i skrzynię biegów brazylijskiej firmy Agrale. Brazylijskie korzenie modelu F-10244 C1 są wręcz absurdalne, ale silnik John Deere brzmi teoretycznie lepiej niż MMZ. Niestety w tym wypadku występowały pewne problemy. W 2008 r. na rynku pojawiła się seria TE składająca się z trzech modeli wyposażonych w silniki John Deere (euro IIIA) o mocach 76-86 KM. W tych modelach montowano skrzynie Carraro o 12 lub 24 przełożeniach.
Bardzo ciekawym ciągnikiem był zaprezentowany w 2011 r. Farmer F5-12272s (112 KM) zbudowany z użyciem silnika FPT euro IIIA oraz skrzyni ZF 16x16 z elektrohydraulicznym rewersem.
Problemy i Upadłość Marki
Najlepszym okresem w krótkiej historii podlaskiego Farmera był rok 2009, kiedy to sprzedano na polskim rynku ponad 300 szt. ciągników rodzimej marki. Niestety eldorado nie trwało długo. Już w 2014 r. Farmer Spółka z o.o. po głośnych zapowiedziach rozwoju, została postawiona w stan upadłości, a 26 listopada tego samego roku zarejestrowany został nowy podmiot Farmer Traktor Sp. z o.o. Główne grzechy ciągników Farmer to problemy z samoczynnym rozłączaniem się przedniego napędu, awarie sprzęgła i skrzyni biegów oraz nienajlepszy serwis fabryczny. Potwierdzały to ówczesne częste zgłoszenia awarii tych maszyn nadsyłane do redakcji przez użytkowników.
Z perspektywy użytkownika, ciągnik Farmer jest często postrzegany jako maszyna dla osób, które potrafią przymknąć oko na liczne niedociągnięcia, a najlepiej jeśli same też je naprawią. Nie jest to dobry wybór na główny ciągnik do gospodarstwa, który musiałby intensywnie pracować. Natomiast dobrze sprawdzi się jako ciągnik pomocniczy, np. do siania nawozów, wykonywania oprysków czy pracy z ładowaczem czołowym.
Analiza Modelu Farmer F2-8248 PE
Przykładem jest model F2-8248 PE z 2012 r., użytkowany od nowości przez pana Jarosława. Ten model jest wyposażony w silnik MMZ D.245.43 S2 o mocy 80 KM z turbodoładowaniem i intercoolerem. Pojemność silnika wynosi 4750 cm³, a moment obrotowy 398 Nm przy 1400 obr./min. Wydajność pompy hydraulicznej obliczana jest na 47 l/min. Silnik pochodzący z MTZ jest bardzo porządną jednostką, cenioną przez użytkowników. Aby silnik mógł spełnić normy euro IIIB, wyposażono go w czeską turbinę i pompę wtryskową marki Motorpal. Z Czech pochodzi także rozrusznik marki Magneton. Tak samo jak w większości innych Farmerów, również i w tym wypadku, zastosowano całą transmisję włoskiej firmy Carraro, tj. przedni napęd, przekładnię, jak i tylny most. Dostępność części do podzespołów Carraro i MTZ jest dobra, co potwierdzają sklepy, a elementy do kabin, bardzo podobne do stosowanych w Farmtracach, są również dostępne.
Ciągnik Farmer z okolic Białej Podlaskiej, o którym mowa, nie miał ciężkiego życia. Pracował z przednim ładowaczem w prostych pracach przy gospodarstwie, przepracował nieco ponad 1,7 tys. motogodzin. Właściciel zaznacza, że Farmer nigdy nie był głównym ciągnikiem w jego niewielkim gospodarstwie, gdzie rolę tę pełni MTZ 820. Polski ciągnik wykonuje prace związane z ładowaczem, takie jak przeładunki, niwelacja terenu czy załadunek wapna.
Równie ciekawą maszyną, co sam ciągnik, jest ładowacz czołowy teleskopowy firmy Emplex ze Słupcy serii LT 2,1-4,7 P, z którym pojazd jest sprzedawany. Wysokość unoszenia w tym modelu wynosi 4,7 m do punktu obrotu. Urządzenie jest w stanie podnieść ciężar do 2,1 t. Maszyna jest dostępna dla ciągników o mocy 70 - 110 KM i masy od 3 t. Farmer jest w zasadzie jedną z najsłabszych maszyn, które mogą tego rodzaju osprzęt używać.
Farmer a Konkurencja Cenowa
Przedni ładowacz Emplex z teleskopowym wysuwem znacznie podnosi cenę Farmera, która wynosi w tej chwili 98 tys. zł brutto. W porównaniu do innych maszyn oferowanych w naszym kraju w przedziale do 100 tys. zł, cena ta nie wydaje się przesadnie droga. Bazujące na MTZ polskie Pronary o podobnej mocy kosztują zazwyczaj od 65 do 85 tys. zł. Dla przykładu, Pronar 82SA oferowany z turem, pochodzący z 2004 r., także od pierwszego właściciela, z przednim mostem Carraro, został wyceniony na 69 tys. zł. Inny Pronar 82SA, tym razem z 2006 r., z 3,4 tys. mth na liczniku, także w ciągłej eksploatacji, z turem z 2019 r. w zestawie, w podlaskim Czyżewie został wyceniony na 75 tys. zł.
Fenomen Ciągnika JuMZ-6
Konieczność Modernizacji Rolnictwa w ZSRR
Podejście radzieckich inżynierów do tworzenia ciągników przez lata trwania ZSRR było zazwyczaj nieco dziwne i ogólnie mało spójne, choć zamiary czasem były dobre. Projektowane w socjalizmie maszyny miały po prostu "robić swoje", bez dostarczania użytkownikowi estetyki czy komfortu. W połowie lat 60. XX w. władze ZSRR postanowiły wzmocnić potencjał produkcji maszyn rolniczych, co wynikało z pilnej potrzeby mechanizacji rolnictwa i gwałtownego zwiększenia produkcji żywności. W tym czasie inne kraje bloku wschodniego, takie jak Czeski Zetor wspólnie z polskim Ursusem, wdrażały już nowoczesne serie ciężkich ciągników rolniczych, a Jugosławia produkowała licencyjne IMT. ZSRR pozostawał w tyle, wytwarzając wciąż leciwe MTZ-7. Nowy model MTZ-50 okazał się ślepą uliczką, a prace nad MTZ-80 były opóźnione z powodu ciągłych poprawek i szeregu awaryjnych prototypów.
Narodziny i Filozofia Konstrukcji JuMZ-6
Potrzeba budowy nowoczesnego kołowego ciągnika rolniczego, którego konstrukcja nie wzbudzałaby uśmiechu politowania i kpin, była więc bardzo pilna. Projekt i produkcję ciągnika rolniczego zlecono tajnej fabryce w ówczesnym Dniepropietrowsku na Ukrainie. Konstruktorzy, świadomi, że ciągnik ma służyć długie lata, a nie jak rakieta z głowicami jądrowymi, stworzyli maszynę przemyślaną, prostą i niezawodną w każdych warunkach klimatycznych, którą łatwo można było naprawić. Tak właśnie powstał JuMZ-6, wprowadzony do produkcji w 1970 r.
Wytrzymałość i Charakterystyka Techniczna JuMZ-6
JuMZ-6 był absolutnie najlepszym ciągnikiem kołowym produkowanym w ZSRR. Jego konstrukcja była prosta, ale jednocześnie genialna, z trwałymi i niezawodnymi podzespołami. Z inżynieryjnego punktu widzenia budowę tego ciągnika można określić tylko jednym słowem: przewymiarowany. Każdy jego podzespół był zaprojektowany na dużo większe obciążenia niż wymagane dla ciągnika rolniczego tej klasy.
- Silnik D-65: Może się wydawać, że silnik D-65 zastosowany w Jumzie jest podobny do motoru D-240, jaki był montowany w mińskim MTZ-80. Są to jednak dwie zupełnie różne jednostki napędowe o jednakowej średnicy tłoków, podobnej pojemności, ale zupełnie innej charakterystyce pracy. D-65 ma bardziej masywne korbowody, cięższy wał korbowy, szersze i grubsze panewki, a także masywniejszą pompę olejową i głowicę silnika. Choć generuje tylko 60 KM przy 1760 obr./min (o 25% mniej niż MTZ-80), jego moc użyteczna jest wystarczająca do codziennych zadań. Słabsza moc dużego silnika to celowe działanie konstruktorów, mające na celu zdolność uruchomienia go w mroźnych warunkach klimatycznych i wysoką odporność na niskiej jakości paliwo.
- Sprzęgło: Dwutarczowy zespół sprzęgła z wielkimi tarczami sprzęgłowymi i dociskowymi jest niesłychanie masywny, a samo łożysko wycisku jest dwukrotnie większe niż w porównywalnym ciągniku MTZ-80.
- Skrzynia Biegów: Stanowi osobną ligę w rosyjskiej produkcji ciągników rolniczych. Jest pancerna i niemal niezniszczalna. Mechanizmy zmiany przełożeń pracują znakomicie w każdych warunkach, nawet przy znikomej ilości oleju przekładniowego. Koła zębate skrzyni o prostych zębach są wieczne, a łożyska właściwie nie wymagają wymiany przez całe lata.
- Przednie Zawieszenie i Układ Kierowniczy: Podobnie mocno zbudowane jest przednie zawieszenie. Przednie koła występują w rozmiarze 7,50-20 lub 9.00-20. Przeguby, drążki i dźwignie mechanizmu sterowania są trudne do zniszczenia nawet w ciężkich warunkach terenowych. Układ wspomagania kierownicy jest schematycznie zbliżony do tego z MTZ-a, ale działa sprawniej i wydajniej.
Wszystkie te elementy JuMZ-a zamknięte były w niemal pancernych obudowach podzespołów, co pozwoliło na uzyskanie ogromnej sztywności całej konstrukcji ciągnika, niespotykanej w innych podobnych mu klasowo modelach traktorów.
Wszechstronność i Dziedzictwo JuMZ-6
Mocna konstrukcja i sztywność pozwoliła na wykorzystanie tego rolniczego ciągnika w innych celach niż tylko prace polowe. Tak właśnie powstała cała linia niezwykle udanych koparko-spycharek, zarówno w wersji rolniczej, jak i budowlanej, opartych na podwoziu tego ciągnika. Choć technikę zawdzięczały ukraińskiej fabryce, zwane były one nieco niesłusznie „Białoruśkami”. Model ten był tak udany, że licencję na podwozie zakupiono w Bułgarii i tam wytwarzano własny osprzęt budowlany. Poza oryginalną „Białoruśką”, bułgarski model koparko-spycharki Varna BX-025 użytkowany był także w naszym kraju. Ilość wersji i osprzętu, a także mnogość rozwiązań hydraulicznych do tych wersji JuMZ-ów powodowała niemałe zamieszanie wśród ich użytkowników.
Niewątpliwie więc JuMZ-6 był bardzo udanym modelem ciągnika nie tylko rolniczego. Okazał się trwałym i uniwersalnym narzędziem nie tylko na polu, ale i na budowach. Był wydajny w pracach melioracyjnych czy porządkowych. Jeszcze kilkanaście lat temu można go było kupić po cenie złomu i za niewielką kwotę wyremontować. Dziś ciągniki JuMZ-6 należą już do historii mechanizacji rolniczej, ale bez wątpienia jest to historia godna uwagi.
Farmtrac 26 - Kompaktowy Ciągnik do Specjalistycznych Zastosowań
Charakterystyka Modelu Farmtrac 26
Farmtrac 26 to kompaktowy ciągnik, który był jednym z najczęściej rejestrowanych w Polsce w minionym roku. Jest to pojazd, który doskonale sprawdzi się w mniejszych gospodarstwach, sadach, ogrodach czy uprawach warzywnych.
Główne cechy techniczne Farmtraca 26 to:
- Silnik Mitsubishi: Ciągnik wyposażony jest w silnik Mitsubishi o pojemności 1300 cm³. Daje mu to moc powyżej 25 koni mechanicznych i, co ważne, duży moment obrotowy, który jest większy niż 80 Nm.
- Mocna Przednia Oś: Posiada bardzo mocną przednią oś, co zwiększa jego trwałość i możliwości pracy w trudnych warunkach.
- Hydraulika: Najważniejszą rzeczą jest bardzo mocna hydraulika tego ciągnika. Dwie pompy hydrauliczne - jedna odpowiada za skręt kół przednich, a druga za hydraulikę zewnętrzną - zapewniają wydajność i precyzję działania.
Farmtrac 26 to idealne rozwiązanie dla sadowników, ogrodników, warzywników i wszystkich, którzy potrzebują niezawodnego, zwrotnego i mocnego ciągnika do specjalistycznych, precyzyjnych prac.
Przepisy Ruchu Drogowego dla Ciągników Rolniczych
Wymagania Prawne i Bezpieczeństwo
Prawo drogowe jasno określa, jakie wymagania musi spełniać ciągnik rolniczy, aby był dopuszczony do ruchu drogowego. Nieznajomość prawa nie chroni przed mandatem, dlatego warto wiedzieć m.in., z jaką prędkością może poruszać się ciągnik po drodze i jakie elementy odblaskowe na maszynie są obowiązkowe podczas jazdy. Dopuszczenie ciągnika do ruchu określają przepisy ustawy Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2012 r. poz. 1137, z późn. zm.) oraz rozporządzenie Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresie ich niezbędnego wyposażenia (Dz. U. 2015 r. poz. 305, z późn. zm.). Aby maszyna była dopuszczona do poruszania się po drodze, nie może zagrażać bezpieczeństwu osoby jej prowadzącej oraz pozostałych uczestników ruchu.
Ograniczenia Prędkości i Obowiązkowe Oznakowanie
Nie jest tajemnicą, że ciągniki rolnicze poruszają się po drodze z ograniczoną prędkością. Nie wynika to jednak z możliwości technicznych maszyny, lecz z przepisów prawnych, które wyraźnie precyzują maksymalną maksymalną prędkość, jaką może rozwinąć ciągnik. Wynosi ona 30 km/h.
Prawidłowe oznakowanie ciągnika obejmuje trójkątną tablicę wyróżniającą oraz pasy o barwie białej i czerwonej umieszczone na częściach wystających poza obręb maszyny. Dodatkowy osprzęt, np. siewnik lub kultywator, nie może zasłaniać oznakowania maszyny, świateł oraz innych urządzeń sygnalizacyjnych. Warto również pamiętać, iż prowadzący ciągnik ma obowiązek zjechać na skrajny prawy pas w celu umożliwienia wyprzedzenia go przez inny pojazd. Niedostosowanie się do tego przepisu grozi mandatem.
